શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

જે લોકો સતત ભગવાનના કથાઓ સાંભળે છે, ગાયન કરે છે, સ્તુતિ કરે છે, સ્મરણ કરે છે અને તેમના લિલાઓમાં આનંદ અનુભવે છે, તેઓ જલ્દી જ ભગવાનના કમળ સમાન ચરણોનું દર્શન કરે છે—જે ચરણો સંસારના દુઃખના પ્રવાહને સમાપ્ત કરે છે. કુન્તિદેવી ભગવાનને પ્રાર્થના કરે છે: “હે પ્રભુ! શું તમે હવે અમને, તમારા ભક્ત અને આશ્રિત પાંડવોને છોડી દઈશો? અમારે માટે તો તમારા ચરણો સિવાય બીજું કોઈ આશ્રય નથી, ભલે અમે રાજ્યના બંધન અને તેના પાપોથી બંધાયેલા હોઈએ. અમે પાંડવો અને યદુઓ તો માત્ર નામ અને રૂપ જ છીએ; જો તમે, ઇન્દ્રિયોના સ્વામી, નજરે નહીં પડો તો અમારું અસ્તિત્વ શૂન્ય સમાન છે. હે ગદાધર! આ પૃથ્વી તો તમારી ચરણપદુકાઓથી શોભાયમાન છે, પણ જ્યારે તમે નહીં રહો ત્યારે તેની તેજસ્વિતા પણ ઓછી થઈ જશે. આજુબાજુના પ્રદેશો, વનસ્પતિઓ, પર્વતો, નદીઓ અને મહાસાગરો—all flourish—કારણ કે તેમને તમારા દયાળુ દ્રષ્ટિનો લાભ મળે છે. હે જગન્નાથ, જગતના આત્મા અને સ્વરૂપ! કૃપા કરી મારા હૃદયમાં પાંડવો અને વૃત્શ્નિ કુળ માટે જે મમતા છે, તે બંધન કાપી નાખો. હે મધુસૂદન, મારી બુદ્ધિ સતત અને એકાગ્રપણે તમારી પર પ્રેમથી પ્રવાહિત રહે—જેમ ગંગા સદાય સમુદ્ર તરફ વહે છે, એમ. હે શ્રીકૃષ્ણ! કૃષ્ણના મિત્ર, વૃત્શ્નિઓમાં શ્રેષ્ઠ, દુષ્ટોના સંહારક, રાજવંશમાં અગ્નિસ્વરૂપ, મુક્તિદાતા, ગોવિંદ, ગાયો, બ્રાહ્મણો અને દેવોના દુઃખહરતા, યોગેશ્વર, સર્વજ્ઞ ગુરુ—તમને હું વંદન કરું છું.” પૃથા દ્વારા આ રીતે મૃદુ અને ભાવસભર વચનોમાં સ્તુતિ સાંભળીને, સર્વમંગલ શ્રીવૈકુંઠ ભગવાન સ્મિત કરી એમને પોતાની માયાથી મોહિત કરી દીધા. પછી ભગવાને પ્રેમપૂર્વક વિદાય લીધી અને હસ્તિનાપુરમાં પ્રવેશ કર્યો. પણ જ્યારે તેઓ પોતાની નગરી જવા સ્ત્રીઓ સાથે તૈયાર થયા, ત્યારે રાજાએ પ્રેમવશે તેમને અટકાવ્યા. યદ્યપિ વ્યાસદેવ અને અન્ય ઋષિઓ, તેમજ ભગવાન કૃષ્ણે પણ વિવિધ ઇતિહાસો અને ઉપદેશ આપ્યા, છતાં રાજા દુઃખથી વ્યાકુળ હોવાથી સમજ્યા નહિં. ધર્મપુત્ર રાજા, પોતાના મિત્રોના વિનાશના વિચારે, સામાન્ય મનુષ્યની જેમ મોહ અને મમતા વશ થયેલા હતા. રાજા કહે છે: “અલાસ! મારા દુષ્ટ હૃદયમાં રહેલા અજ્ઞાનને જુઓ! બીજાના શરીર માટે મેં અનેક સેના અને મિત્રોનો વિનાશ કર્યો. ભલે હું લાખો વર્ષ નર્કમાંથી મુક્ત થઈ જાઉં, તો પણ બાળકો, બ્રાહ્મણો, મિત્રો, સ્વજનો, પિતા, ભાઈ અને ગુરુની હિંસા પાપથી મુક્ત નહીં થાઉં. રાજા માટે પ્રજાની રક્ષા માટે ધર્મયુદ્ધમાં શત્રુહિંસા પાપ નથી, છતાં આ શાસ્ત્રોક્ત today પણ મને શાંતિ આપતી નથી. જે સ્ત્રીઓના સ્વજનો માર્યા ગયા છે, તેમના પ્રત્યે જે વિમુખતા ઊભી થઈ છે, તે હું દૂર કરી શકતો નથી. જેમ કાદવ કાદવને સાફ કરી શકતો નથી, કે દારૂ દારૂના દાગને દૂર કરી શકતું નથી, એમ જીવહિંસાના પાપને યજ્ઞથી પણ શુદ્ધ કરી શકાતું નથી.” પછી, એક મહાન રહસ્યમય મંત્ર જણાવવામાં આવે છે: “હે રાજકુમાર! સર્વોચ્ચ ગુપ્ત મંત્ર સાંભળો, જે સાત રાત સુધી જપવાથી આકાશમાં ગમતા પ્રાણીઓનું દર્શન થાય છે. ‘ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય’—આ મંત્રથી, યોગ્ય સ્થાન અને સમયે, વિવિધ સામગ્રીથી ભગવાનનું પૂજન કરવું. શુદ્ધ જળ, ફૂલો, જંગલી મૂળ, ફળ, કૂમળા અંકુર, નવા વસ્ત્રો અને ખાસ કરીને તુલસીના પત્રોથી પૂજા કરવી. માટી, પાણી કે અન્ય પદાર્થથી બનેલી મૂર્તિ મેળવવી અને મન, વાણી, અને કર્મથી નિયમિત પૂજન કરવું. ભગવાનની સ્તુતિ કરવાથી, તેઓ પોતાની અદભૂત શક્તિથી પ્રગટ થાય છે. મનથી હંમેશા ભગવાનને હૃદયમાં ધારણ કરવો. અગાઉ જે સેવા કરવામાં આવી હોય, તે હવે મંત્રપ્રતિષ્ઠિત મૂર્તિમાં, મનપૂર્વક અર્પણ કરવી. શરીર, મન અને વાણીથી, હૃદયથી ઊપજતી ભક્તિથી ભગવાનની સાચી પૂજા થાય છે. જે મનુષ્યો કપટરહિત અને યોગ્ય રીતે પૂજા કરે છે, તેમને ભગવાન ભક્તિ વધારીને, સર્વોચ્ચ કલ્યાણ આપે છે—જે સામાન્ય કર્મોથી પ્રાપ્ત થતું નથી. જે ઇન્દ્રિયસુખથી વિમુખ છે, તેણે ભક્તિયોગથી સતત અને એકાગ્રપણે ભગવાનની ઉપાસના કરવી, જેથી પૂર્ણ મુક્તિ મળે.” આ રીતે ઉપદેશ મળ્યા પછી, રાજકુમારે પરિક્રમા કરી, વંદન કર્યા અને ભગવાનના પદચિહ્નોથી પાવન થયેલા મધુવનમાં ગયા. ત્યાં, પવિત્ર થઈ, એકાગ્ર મનથી, તેમણે ભગવાનની આરાધના શરૂ કરી. દર ત્રણ દિવસે, બિલ્લી અને બોરના ફળ ખાઈ, એક મહિનો હરીનું પૂજન કર્યું. બીજા મહિને, દરેક છઠ્ઠા દિવસે, સુકાઈ પડેલા પાંદડા, ઘાસ વગેરે ખાઈ, ભગવાનનું ધ્યાન કર્યું. ત્રીજા મહિને, દરેક નવમા દિવસે ફક્ત જળપાન કરીને, ધ્યાનમાં લીન રહી, ભગવાન તરફ આગળ વધ્યા. ચોથી મહિને, દરેક બારમા દિવસે, ફક્ત વાયુ પર જીવતા, શ્વાસને નિયંત્રિત કરી, ભગવાનનું ધ્યાન કરતા રહ્યા. એ દરમિયાન, જ્યારે રાજા પોતાના પુત્ર વિશે ચિંતિત હતા, ત્યારે મહર્ષિ નારદ આવ્યા. રાજાએ પુત્રના વियोग અને પોતાના દુર્ભાગ્ય વિશે જણાવ્યું—કે કેવી રીતે પાંચ વર્ષના નિર્દોષ પુત્રને, ક્રૂર સ્ત્રીના કારણે, જંગલમાં માતા સાથે મોકલી દેવાયો. રાજાએ કહ્યું: “હે બ્રાહ્મણ! એ નિરાધાર બાળકને, જે થાકેલો, ભૂખ્યો, સૂતો છે અને કમળમુખ સુકાઈ ગયું છે—એને વાઘો નુકસાન ન પહોંચાડે. હાય! હું કેટલો પાપી છું કે પ્રેમથી મારી ગોદમાં આવવા ઈચ્છતા બાળકનું પણ સ્વાગત નથી કર્યું!” નારદે કહ્યું: “હે પ્રજાપાલક, પુત્ર માટે શોક ન કરશો. દેવતાઓએ તેની રક્ષા already કરી છે. તેની મહિમા તમે જાણો નહીં, પણ તેની કીર્તિ સમગ્ર જગતમાં ફેલાશે. તેણે જે કાર્ય કર્યું છે, તે દેવતાઓ માટે પણ દુષ્કર છે. તું જલ્દી જ અમર કીર્તિ પ્રાપ્ત કરશો.” મૈત્રેય કહે છે: નારદમુનિના વચનો સાંભળીને, રાજાએ રાજસંપત્તિનો ત્યાગ કરીને માત્ર પુત્રનું ધ્યાન કર્યું. પછી, પવિત્ર થઈ, રાત્રિ જાગરણ અને ઉપવાસથી ભગવાનની આરાધના કરી. આ રીતે, શ્રદ્ધા અને ભક્તિથી, તેમણે પોતાના પુત્ર માટે અને ભગવાન માટે આરાધના ચાલુ રાખી. આવી રીતે, ભક્તિ, શોક, ઉપદેશ અને આરાધનાના આ પવિત્ર પ્રસંગો એક પછી એક ઘટ્યા.