શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

કુંતી માતા શ્રીકૃષ્ણ સામે નમ્રતાથી વંદન કરે છે અને કહે છે: “હે પ્રભુ! તમે આ સૃષ્ટિના મૂળ પુરુષ છો, પ્રકૃતિથી પર છો, સર્વે જીવોથી અદૃશ્ય હોવા છતાં અંદર અને બહાર સર્વત્ર વ્યાપેલા છો—તમને હું વંદન કરું છું. તમે માયાના પડદાથી આવરાયેલા, અપરિચિત અને અવિનાશી છો; ભ્રમિત દૃષ્ટિ ધરાવનારા તમને જોઈ શકતા નથી, જેમ કે નટ પોતાના વેશમાં છુપાઈ જાય છે. શુદ્ધ હૃદય ધરાવનારા મહાન ત્યાગીઓ અને ઋષિઓમાં ભક્તિ સ્થાપિત કરવા માટે તમે આવી રીતે અવતરીને લિલા કરો છો—તો પછી અમારે જેવી સ્ત્રીઓ તમને કેમ ઓળખી શકે? છતાં, હું કૃષ્ણને, વાસુદેવને, દેવકીપુત્રને, નંદ અને ગોપાલકના લાડકવાયા બાળકને, ગોવિંદને વારંવાર વંદન કરું છું. હે કમળનાભ, કમળમાળા ધારણ કરનાર, કમળને સમાન નેત્રોવાળા, અને કમળ સમાન પગ ધરાવનારા—તમને વંદન. જેમ હૃષીકેશે દેવકીનું દુ:ખ દૂર કરી, જે કાંસાના દુશ્કર્મથી લાંબા સમય સુધી બંધમાં હતી, તેમ તમે પણ વારંવાર મને અને મારા પુત્રોને અનેક સંકટોમાંથી મુક્તિ આપી છે. મહાભયંકર વિષ, અગ્નિ, રાક્ષસો, દુષ્ટોની સભા, જંગલની મુશ્કેલીઓ, અનેક યુદ્ધો અને દ્રૌણના અસ્ત્રથી—હે હરિ! તમે અમારો રક્ષણ કર્યું. હે જગદ્દગુરુ! આવી વિપત્તિઓ અમારા પર વારંવાર આવતી રહે, જેથી અમે ફરી ફરી તમારી દર્શન કરી શકીએ; કેમ કે તમારું દર્શન થાય ત્યારે ફરી જન્મમરણના ચક્રમાં નહિ ફસાઈએ. જેમને જન્મ, સંપત્તિ, શિક્ષા અને સૌંદર્યનો અહંકાર છે, તેઓ તમને સાચા અર્થમાં બોલાવી શકે નહિ; કેમ કે તમે તો નિર્મમ, નિર્દંભ અને નિરાધાર લોકો માટે સહજપણે પ્રાપ્ત છો. હે અકીંચન-વિત્ત, ગુણોથી રહિત ક્રિયા કરનાર, આત્મારામ, શાંત, મુક્તિના સ્વામી—તમને વંદન. હું તમને કાળરૂપ, સર્વવ્યાપી, અનાદિ અને અનંત, સર્વ જીવોમાં સમરૂપ રીતે ગતિશીલ માની છું, જેના કારણે પરસ્પર વિખવાદ ઉપજે છે. હે પ્રભુ! કોઈ પણ તમારા આશયને જાણતો નથી; તમારી લીલાઓ મનુષ્યોને ચકિત કરે છે. તમારે કોઈ પ્રીતિ કે દ્વેષ નથી, છતાં લોકો પોતાના મનમાં પક્ષપાત જાળવે છે. હે જગતાત્મા, જન્મ અને કર્મ—ચાહે તે પશુ, માનવ કે જલચર રૂપે હોય—આ બધું તો મહાન વિદંભન છે; કેમ કે તમે તો અજન્મા અને અક્રિય છો. જ્યારે ગોપીએ તમારી શરારતથી બાંધવા દોરો લાવ્યો અને ભયથી વ્યાકુળ થયેલ તમારી આંખો અંશુ અને અંજનમાં ભીંજાઈ ગઈ હતી, ત્યારે તમે શરમથી મોઢું નમાવી દીધું—આ દૃશ્ય તો અમને આશ્ચર્યમાં મૂકે છે, કેમ કે જેને ભય પણ ડરે છે, તે તમે, એ રીતે ડરતા દેખાવા! કેટલાંયે કહે છે કે, અજન્મા ભગવાન યદુકુળમાં ધર્મપ્રતિષ્ઠા માટે, પવિત્ર લોકોના યશ માટે અવતરી આવ્યા, જેમ કે મલય પર્વતમાં ચંદન વૃક્ષ ઉગે છે. બીજાં કહે છે કે, વસુદેવ-દેવકીના પ્રાર્થનાથી, દેવદ્વેષીઓને નાશ કરવા અને જગતની રક્ષા માટે તમે અવતરી આવ્યા. કેટલાક કહે છે કે, બ્રહ્માજીના વિનંતીથી, પૃથ્વી ભારથી દબાઈને ડૂબતી હતી, ત્યારે તમે તેનો ભાર ઉતારવા અવતરી આવ્યા. બીજાં કહે છે કે, અવિદ્યા, કામ અને કર્મથી પીડાતા લોકો માટે, તમે એવા કાર્યો કરવા આવ્યા છો જે સાંભળવા અને સ્મરણ કરવા યોગ્ય છે. જે લોકો સતત તમારી કથાઓ સાંભળે, ગાયે, સ્મરે અને આનંદ કરે છે, તેઓ જલ્દી જ તમારાં કમળચરણ પામે છે, જે સંસારમાંથી મુક્તિ આપે છે. હે પ્રભુ! શું હવે તમે અમને છોડી દેશો? અમે તો તમારા ભક્ત અને આશ્રિત છીએ; અમારે માટે તમારા કમળચરણ સિવાય બીજું કોઈ આશ્રય નથી, ભલે અમે રાજસત્તા અને તેના પાપોથી બંધાયેલા હોઈએ. પાંડવો અને યાદવો તો માત્ર નામ અને રૂપ છે—જ્યારે તમે, ઇન્દ્રિયોના સ્વામી, નજરે નથી પડતા, ત્યારે અમારું અસ્તિત્વ શું છે? હે ગદાધર! આ ધરતી હવે તેજસ્વી નહિ રહે, કેમ કે તે હવે તમારા પદચિહ્નોથી શોભાયમાન નથી. તમારી કૃપાદૃષ્ટિથી જ આ ભૂમિ, વનસ્પતિ, પર્વતો, નદીઓ અને સમુદ્ર—all સમૃદ્ધ અને ફૂલેલા છે. હે જગન્નાથ! હે વિશ્વાત્મા! હે વિશ્વરૂપ! કૃપા કરીને મારા હૃદયમાં પાંડવો અને વૃષ્ણિઓ માટેની મજબૂત મમતા કાપી નાખો. હે મધુસૂદન! મારી બુદ્ધિ સતત અને એકાગ્રપણે માત્ર તમારી પ્રીતિમાં રહે—જેમ ગંગા સતત સમુદ્ર તરફ વહે છે. હે શ્રીકૃષ્ણ! હે કૃષ્ણના મિત્ર! હે વ્રુષ્નિઓના મુખ્ય! અધીર્મિકોના સંહારક, રાજાઓમાં અગ્નિ સમાન, મુક્તિદાતા, ગોવિંદ, ગાયો, બ્રાહ્મણો અને દેવોના દુ:ખહર્તા, યોગેશ્વર, સર્વજ્ઞ ગુરુ—તમને હું વંદન કરું છું. આ રીતે પૃથાએ મધુર શબ્દોમાં ભગવાન વૈકુંઠની સ્તુતિ કરી. સર્વમંગલદાતા ભગવાન હળવા સ્મિત સાથે, તેમનાં માયાથી તેમને મોહિત કરતા હોય એમ, કુંતીને આશ્વાસન આપ્યું. પછી તેમણે પ્રેમપૂર્વક વિદાય આપી અને હસ્તિનાપુરમાં પ્રવેશ કર્યો; પણ જ્યારે તેઓ પોતાની નગરી તરફ મહિલાઓ સાથે જવા લાગ્યા, ત્યારે રાજાએ પ્રેમવશે તેમને અટકાવ્યા. યુધિષ્ઠિરે, ભલે વ્યાસજી અને અન્ય ઋષિઓએ, તેમજ શ્રીકૃષ્ણે પણ, તેમને અનેક શાસ્ત્રકથાઓ અને ઈતિહાસો દ્વારા સમજાવ્યા, છતાં દુ:ખથી overwhelm થઈને તે સમજવા સમર્થ ન રહ્યા. ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિરે, પોતાના મિત્રોના વિનાશનું સ્મરણ કરીને, મોહ અને આસક્તિથી ભરેલા સામાન્ય મનુષ્યની જેમ બોલ્યા: “હાય! મારા દુષ્ટ હૃદયમાં ઊંડે વસી ગયેલી અજ્ઞાનતા જુઓ! બીજાની દેહ માટે મેં અનેક સેના નાશ કરી. જો હું દસ હજાર વખત દસ હજાર વર્ષો સુધી નરકમાંથી મુક્ત પણ થઈ જાઉં, તો પણ બાળ, બ્રાહ્મણ, મિત્ર, સગા, પિતા, ભાઈ અને ગુરુને મારવાનો પાપ છૂટતો નથી. રાજા તરીકે પ્રજાનું રક્ષણ કરતા શત્રુઓનું ધર્મયુદ્ધમાં વધ પાપ નથી—છતાં આવી આજ્ઞા પણ મને શાંતિ આપતી નથી. જે શત્રુઓએ અહીં સ્ત્રીઓના સગાંઓને મારી નાખ્યા છે, એના કારણે જે વૈર ઉભું થયું છે, તેને હું દૂર કરી શકતો નથી. જેમ કાદવ કાદવથી સાફ થતો નથી, કે દારૂ દારૂના દાગને દૂર કરી શકતું નથી, તેમ જીવહિંસા એકથી એક યજ્ઞથી શુદ્ધ થતી નથી. હવે, હે રાજકુમાર! સર્વોચ્ચ ગુપ્ત મંત્ર સાંભળો, જે સાત રાત સુધી જપવાથી માણસ આકાશમાં ગતિશીલ જીવોને જોઈ શકે છે. ‘ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય’—આ મંત્રથી વિદ્વાન વ્યક્તિએ યોગ્ય સ્થાન અને સમય જાણીને વિવિધ દ્રવ્યોથી ભગવાનનું પૂજન કરવું. શુદ્ધ જળ, પુષ્પો, જંગલની મૂળો, ફળો, નરમ કળીઓ, નવી વસ્ત્રો અને ખાસ કરીને તુલસીના પત્રોથી ભગવાનનું પૂજન કરવું. મૃદ, જળ કે અન્ય પદાર્થોથી બનેલી મૂર્તિ મળવી જોઈએ; પછી મનનિયંત્રિત, શાંત, મર્યાદિત બોલચાલ અને આહારવાળા સાધકે તેનું પૂજન કરવું. ભગવાન, જેમની સ્તુતિ ઉત્તમ સ્તોત્રોથી થાય છે, તેઓ પોતાની અચિંત્ય શક્તિ અને સ્વેચ્છાએ પ્રગટ થાય છે; એમને હૃદયમાં સ્થિર કરીને ધ્યાન કરવું જોઈએ.