શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

સૂતજી કહે છે: જ્યારેજ મહાન ઋષિએ એ વચન સાંભળ્યું, તરતજ તેમણે વાત સમજીને બોલવાનું આરંભ્યું. નારદજી કહે છે: બાલક, ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ. આ યોગ અને કઠોર કલિયુગના કારણે સદ્આચાર, યોગમાર્ગ અને તપસ્યા બધું જ લુપ્ત થતું જાય છે. લોકો હવે અઘાસુર જેવી દુષ્ટતા અને ધૂર્તાઈમાં લીન છે; અહીં સજ્જનો દૂઃખી થાય છે અને દુર્જનો આનંદ કરે છે. છતાં, જે વિવેકી મનુષ્ય ધૈર્યથી ટકીને રહે છે, એજ સાચો સ્થિર અને વિદ્વાન કહેવાય છે. આ અછૂતો સ્વરૂપ જોયા પછી, પૃથ્વી પણ ભારવાહક બની ગઈ છે; વર્ષે વર્ષે શુભતા કયાંય દેખાતી નથી. હવે કોઈ તને અને તારા પુત્રોને સાથે જોઈ શકતું નથી; મોહમાં અંધ થયેલા લોકોએ અવગણના કરી છે અને તું વૃદ્ધાવસ્થામાં આવી ગઈ છે. પણ જ્યારે તું ફરી વૃંદાવન સાથે એકરૂપ થઈ, ત્યારે તારે યુવાની અને તાજગી ફરી મળી; ધન્ય છે એ વૃંદાવન જ્યાં ભક્તિ પણ નૃત્ય કરે છે. અહીં તો સ્વીકારનાર ના હોવાથી વૃદ્ધાવસ્થા પણ આ બેને છોડતી નથી; થોડા આત્મસંતોષથી એ પોતાને શાંત માને છે. ત્યાં ભક્તિએ કહ્યું: રાજા પરિક્ષિતે અપવિત્ર કલિયુગની સ્થાપના કેવી રીતે કરી? કલિનો આરંભ થતાં બધું સદ્ગુણ કયાં ગયું? દયાળુ હરિ દ્વારા પણ અધર્મ કેમ સહન થાય છે? મારા મનની આ શંકા દૂર કરો, તો હું ખુશ થઈશ. નારદજીએ કહ્યું: બાલક, તું પૂછ્યું છે એટલે પ્રેમથી સાંભળ. હું તને બધું કહીશ, ભાગ્યશાળી, અને તારી ગૂંચવણ દૂર થઈ જશે. જ્યારે મુકુંદ ભગવાન પૃથ્વી છોડીને પોતાના ધામે ગયા, એ દિવસે કલિ આવી ગયો અને સર્વ ધર્મમાર્ગો અવરોધી નાખ્યા. રાજાએ દિશા વિજય દરમિયાન કલિને જોયો ત્યારે કલિ દુઃખી થઈ આશ્રય માંગવા આવ્યો; મેં તેને મારી નાંખ્યો નહીં, જેમ મધમાખી વાળો મધ લેવા માટે મધમાખીને જીવતો રહેવા દે છે. તપ, યોગ કે ધ્યાનથી જે ફળ મળતું નથી, એ તો કલિયુગમાં કેશવના કીર્તનથી સંપૂર્ણપણે પ્રાપ્ત થાય છે. કલિને તત્વહીન અને અસાર જોઈને, વિષ્ણુરાતે તેને કલિમાં જન્મેલા લોકોએ સુખ પામે એ માટે સ્થાપિત કર્યો. દુષ્કર્મોના કારણે હવે સર્વત્ર તત્વ લુપ્ત થઈ ગયું છે; પૃથ્વી પર વસ્તુઓ ફક્ત છાલ જેવી રહી ગઈ છે, બીજ વગર. બ્રાહ્મણોએ ભાગવત શાસ્ત્રનું ઉપદેશ સૌ ઘરોમાં અને દરેક મનુષ્યને આપ્યું, પણ દક્ષિણાની લાલચથી કથાનો સાર લુપ્ત થઈ ગયો. જેઓ અતિ ભયાનક અને અસંખ્ય પાપકર્મ કરે છે, નાસ્તિક અને નરકગામી લોકો—even તેઓ તીર્થસ્થાનો પર રહે છે, પણ તીર્થોનો સાર પણ ગુમ થઈ ગયો છે. મહાન ઇચ્છા, ક્રોધ, લોભ અને તૃષ્ણાથી અકળાયેલા લોકો તપસ્યા કરે છે, પણ સાચી તપસ્યાનો અર્થ પણ ગુમ થઈ ગયો છે. મનની હાર, લોભ, કપટ અને વિમુખતાથી, માત્ર શાસ્ત્રપઠનથી પણ ધ્યાન અને યોગનું ફળ ગુમ થઈ ગયું છે. વિદ્વાનો પોતાની પત્નીઓ સાથે જંતુઓની જેમ આનંદ લે છે, પુત્રોત્પત્તિમાં કુશળ છે, પણ મુક્તિ પ્રાપ્ત કરવામાં અશક્ત છે. સાચું વૈષ્ણવત્વ ક્યાંય જોવા મળેતું નથી—even પરંપરાના નેતાઓમાં પણ નહીં; તેથી સત્યનું તત્વ સર્વત્ર નષ્ટ થઈ ગયું છે. પણ એ તો યુગનું સ્વભાવ છે; કોણે દોષ આપવો? તેથી કમળનેત્રધારી ભગવાન સહન કરે છે અને નજીકમાં ઊભા છે. સૂતજી કહે છે: આ બધું સાંભળીને તેઓ ખૂબ આશ્ચર્યમાં પડી ગયા. ભક્તિએ ફરી કહ્યું: "હે ઋષિ, આ પણ સાંભળો, શૌનકજી." ભક્તિએ કહ્યું: "દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, તમે ખરેખર ધન્ય છો, કેમ કે મારા પુણ્યથી અહીં આવ્યા છો. સજ્જનોના દર્શનથી સર્વ સિદ્ધિઓ પ્રાપ્ત થાય છે. જય હો એ ભગવાનને, જેમનું શરીર માયાનું આધાર છે, જેમના એક શબ્દથી સર્વ વાણી સર્જાય છે! તેમના કૃપાથી ધ્રુવએ શાશ્વત સ્થિતિ પામી. હું બ્રહ્માના પુત્ર નારદને વંદન કરું છું, જે સર્વ શુભતાનો પાત્ર છે." બીજું અધ્યાય આરંભે છે—શ્રીમદ ભાગવતની મહિમા અને નારદજીનો ભક્તિના દુઃખ નિવારણનો પ્રયાસ. નારદજીએ કહ્યું: "બાલા, તું વ્યર્થ દુઃખ કેમ કરે છે? ચિંતા છોડ. શ્રીકૃષ્ણના કમળ ચરણોને સ્મરણ કર—તારો દુઃખ દૂર થઈ જશે." "એ જ કૃષ્ણે દ્રૌપદીનું કૌરવો પાસેથી રક્ષણ કર્યું હતું અને ગોપીઓની પણ રક્ષા કરી હતી; હવે એ કૃષ્ણ ક્યાં છે? પણ ભક્તિ, તું તો હંમેશા તેને જીવનથી પણ પ્રિય છે. તું બોલે ત્યારે ભગવાન નીચા ઘરમાં પણ આવી જાય છે. પ્રથમ ત્રણ યુગોમાં સત્ય, જ્ઞાન અને વૈરાગ્ય—મુક્તિનો માર્ગ છે; પણ કલિમાં તો ફક્ત ભક્તિથી જ બ્રહ્મ સાથે એકતા મળે છે. એ રીતે, ચેતન્ય સ્વરૂપે ભગવાને તને, જે સુખરૂપ અને કૃષ્ણપ્રિય છે, સર્જી. ક્યારેક તું જોડે હાથ કરીને પુછ્યું: 'હું શું કરું?' ત્યારે કૃષ્ણે કહ્યું: 'મારા ભક્તોને પોષણ કર.' તું એ આજ્ઞા સ્વીકારી અને હરી પ્રસન્ન થયા. તેમણે મુક્તિને તારી દાસી બનાવી અને જ્ઞાન-વૈરાગ્યને તારા પુત્ર કર્યા. વૈકુંઠમાં તું તારા સ્વરૂપે પોષણ કરે છે; પૃથ્વી પર તું ભક્તોના પોષણ માટે છાયારૂપે પ્રગટ થાય છે. મુક્તિ, જ્ઞાન અને વૈરાગ્ય સાથે તું પૃથ્વી પર આવી અને કૃતયુગથી દ્વાપર સુધી આનંદથી રહી. પણ કલિમાં મુક્તિ વિમુખતાથી નષ્ટ થઈ ગઈ; તારી આજ્ઞાથી તે તુરંત વૈકુંઠ પાછી ગઈ. મુક્તિ અહીં આવે-જાય છે, અને એ બે પુત્રો તારા પાસેજ સુરક્ષિત છે. અવગણનાથી, કલિમાં તારા બે પુત્રો દુર્બળ અને વૃદ્ધ થઈ ગયા છે; છતાં ચિંતાની જરૂર નથી—હું કંઈક ઉપાય વિચારું છું. હે સુન્દરી, કલિ જેવું યુગ બીજું ક્યાંય નથી; એ યુગમાં હું તને દરેક ઘરમાં, સર્વ લોકોમાં સ્થાપિત કરીશ. બીજાં બધાં કર્તવ્ય છોડીને, મહોત્સવોને મહત્વ આપીશ; એ સમયે હું હરીની સેવા નહીં કરું, ન તને જગતમાં ફેલાવીશ. પણ જે જીવ તારા સાથે કલિ યુગમાં રહેશે—even પાપી હોય—તેઓ નિર્ભય થઈ કૃષ્ણના ધામમાં જશે.