શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

કુંતીમાતાએ શ્રીકૃષ્ણને પ્રણામ કરી અને ભાવવિભોર સ્વરે કહ્યું: “હે જગતના ગુરુ, અમારે પર આવી પડતી આ આપત્તિઓ સતત આવતી રહે એવી મારી પ્રાર્થના છે, કેમ કે આવી આપત્તિઓમાં આપણે ફરી ફરીથી તમારો દર્શન કરી શકીએ છીએ, અને તમારો દર્શન થયો એટલે જન્મમરણના ચક્રમાં ફરી પડવું પડતું નથી. જે મનુષ્ય જન્મ, સંપત્તિ, શિક્ષા અને સૌંદર્યથી ગર્વિત થાય છે, તે ખરેખર તમારો સ્મરણ કરી શકતો નથી, કેમ કે તમે તો સર્વસ્વ હારાવેલા, નિરહંકાર ભક્તોને જ સહજ રીતે પ્રાપ્ત થાઓ છો. હે મુક્તિના સ્વામી, જે કર્મથી પર છે, સ્વાનંદમાં રમતા, શાંત અને નિરપેક્ષ છો, એવા તમને મારા વંદન છે. હું તમને અનાદિ, અનંત, સર્વવ્યાપી, સર્વપ્રભુ, સમદૃષ્ટા, અને સમયરૂપ માનું છું, જેના કારણે જ જગતમાં પરસ્પર વિવાદ અને વૈરભાવ ઊભો થાય છે. હે પ્રભુ, કોઈ પણ તમારા ઈરાદાને સમજી શકતો નથી; જગતમાં તમે જે કર્મો કરો છો, તે માનવો માટે એક પ્રકારની લીલા છે. તમારી કોઈ ઉપર પ્રીતિ કે દ્વેષ નથી, છતાં લોકો મનમાં પક્ષપાત રાખે છે. જગતના આત્મા, અવ્યક્ત, અક્રિય, જન્મ અને કર્મ, પશુ, માનવ અને જલચર રૂપે તમારી અવતારલિલા—આ બધું તો મહાન વિલાસ છે. જ્યારે ગોપીઓમાંથી એકએ તમારી શરારતોથી ત્રસ્ત થઈ દોરડું લાવ્યું અને તમે ડરથી આંખોમાં અંસુ અને કાજલ સાથે માથું નમાવ્યું—એ દ્રશ્ય અમને આશ્ચર્યમાં મૂકે છે, કેમ કે જેને બધાથી ડર લાગે છે, તે પણ તમારે ડરે છે. કોઈ કહે છે કે અવ્યય શ્રીકૃષ્ણ પવિત્ર યદુવંશના યશ માટે અવતરીને પ્રસિદ્ધ થયા, જેમ મલયગિરિ પર ચંદન વૃક્ષ ઊગે છે. બીજાં કહે છે કે વસુદેવ અને દેવકીની પ્રાર્થનાથી, દુષ્ટ દૈત્યોના વિનાશ અને જગતની રક્ષા માટે અવતાર લીધો. કેટલાક કહે છે કે પૃથ્વી ભારથી દબાઈ રહી હતી ત્યારે બ્રહ્માજી અને દેવતાઓએ પ્રાર્થના કરી, ત્યારે પૃથ્વીનો ભાર ઉતારવા તમે અવતાર લીધા. બીજા કહે છે કે અગ્નાન, કામ અને કર્મથી પીડાતા મનુષ્યોના કલ્યાણ માટે તમે શ્રવણ અને સ્મરણ લાયક લીલાઓ કરી. જે લોકો સતત તમારી કથાઓ સાંભળે, ગાયન કરે, સ્મરણ કરે અને આનંદ પામે છે, તેઓ જલ્દીજ તમારા પાવન ચરણકમળના દર્શન પામે છે, જે સંસારના દુઃખનો અંત લાવે છે. હે પ્રભુ, શું હવે તમે અમને, તમારા આશ્રિત અને મિત્રોને, છોડી દેશો? અમારું બીજું કોઈ આશ્રય નથી, ભલે અમે રાજપદ અને તેના પાપોમાં બંધાયેલા હોઈએ. અમે પાંડવો અને યદુઓ તો માત્ર નામ અને સ્વરૂપ જ છીએ; જો તમે, ઇન્દ્રિયોના સ્વામી, દૃશ્યમાં ન હોવ તો અમારું અસ્તિત્વ શું છે? હે ગદાધર, આ ધરતી હવે સુંદર નહીં રહે, કારણ કે હવે તે તમારા વિશિષ્ટ ચિહ્નોથી યુક્ત ચરણકમળથી શોભાયમાન નથી. તમારા દ્રષ્ટિથી જ આ ભૂમિ સમૃદ્ધ છે, વનસ્પતિ, પર્વતો, નદીઓ અને સમુદ્ર—all flourish. હે વિશ્વના સ્વામી, સર્વાત્મા, સર્વરૂપ, કૃપા કરીને મારા પાંડવો અને વ્રુષ્ણિ કુળ પ્રત્યેના આ ઘનિષ્ઠ મમત્વના બંધનને કપો. હે મધુસૂદન, મારી બુદ્ધિ સતત અને નિરંતર રીતે માત્ર તમારા પર જ સ્થિર રહે, જેમ ગંગા વહેતી વહેતી સીધી સમુદ્રમાં જાય છે. હે શ્રીકૃષ્ણ, હે કૃષ્ણના મિત્ર, યદુઓમાં શ્રેષ્ઠ, દુષ્ટોના વિનાશક, રાજાઓમાં અગ્નિસમાન, મુક્તિદાતા, ગોવિંદ, ગાયો, બ્રાહ્મણો અને દેવતાના દુઃખહરણ, યોગેશ્વર, સર્વશિક્ષક, હે પ્રભુ, તમને repeatedly વંદન. સૂતજી કહે છે: પ્રથા (કુંતી) દ્વારા આવા મધુર સ્તુતિથી વંદિત થયા પછી, સર્વમંગલમય વૈકુંઠનાથ શ્રીકૃષ્ણ સ્મિત કરી, જાણે પોતાનાં માયાથી તેમને મોહિત કરે છે. પછી તેમણે પ્રેમપૂર્વક વિદાય આપી, હસ્તિનાપુરમાં પ્રવેશ કર્યો. પણ જ્યારે તેઓ પોતાની નગરી તરફ સ્ત્રીઓ સાથે જવા લાગ્યા, ત્યારે રાજાએ પ્રેમવશ તેમને અટકાવ્યા. યદ્યપિ વ્યાસજી અને અન્ય ઋષિઓ તથા અદભુતકર્મા શ્રીકૃષ્ણે પણ રાજાને ઉપદેશ આપ્યો હતો, અને અનેક ઇતિહાસો દ્વારા સમજાવ્યા હતા, છતાં રાજા દુઃખથી ઘેરાયેલા હોવાથી સમજાવી શક્યા નહીં. ધર્મપુત્ર રાજા, પોતાના મિત્રોનું વિનાશ સ્મરી, મોહ અને આસક્તિથી વ્યાકુળ થઈ, સામાન્ય મનુષ્યની જેમ બોલ્યા: “હાય! મારા દુષ્ટ હૃદયમાં ઊંડે વસેલી અજ્ઞાનતા જુઓ! બીજાના શરીર માટે મેં અનેક સેનાઓનો વિનાશ કર્યો. જો હું દસ હજાર વખત દસ હજાર વર્ષ પણ નર્કમાંથી મુક્ત થઈ જાઉં, તો પણ બાળકો, બ્રાહ્મણો, મિત્રો, સગા, પિતા, ભાઈ અને ગુરુઓને ઘાયલ કરવાના પાપમાંથી મુક્ત થઈ શકીશ નહીં. હું જાણું છું કે પ્રજાની રક્ષા માટે રાજા દ્વારા ધર્મયુદ્ધમાં શત્રુનો વધ પાપ નથી, છતાં આ શાસ્ત્રોક્ત today પણ મને શાંતિ આપતું નથી. અહીં જે શત્રુતા સ્ત્રીઓમાં ઊભી થઈ છે, જેમના સગા માર્યા ગયા છે, તે ઘરસ્થના કર્મોથી દૂર કરી શકતો નથી. જેમ કાદવ કાદવને સાફ કરી શકતો નથી, કે દારૂ દારૂના દાગને દૂર કરી શકતું નથી, તેમ જીવહિંસાના એક કર્મને યજ્ઞાદિથી પવિત્ર કરી શકાતું નથી. હવે, હે રાજકુમાર, શ્રેષ્ઠ ગુપ્ત મંત્ર સાંભળો, જે સાત રાત સુધી જપવાથી મનુષ્ય આકાશમાં ગતિ કરતા દૈવી પ્રાણીઓને દેખી શકે છે. ‘ૐ, શ્રી વાસુદેવાય નમઃ’—આ મંત્રથી વિદ્વાન મનુષ્ય યોગ્ય સ્થાન અને સમય જાણી, વિવિધ દ્રવ્યોથી પૂજન કરે. શુદ્ધ જળ, પુષ્પ, જંગલી મૂળ, ફળ, કૂમળાં અંકુર, નવા વસ્ત્ર અને ખાસ તુલસીપત્રથી ભગવાનનું પૂજન કરવું. માટી, જળ કે અન્ય તત્વોથી બનેલી મૂર્તિ પ્રાપ્ત થઈ હોય તો, આત્મસંયમ, શાંતિ, મૌન અને મિતાહાર રાખી પૂજન કરવું. ભગવાન, જે સ્તુતિથી પ્રસન્ન થાય છે, પોતાની અચિંત્ય શક્તિથી, સ્વેચ્છાએ પ્રગટ થાય છે; તેમને હૃદયમાં સ્થિર કરીને ધ્યાન કરવું. અગાઉ જે સેવા ભગવાનને અર્પણ કરી હતી, હવે મંત્રસ્થ મૂર્તિમાં મન અર્પી, એ સર્વ સેવા અર્પણ કરવી. જ્યારે શરીર, મન અને વાણીથી તથા હૃદયથી ઉદ્ભવેલી ભક્તિથી ભગવાનની સેવા થાય છે, ત્યારે સાચું પૂજન થાય છે. જે નિષ્કપટ ભાવે યોગ્ય રીતે પૂજન કરે છે, તેમને ભગવાન ભક્તિ વધારી આપે છે અને સર્વોત્તમ કલ્યાણ આપે છે, જે સામાન્ય કર્મોથી પ્રાપ્ત થતું નથી. ઇન્દ્રિયસુખથી વિમુખ મનુષ્યે સતત અને નિષ્ઠાભક્તિથી ભક્તિયોગ દ્વારા ભગવાનનું પૂજન કરવું, જેથી પૂર્ણ મુક્તિ પ્રાપ્ત થાય. આ રીતે ઉપદેશ મળ્યા પછી રાજકુમારે પ્રદક્ષિણા કરી, વંદન કર્યું અને ભગવાનના ચરણચિહ્નોથી પાવન થયેલા મધુવન તરફ ગયા. તેઓ વનવાસ માટે ગયા ત્યારે મહર્ષિ નારદ રાજમહેલના અંતઃપુરમાં આવ્યા, રાજાએ યોગ્ય આદર આપ્યો અને તેમને આરામથી બેઠા કર્યા. નારદજી બોલ્યા: “હે રાજા, તમે દુઃખથી સુકાઈ ગયેલા ચહેરા સાથે શા માટે લાંબા સમયથી વિચારમાં બેઠા છો? શું કામના કે ધર્મના કાર્યો, જે ધન સાથે જોડાયેલા છે, પૂર્ણ થવામાં વિઘ્ન આવે છે?