શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

કુંતી માતા, ભગવાન કૃષ્ણને સંબોધન કરતી, અદભુત આશ્ચર્યથી કહે છે: “હે ભગવાન, જ્યારે ગોપી તારી શરારતોને કારણે તને બાંધવા માટે દોરી લાવી, ત્યારે તારા ડરથી ભયભીત થયેલા આંખોમાં અંજણ અને આંસુ લાગેલા હતા અને તું ડરથી તારો ચહેરો ઝુકાવી દીધો—આ મને અદભુત લાગે છે, કારણ કે તારા ભયથી બધાં ભયભીત રહે છે.” કુંતીએ પછી અનેક વિવેચનાઓ રજૂ કરી: “કેટલાક કહે છે કે અજ જન્મે છે, યદુ વંશમાં પુણ્યવંતોની ખ્યાતિ માટે, જેમ મલય પર્વત પર ચંદન વૃક્ષ ઉગે છે. બીજાં કહે છે કે વસુદેવ અને દેવકીની વિનંતીથી, અજ, તું જગતની રક્ષા અને દેવદ્રોહીઓને નાશ કરવા જન્મ્યો. કેટલાક કહે છે કે બ્રહ્માની વિનંતીથી, જ્યારે પૃથ્વી ભારથી ડૂબી રહી હતી, તું જન્મ્યો તેની પીડા દૂર કરવા. બીજાં કહે છે કે તું એવા કાર્યો કરવા આવ્યો છે, જે અજ્ઞાન, કામ અને કર્મથી પીડાતાં લોકો સાંભળે અને યાદ રાખે.” કુંતી કહે છે: “જે લોકો તારા કાર્યો સતત સાંભળે, ગાયે, સ્મરે અને આનંદ કરે, તેઓ જલ્દી જ તારા કમળ જેવા પગોને દર્શે છે, જે સંસારના પ્રવાહને સમાપ્ત કરે છે. હે ભગવાન, શું તું હવે અમને, તારા ભક્તો અને આશ્રિતોને, છોડીને જશે? અમારે તારા પગ સિવાય બીજું કોઈ આશ્રય નથી, ભલે અમે રાજાશ્રય અને તેના પાપોમાં બંધાયેલા છીએ.” “પાંડવ અને યદુ—અમે કોણ છીએ? માત્ર નામ અને રૂપ. તું, ઇન્દ્રિયોના સ્વામી, દેખાય નહીં, તો અમે કશું નહિ. હે ગદાધર, પૃથ્વી તારા પગની ચિહ્નોથી શોભતી છે; તારા દૃષ્ટિથી ભૂમિ, ઔષધિ, વન, પર્વત, નદીઓ, સમુદ્ર—all flourish.” કુંતી અંતે પ્રભુને પ્રાર્થના કરે છે: “હે જગતના સ્વામી, આત્મા, રૂપ, મારા પાંડવ અને વૃષ્ણિ માટેના મમત્વનો બંધ તું કાપી દે. હે મધુસૂદન, મારા મનમાં કોઈ બીજું વસ્તું ન રહે, જેમ ગંગા સમુદ્ર તરફ સતત વહે છે, તેમ તારો પ્રેમ રહે.” “હે શ્રીકૃષ્ણ, કૃષ્ણના મિત્ર, વૃષ્ણિમાં શ્રેષ્ઠ, અધર્મનો નાશક, રાજવંશોમાં અગ્નિ, મુક્તિ આપનાર, ગોવિંદ, ગાય, બ્રાહ્મણ અને દેવોનું દુ:ખ હટાવનાર, યોગના સ્વામી, સર્વ શિક્ષક, હું તને નમન કરું છું.” સૂતજી કહે છે: “પ્રથા દ્વારા આવા મીઠાં શબ્દોમાં પ્રસંશા પામીને, સર્વમંગલમય ભગવાન વૈકુંઠે હળવી સ્મિત કર્યું, જાણે માયાથી તેને વિમૂઢ કરી રહ્યા હોય. પછી, પ્રેમથી વિદાય આપીને, ભગવાન હસ્તિનાપુરમાં પ્રવેશ્યા; પણ જ્યારે તેઓ પોતાની નગરી માટે સ્ત્રીઓ સાથે જવા લાગ્યા, રાજાએ પ્રેમથી તેમને રોક્યા.” યુધિષ્ઠિર, રાજા, વ્યાસ અને અન્ય ઋષિઓ અને કૃષ્ણ દ્વારા, તેમજ ઇતિહાસોથી સમજાવ્યા છતાં, દુ:ખથી અંધ બની, સમજવા સક્ષમ ન રહ્યા. ધર્મપુત્ર, પોતાના મિત્રોની હત્યા યાદ કરીને, બ્રાહ્મણો, આસક્તિ અને મોહથી ભરેલા મનથી, સામાન્ય મનુષ્યની જેમ બોલ્યા: “અહો, જુઓ મારી અંધતા, દુષ્ટ હૃદયમાં ઊંડે વેરાયેલા! બીજાના શરીર માટે મેં અનેક સેના મારી.” “હું ભલે દસ હજાર વાર દસ હજાર વર્ષ માટે નરકમાંથી મુક્ત થાઉં, પણ બાળકો, બ્રાહ્મણો, મિત્રો, સંબંધીઓ, પિતા, ભાઈ, શિક્ષકોને હાનિ આપવાનો પાપ ક્યારેય છૂટી શકતો નથી. ધર્મયુદ્ધમાં દુશ્મનોની હત્યા રાજા માટે પાપ નથી, છતાં આ આજ્ઞાના શબ્દો મને સમજ આપતા નથી. ઘરવાળાઓના કાર્યો દ્વારા, જેઓના સંબંધીઓ મરી ગયા છે, એ સ્ત્રીઓમાં જે વેર ઉભો થયો છે, હું તેને દૂર કરી શકતો નથી.” “માટીથી કાદવ પાણી સ્વચ્છ કરી શકતું નથી, કે દારૂ દારૂના દાગ દૂર કરી શકે, તેમ એક જ જીવહિંસા યજ્ઞથી શુદ્ધ થઈ શકતી નથી.” “હે રાજકુમાર, હવે શ્રેષ્ઠ ગુપ્ત મંત્ર સાંભળો, જે સાત રાતે જપવાથી, આકાશમાં વિહરતાં જીવોને દર્શન મળે છે. ‘ૐ, શ્રીવાસુદેવને નમન।’ આ મંત્રથી, વિધિપૂર્વક, યોગ્ય સ્થળ અને સમયે, વિવિધ દ્રવ્યો દ્વારા પૂજન કરવું. શુદ્ધ પાણી, ફૂલો, જંગલી મૂળ, ફળ, કોમળ અંકુર, નવા વસ્ત્રો, તથા ખાસ તુલસી પત્રથી પૂજન કરવું. માટી, પાણી કે અન્ય તત્વોથી બનેલી મૂર્તિ મેળવી, વિદ્વાન, સંયમિત, શાંત, મૌન, અને મર્યાદિત ભોજનવાળા, પૂજન કરે.” “ભગવાન, ઉન્નત સ્તુતિથી પ્રસન્ન થઈ, પોતાની અદભુત શક્તિ અને સ્વેચ્છાથી પ્રગટ થાય છે; તેને હૃદયમાં ધ્યાન કરવું. જે સેવા પહેલાં કરી હતી, હવે મંત્રસ્થિત રૂપમાં, મન મંત્રમાં લીન કરીને, એ જ સેવા અર્પણ કરવી. શરીર, મન, વાણી અને હૃદયથી ઉદ્ભવેલી ભક્તિથી સેવા કરવી, એ જ સાચી પૂજા છે. જે લોકો કપટથી મુક્ત હોય, યોગ્ય રીતે પૂજન કરે, ભગવાન તેમની ભક્તિ વધારે છે અને શ્રેષ્ઠ ફળ આપે છે, જે સામાન્ય કર્મોથી પ્રાપ્ત થતું નથી.” “ઇન્દ્રિયસुखથી વિમુક્ત વ્યક્તિએ, યોગ દ્વારા, સતત અને નિષ્ઠાપૂર્વક ભક્તિથી પૂજન કરવું, પૂર્ણ મુક્તિ માટે.” એ રીતે શીખ્યા પછી, રાજકુમારે પરિક્રમા કરી, નમન કર્યું, અને ભગવાનના પગથી પવિત્ર થયેલા મધુવનમાં ગયો. પછી, તપોવનમાં જતાં, ઋષિ આંતરિક કક્ષામાં પ્રવેશ્યા, રાજાએ યોગ્ય રીતે સન્માન આપ્યું, અને આરામથી બેઠા પછી, તેમને સંબોધન કરતાં કહ્યું: નારદે પુછ્યું: “હે રાજા, કેમ તું દુ:ખથી વ્યથિત ચહેરે, લાંબા વિચારમાં બેઠો છે? શું ઇચ્છા કે ધર્મ, ધન સાથે જોડાય, પૂર્ણ થતું નથી?” રાજા બોલ્યા: “હે બ્રાહ્મણ, મારા પુત્ર, માત્ર પાંચ વર્ષનો, ક્રૂર સ્ત્રી દ્વારા માતા સાથે જંગલમાં વિસર્જિત થયો છે; તે મહાન ઋષિ છે. જંગલમાં નિરાધાર, થાકેલા, ભૂખ્યા, સૂઈ ગયેલા, કમળમુખ શૂષ્ક થયેલા બાળકને વરુ તકલીફ ન આપે.” “અહો, જુઓ મારી દયનીય સ્થિતિ, સ્ત્રી દ્વારા જીતાઈ! એ નિર્દોષ બાળક, પ્રેમથી મારી ગોદમાં ચઢવા ઈચ્છતો હતો, પણ મેં સ્વાગત ન કર્યું—કેટલો નીચ છું!” નારદે કહ્યું: “હે જનરક્ષક, તારા પુત્ર માટે દુ:ખ ન કર; દેવો તેને રક્ષે છે. તેની મહાનતા જાણ્યા વિના, તું શોક કરે છે, પણ તેની ખ્યાતિ સમગ્ર વિશ્વમાં પ્રસરે છે. જે કાર્ય તેણે કર્યું છે, એ લોકપાલો માટે પણ દુ:ખદ છે; તે તારી માટે જલ્દી જ વિશાળ ખ્યાતિ પ્રાપ્ત કરશે.” મૈત્રેયે કહ્યું: “આ દૈવી ઋષિના શબ્દો સાંભળીને, ધરતીના સ્વામી, રાજશ્રીને અવગણીને, પોતાના પુત્રના વિચારમાં લીન થઈ ગયો.