શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

કુંતીના દુઃખ અને પાંડવોના ઘરમાં થયેલા હિંસક કૃત્યોને કારણે જે સ્ત્રીઓના સગાંઓ મર્યા છે, તેમની અંદર જે દુશ્મનાવટ ઊભી થઈ છે, તેને હું દૂર કરી શકતો નથી. જેમ કે કાદવ કાદવને સાફ કરી શકતું નથી, કે માદક પદાર્થથી માદકતાનો દાગ દૂર થતો નથી, તેવી રીતે જીવહિંસાના પાપને યજ્ઞોથી પવિત્ર કરી શકાતો નથી. હવે, હે રાજપુત્ર, તું સર્વોચ્ચ ગુપ્ત મંત્ર સાંભળ. આ મંત્રનું સાત રાત સુધી જાપ કરવાથી મનુષ્ય આકાશમાં વિહરતા જીવોને જોઈ શકે છે. એ મંત્ર છે: "ૐ, ધન્ય ભગવાન વાસુદેવને નમસ્કાર." વિદ્વાન પુરુષોએ યોગ્ય સ્થાન અને સમય જાણીને, વિવિધ દ્રવ્યોથી ભગવાનની પૂજા કરવી જોઈએ. શુદ્ધ જળ, ફૂલ, જંગલી મૂળ, ફળ, કૂમળા અંકુરો, તાજા વસ્ત્રો અને વિશેષ કરીને તુલસીના પત્રોથી ભગવાનની આરાધના કરવી. જમીન, પાણી કે અન્ય તત્વોથી બનેલી પ્રતિમા પ્રાપ્ત થાય તો, સંયમી, શાંત, મૌન અને મિતાહારી મુનિએ તેની પૂજા કરવી. ભગવાન, જેમની સ્તુતિ ઉત્તમ સ્તોત્રોથી થાય છે, તેઓ પોતાની અજ્ઞાન્ય શક્તિથી અને ઇચ્છાથી પ્રગટ થાય છે; તેમની ઉપસ્થિતિ હૃદયમાં ધ્યાન કરવી. જે સર્વ ઉપચારો પહેલાં કરવામાં આવ્યા હતા, તે હવે મંત્રસ્થાપિત ભગવાનના સ્વરૂપને, મનથી મંત્રમાં લીન થઈને અર્પણ કરવા. શરીર, મન અને વાણીથી તથા હૃદયથી ઉદ્ભવતા ભક્તિભાવથી જે ભગવાનની સેવા કરે છે, એ સાચી આરાધના ગણાય છે. જે માણસો કપટરહિત થઈને યોગ્ય રીતે ભગવાનની પૂજા કરે છે, તેમને ભગવાન ભક્તિમાં વૃદ્ધિ આપે છે અને સર્વોચ્ચ કલ્યાણ આપે છે, જે સામાન્ય કર્મોથી પ્રાપ્ત થતું નથી. ઇન્દ્રિયસુખથી વિમુખ થયેલા મનુષ્યે સતત અને નિષ્ઠાપૂર્વક ભક્તિયોગથી ભગવાનની ઉપાસના કરવી જોઈએ, સંપૂર્ણ મુક્તિ માટે. આવી રીતે ઉપદેશ મળ્યા પછી રાજપુત્રે પરિક્રમા કરી, વંદન કર્યું અને ભગવાનના પાવન ચરણોથી પવિત્ર થયેલા મધુવનમાં ગયો. ત્યાં, જ્યારે તે તપovana પહોંચ્યો, મુનિ રાજમહેલમાં ગયા, જ્યાં રાજાએ યથાયોગ્ય સન્માન આપ્યો અને આરામથી બેઠા પછી મુનિએ રાજાને પૂછ્યું: "હે રાજન, તું કેમ વિચારમાં તલિન છે અને તારો મુખ દુઃખથી સુકાઈ ગયો છે? શું કામના કે ધર્મ સાથે જોડાયેલી સંપત્તિ પૂર્ણ થતી નથી?" રાજાએ કહ્યું: "હે બ્રાહ્મણ, મારી પાંચ વર્ષનો બાળક પુત્ર, ક્રુર હૃદયવાળી સ્ત્રી દ્વારા તેની માતા સાથે જંગલમાં કાઢી મુકાયો છે; તે મહાન મુનિ છે. જંગલમાં લાચાર, થાકેલો, ભૂખ્યો, સૂતો બાળક વાઘોનો ભોગ ન બને—એવુ મને ચિંતાવશે છે. હાય! હું કેવી દયનિય સ્થિતિમાં છું! સ્ત્રી દ્વારા જીતીને, મેં પ્રેમથી મારી ગોદમાં આવવા ઈચ્છતા નિર્દોષ બાળકનું સ્વાગત ન કર્યું—હું કેટલી નીચ માનસિકતા ધરાવું છું!" નારદે કહ્યું: "હે પ્રજાના રક્ષક, તારા પુત્ર માટે શોક ન કર; તે દેવતાઓ દ્વારા રક્ષિત છે. તું તેની મહિમા જાણતો નથી, તેથી શોક કરે છે, પણ તેની ખ્યાતિ આખા જગતમાં ફેલાશે. તેણે જે કાર્ય કર્યું છે, તે લોકપાલો માટે પણ દુષ્કર છે; તે તારા માટે જલ્દી જ વિશાળ યશ લાવશે." મૈત્રેયે કહ્યું: જ્યારે દેવમુનિના આવા વચનો રાજાએ સાંભળ્યા, ત્યારે તેણે રાજસુખનો ત્યાગ કરી, માત્ર પુત્રનું સ્મરણ કર્યું. ત્યાં, યોગ્ય વિધિ-સ્નાન અને શુદ્ધિ પછી, તેણે રાત ઉપવાસમાં વિતાવી અને એકાગ્રતાથી ભગવાનની આરાધના કરી. દર ત્રણ દિવસ પછી તે બિલપત્ર અને બોરફળ ખાઈ એક મહિનો સુધી પોતાની શક્તિ પ્રમાણે હરિના ભજનમાં લાગ્યો. બીજા મહિનામાં, દર છઠ્ઠા દિવસે, પડી ગયેલા પાંદડા, ઘાસ વગેરે ખાઈ ભગવાનની પૂજા કરી. ત્રીજા મહિનામાં, દર નવમા દિવસે, માત્ર જળ પીધું અને ધ્યાનમાં લીન થઈ ભગવાનને પ્રાપ્તિ માટે પ્રયત્ન કર્યો. ચોથા મહિનામાં, દર બારમો દિવસે, માત્ર વાયુ પર જીવતો, પ્રાણનિયંત્રણથી ભગવાન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું. પાંચમા મહિનામાં, પ્રાણનિયંત્રણમાં નિપુણ થઈ, એક પગ પર ઊભો રહી, અડગ સ્તંભ સમાન, પરમ તત્ત્વમાં ધ્યાનમગ્ન રહ્યો. મનને સર્વત્રથી ખેંચી, હૃદયમાં સ્થિર કરી, તત્વ અને ઇન્દ્રિયોના આધારરૂપ ભગવાનના રૂપ પર ધ્યાન કર્યું અને બીજું કશું જોયું નહીં. જ્યારે તેણે પરમાત્મા, મહતત્વ અને પંચમહાભૂતના આધારરૂપ ભગવાનને ધારણ કર્યો, ત્યારે ત્રણેય લોક કંપાયમાન થયા. રાજપુત્ર એક પગ પર ઊભો રહ્યો ત્યારે તેના અંગૂઠાથી પૃથ્વી દબાઈ ગઈ અને જ્યાં ઊભો રહ્યો ત્યાં જમીન હિલી ગઈ, જેમ હાથીના પગથી મંચ દબાઈ જાય છે. જ્યારે તેણે સર્વાત્મા પર એકાગ્રચિત્તથી ધ્યાન કર્યું, સર્વેંદ્રિયો બંધ કરી, ત્યારે સમગ્ર જગત અને દેવતાઓ, દબાઈને, શ્વાસરહિત થઈ, હરિની શરણમાં ગયા. દેવોએ કહ્યું: "હે ભગવાન, આવા પ્રાણનિયંત્રણ અમારે જાણ્યા નથી; આપ સર્વના આશ્રય છો. કૃપા કરીને અમને રાહત આપો; અમે તમારી પાસે અંતિમ આશ્રય લઈ આવ્યા છીએ." ભગવાને કહ્યું: "ભય ન રાખો. હું એ બાળકને આ કઠિન તપથી નિવૃત્ત કરીશ. તમે તમારા લોકમાં પાછા જાઓ. તેની મારી સાથેની એકાગ્રતા જ તમારો શ્વાસ રોકાવાનો કારણ બની." સૂતજીએ કહ્યું: આમ, પ્રજાને હાનિ ન થાય અને સર્વધર્મ જાણવાની ઇચ્છાથી, રાજાએ જ્યાં દેવવ્રત (ભીષ્મ) પથારી પર હતા, ત્યાં પહોંચ્યો. એ સમયે તેના બધા ભાઈઓ, સોનાથી શોભતા ઘોડાઓ અને રથો સાથે, તથા વ્યાસ, ધૌમ્ય અને અન્ય મુનિઓ પણ આવ્યા. ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ પણ ધનંજય (અર્જુન) સાથે રથમાં આવ્યા; એ બધામાં રાજા કુબેરા જેવો તેજસ્વી લાગતો હતો. જ્યારે પાંડવો અને તેમના અનુયાયીઓ અને સુદર્શનચક્રધારી ભગવાને ભીષ્મને જમીન પર પડેલા જોયા, જેમ દેવ આકાશમાંથી પતન પામે, તેમ તેમણે નમસ્કાર કર્યા. ત્યાં સર્વ શ્રીમંત બ્રાહ્મણમુનિઓ, દેવમુનિઓ અને રાજમુનિઓ, ભારતકુળના વડાને જોવા માટે એકત્ર થયા. પાર્વત, નારદ, ધૌમ્ય, માનનીય બદરાયણ, બુદ્ધિવાન બૃહદશ્વ, શિષ્યો સાથે ભરદ્વાજ અને રેણુકાનંદન પણ આવ્યા. વસિષ્ઠ, ઇન્દ્રપ્રમદ, ત્રિત, ગૃત્સમદ, અસિત, કક્ષીવાન, ગૌતમ, અત્રિ, કૌશિક અને સુંદરશન પણ હાજર હતા. અન્ય પણ અનેક મુનિ, જેમ કે પવિત્ર હૃદયવાળા બ્રહ્મરાત અને અન્ય, પોતાના શિષ્યો સાથે—કશ્યપ, અંગિરા વગેરે—ઉપસ્થિત થયા.