શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

કોઈ જંગલમાં, એક પંખી દંપતી પોતાના નાનાં બાળકાઓ સાથે રહેતાં હતાં. જ્યારે તે નાનાં પંખીઓ પોતાના માતા-પિતા પાસે આવતાં, ત્યારે તેમના પાંખોના હળવા સ્પર્શ, મીઠાં કૂજન અને રમણિય હાવભાવથી માતા-પિતા દુઃખ વિના આનંદ અનુભવે છે. પણ, ભગવાન વિષ્ણુની માયાથી તેમના હૃદય પ્રેમથી બંધાયેલા અને મોહમાં પડી ગયેલા એ દંપતી, ચિંતિત મનથી પોતાના બાળકો તથા આસપાસના લોકોનું પાલન કરતા હતા. એક દિવસ, એ દંપતી પોતાના બાળકો માટે ખોરાક શોધવા જંગલમાં ગયા અને લાંબો સમય ભટક્યા. એ દરમિયાન, એક શિકારી જંગલમાં ફરતો ફરતો ત્યાં આવ્યો અને તેણે પોતાના જાળમાં, ગુહામાં ફરતા એ નાનાં પંખીઓને પકડ્યા. પછી, માતા અને પિતા પંખી, પોતાના બાળકાઓ માટે ખોરાક લઈને પાછા આવેલા. માતા પંખીએ જ્યારે પોતાના બાળકોને જાળમાં ફસાયેલા જોયા, ત્યારે તે ભારે દુઃખથી રડી પડ્યાં અને સળગતાં હૃદયથી, મોહમાં આવી, પોતાની જ સંભાળ ગુમાવી, જાળમાં ફસાયેલા બાળકોને બચાવવા દોડી ગઈ—અને પોતે પણ જાળમાં ફસાઈ ગઈ. પિતા પંખીએ જ્યારે પોતાના પ્રાણપ્રિય બાળકો અને પત્નીને જાળમાં બંધાયેલાં જોયા, ત્યારે તે અત્યંત શોકમાં પડી ગયા. તેઓએ વિચાર્યું: "હાય! મારી કથાની દયનીયતા જુઓ—મૂર્ખ અને અલ્પપુણ્યવાળું મન! ઘરના ત્રણ પુરુષાર્થની મારી યાત્રા અધૂરી રહી. મારી પ્રિય પત્ની, જે મારી દેવી સમાન હતી, હવે આ ખાલી ઘરમાં મને છોડી દીધી છે અને પુત્રો સાથે સ્વર્ગે પહોંચી ગઈ છે. હવે હું પણ પત્ની અને બાળકો વગર, દુઃખી જીવન જીવવાનો શું અર્થ?" પછી, પોતાના બાળકો અને પત્નીથી ઘેરાયેલા, મૃત્યુના પાંજરામાં ફસાયેલા એ પિતા પંખી, બેચેનીથી કશુ કરી શક્યા નહીં અને અજ્ઞાનતાથી તડપી પડ્યા. શિકારીએ એ પિતા, માતા અને તેમના બાળકો—આ બધા ઘરસ્થોને પકડી લીધા અને પોતાનાં ઘરે લઈ ગયો. આ રીતે, જે મનુષ્ય પોતાના મનને શાંત કરી શકતો નથી અને પરિવાર પ્રત્યે મોહથી બંધાયેલો રહે છે, તે પક્ષી જેવો બંધાઈને નીચે પડી જાય છે. માનવ જન્મમાં મુક્તિનો દ્વાર ખુલ્લો હોવા છતાં, જે વ્યક્તિ પક્ષી જેવો મોહ રાખે છે, તે ઊંચે ચડીને પણ નીચે પડી જાય છે. આ ઘટનાની વાત આગળ વધે છે. સુતજી કહે છે: ત્યારબાદ, પોતાના સ્વજનો માટે જળ તર્પણ કરવા માટે, કૃષ્ણા (દ્રૌપદી)ના નેતૃત્વમાં સ્ત્રીઓ ગંગા નદી પાસે ગઈ. તેમણે જળ અર્પણ કર્યું અને ફરી એકવાર ભારે રડ્યાં. પછી, હરિ અને બ્રહ્મા દ્વારા પવિત્ર થયેલી નદીમાં તેમણે સ્નાન કર્યું. ત્યાં, માધવએ કુરૂ રાજા ધૃતરાષ્ટ્રને તેમના નાના ભાઈ, ગાંધારી (પુત્રશોકથી વ્યાકુળ), પૃથા અને કૃષ્ણા સાથે બેઠેલા જોયા. ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે, ઋષિઓ સાથે, પોતાના સ્વજનો ગુમાવ્યાથી દુઃખમાં ડૂબેલા લોકોનું સાંત્વન કર્યું અને તેમને સમજાવ્યું કે, સમયનો અવ્યાહત નિયમ બધાને વશ કરે છે. પછી, અजातશત્રુ (યુધિષ્ઠિર)ને, જુગારમાં ગુમાવેલું પોતાનું રાજ્ય પાછું અપાવી દીધું અને દુષ્ટ રાજાઓને સંહાર્યા. ત્યારબાદ, શ્રીકૃષ્ણે તેને ત્રણ અશ્વમેઘ યજ્ઞ કરાવ્યા અને તેની શુદ્ધ ખ્યાતિ ચારે દિશામાં ફેલાઈ. પછી, શ્રીકૃષ્ણે પાંડવોને વિદાય આપી, સાત્યકી અને ઉદ્ધવ સાથે, વ્યાસ અને અન્ય ઋષિઓ દ્વારા સન્માનિત થયા અને તેમને પણ સન્માન આપ્યું. શ્રીકૃષ્ણ દ્વારકાના પ્રસ્થાન માટે રથ પર આરૂઢ થયા ત્યારે, ઉત્તરાએ ડરીને ભાગતી ભાગતી તેમની પાસે આવી. તેણે વિનંતી કરી: "મને બચાવો, હે મહાયોગી, દેવોના દેવ, જગતના પ્રભુ! ચારે બાજુથી મૃત્યુ આવી રહ્યું છે—મારી પાસે તમારું સિવાય બીજું કોઇ આશ્રય નથી. એક અગ્નિસમાન તીક્ષ્ણ બાણ મારી તરફ દોડી રહ્યું છે; એ મને ભલે દઝાડે, પણ મારા ગર્ભસ્થ બાળકને બચાવો." શ્રીકૃષ્ણે ઉત્તરાની આ પીડા સાંભળી અને જાણ્યું કે, આ દ્રોણપુત્ર (અશ્વત્થામા)નું બાણ પાંડવ વંશના વિનાશ માટે છોડાયું છે. પાંડવો પણ તે જ્વલંત બાણો પોતાની તરફ આવતા જોઈ, પોતાના શસ્ત્રો લઈને રક્ષણ માટે ઊભા થયા. પણ, ભગવાને પોતાના ભક્તોમાં આવી આફત જોઈ, પોતાના સુદર્શન ચક્રથી પાંડવોના રક્ષણ માટે આગળ વધ્યા. હરિ, સર્વના અંતરયામી, પોતાની યોગમાયાથી ઉત્તરાના ગર્ભનું રક્ષણ કર્યું. બ્રહ્માશિરસ્ નામનું એ બાણ નિર્વિકાર અને અપ્રતિહત હોવા છતાં, ભગવાનની વૈષ્ણવ શક્તિથી નિર્વીર્ય થઈ ગયું. એમાં આશ્ચર્ય નથી, કારણ કે અચ્યુત ભગવાન, સર્વ વિસ્મયથી પરિપૂર્ણ, પોતાની દૈવી માયાથી જગતની રચના, પાલન અને સંહાર કરે છે. આ રીતે, બ્રહ્માસ્ત્રના પ્રભાવથી મુક્ત થઈને, પૃથા (કુંતી)એ પોતાના પુત્રો અને કૃષ્ણ સાથે ભગવાનની વિદાય સમયે પ્રાર્થના કરી: "હે પુરુષોત્તમ, પ્રભુ, તમે જ પ્રાકૃતિક ગુણોથી પર અને સર્વે જીવોને દૃશ્ય-અદૃશ્ય રૂપે વ્યાપી રહેલા છો—તમને હું વંદન કરું છું. તમે માયાના પડદાથી ઢંકાયેલા, અજ્ઞેય અને અવિનાશી છો; મોહમાં પડેલા લોકો તમને જોઈ શકતાં નથી, જેમ કે એક અભિનેતા વેશમાં છૂપાઈ જાય છે. પવિત્ર હૃદયવાળા મહાયતિઓ માટે ભક્તિ સ્થાપવા તમે અવતરી છો, તો અમે સ્ત્રીઓને તમને કેવી રીતે ઓળખી શકીએ? કૃષ્ણ, વાસુદેવ, દેવકીપુત્ર, નંદગોપ અને ગોપાળક, ગોવિંદ—તમને વારંવાર વંદન. કમળનાભ, કમળમાળાધારી, કમળનેત્ર, કમલપાદ—તમને વંદન. જેમ હૃષીકેશે દેવકીનું દુઃખ દૂર કર્યું, તેમ, હે પ્રભુ, તમે અમારું પણ વારંવાર રક્ષણ કર્યું છે. વિષથી, મહાન અગ્નિથી, રાક્ષસના ભયથી, દુષ્ટોની સભામાંથી, જંગલના કષ્ટોથી, યુદ્ધોથી, અને દ્રોણપુત્રના અસ્ત્રથી—હે હરિ, તમે અમને બચાવ્યા. હે જગતગુરુ, આવાં દુઃખ અમારે પર વારંવાર આવે—એટલે કે અમે તમને વારંવાર જોઈ શકીએ, કારણ કે તમને જોવાથી ફરી જન્મ-મરણનું ચક્ર દેખાવાનું નથી." આ રીતે, ભગવાનની કૃપાથી પાંડવો અને તેમના કુટુંબીજનો અનેક સંકટોમાંથી બચી ગયા—અને ભગવાનની મહિમા સર્વે જગતમાં વર્ણવામાં આવી.