શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

નારદજી કહે છે: “હે નિર્દોષ, જ્ઞાન દ્વારા હું આ બધું આત્મામાં જ જોઈ શકું છું; તું નિરાશ ન થ, હરી તને શુભતા આપશે.” સૂતજી કહે છે: “નારદજીના શબ્દો સાંભળતાં જ મહાન ઋષિ તરત જ બોલ્યા.” નારદજી પુન: કહે છે: “હે બાળક, ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ. આ યોગ અને કાળિયુગના પ્રચંડ પ્રભાવથી સદાચાર, યોગમાર્ગ અને તપસ્યા વિલય પામ્યા છે. લોકો હવે અઘાસુર જેવા છે—છલકપટ અને દુષ્કર્મમાં તલિન; અહીં સજ્જન દુઃખી છે અને દુર્જન આનંદ કરે છે, પણ જે વિવેકી પુરુષ ધૈર્ય રાખે છે, એ જ સાચા સ્થિર અને જ્ઞાનવાન છે.” “આ અસ્પૃશ્યોને જોઈને પૃથ્વી બોજવાહક બની છે; વર્ષે વર્ષે, શુભતા દેખાતી નથી. હવે તું અને તારા પુત્રો સાથે, કોઈ તને જુએ પણ નથી—લોકો મોહમાં અંધ છે, તું અવસ્થામાં પાડી દીધી છે. પણ વ્રંદાવન સાથેના સંયોગથી તું ફરી યુવાન અને તાજી થઈ; વ્રંદાવન ધન્ય છે, જ્યાં ભક્તિ નૃત્ય કરે છે.” “અહીં, સ્વીકારનાર ન હોવાને કારણે, વૃદ્ધાવસ્થા પણ આ બંનેને છોડતી નથી; થોડા આત્મસંતોષથી, તેઓ સ્વસ્થ માને છે.” ભક્તિ પૂછે છે: “રાજા પરીક્ષિતે કલીના કલુષને કેવી રીતે સ્થાપિત કર્યું? કલીના આગમનથી, સર્વ ગુણનું સાર ક્યાં ગયો? દયાળુ હરીની હાજરીમાં પણ અધર્મ કેવી રીતે દેખાય છે? મારા શંકા દૂર કરો, હું આનંદ પામું.” નારદજી કહે છે: “તમે પૂછ્યું છે, બાળક, પ્રેમથી સાંભળો; હું બધું કહું છું, હે સુભાગ્યશાળી, અને તારી ગૂંચવણ દૂર થશે.” “જ્યારે મુકુંદ ભગવાન પૃથ્વી છોડીને પોતાના ધામે ગયા, એ દિવસથી કલી આવ્યો અને સર્વ ગુણમાર્ગો અટક્યા. રાજાએ દિશાઓમાં વિજય દરમિયાન કલીને જોયો, તે દુઃખી થઈ શરણમાં આવ્યો; મેં તેને માર્યો નહીં, જેમ મધમાખીને મધસંચયી છોડે છે.” “તપસ્યા, યોગ, અને ધ્યાનથી જે ફળ મળતું નથી, તે કલીમાં કેશવની સ્તુતિથી પૂર્ણ મળે છે. કલીને સર્વત્ર એકરૂપ, નિર્વિષય અને નિરસ જોઈને, વિશ્નુરાતા (પરીક્ષિત) એ કલીને કલીજાત લોકોના સુખ માટે સ્થાપિત કર્યો.” “દુષ્કર્મો કારણે, સાર સર્વત્ર ગુમ થયો છે; પૃથ્વી પર વસ્તુઓ ફક્ત છોડા જેવું છે, બીજ વગર. બ્રાહ્મણોએ ભાગવત શાસ્ત્ર સર્વ ઘરો અને લોકો સુધી પહોંચાડ્યું, પણ દક્ષિણાની લાલચથી વાર્તાઓનો સાર ગુમ થઈ ગયો.” “જે લોકો અત્યંત ભયંકર અને અસંખ્ય પાપ કરે છે, નાસ્તિક અને નરકવાસી—even તેઓ પવિત્ર સ્થળોએ રહે છે, પણ સ્થળોનો સાર ગુમ થઈ ગયો. જેઓ મનમાં મહા કામ, ક્રોધ, લોભ અને તરસથી ઉગ્ર છે, તેઓ તપસ્યા કરે છે, પણ તપસ્યાનો સાચો સાર ગુમ થઈ ગયો.” “મનની હાર, લોભ, કપટ, પાખંડ, અને માત્ર શાસ્ત્રનો અભ્યાસ—even એથી ધ્યાન અને યોગનો ફળ ગુમ થઈ ગયો. પંડિતો પોતાની પત્ની સાથે મહિસ જેવા આનંદ કરે છે, પુત્ર ઉત્પન્ન કરવામાં કુશળ છે, પણ મુક્તિ મેળવવામાં અશક્ત છે.” “સાચો વૈષ્ણવત્વ ક્યાંય નથી, પરંપરાના નેતાઓમાં પણ નહીં; એટલે, તત્વનો સાચો સાર સર્વત્ર નાશ પામ્યો છે. પણ આ કાળનું સ્વરૂપ છે—કોણને દોષ દઈ શકાય? તેથી, કમલનેત્ર ભગવાન સહન કરે છે, નજીક ઊભા છે.” સૂતજી કહે છે: “આ શબ્દો સાંભળીને, સૌ મહાન આશ્ચર્યથી ભરાયા. ભક્તિ ફરી બોલી: ‘આ પણ સાંભળો, હે શૌનક.’” ભક્તિ કહે છે: “હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, તું ધન્ય છે, કારણ કે મારી શુભતાથી તું અહીં આવ્યો છે. સજ્જનોનું દર્શન આ દુનિયામાં સર્વ સિદ્ધિ આપે છે.” “જય, જય એને, જેના શરીર Maya નું આધાર છે, જે એક શબ્દથી સર્વ વાણી ઉત્પન્ન કરે છે! તેની કૃપાથી ધ્રુવએ શાશ્વત અવસ્થાની પ્રાપ્તિ કરી. હું બ્રહ્માના પુત્ર નારદને વંદન કરું છું, જે સર્વ શુભતાનો પાત્ર છે.” બીજું અધ્યાય શરૂ થાય છે—શ્રીમદ ભાગવતની મહિમા, નારદજીના પ્રયાસથી ભક્તિનો દુઃખ દૂર કરવાનું. નારદજી કહે છે: “બાળક, તું વ્યર્થ દુઃખી છે, ચિંતાથી કંટાળીને. શ્રી કૃષ્ણના કમલપાદોને સ્મર—તારો દુઃખ દૂર થઈ જશે.” “એ જ કૃષ્ણે દ્રૌપદીનું કૌરવોની આપત્તિમાંથી રક્ષણ કર્યું અને ગોપીઓની પણ રક્ષા કરી; એ કૃષ્ણ હવે ક્યાં છે?” “પણ તું, ભક્તિ, હંમેશા તેને જીવનથી પણ વધુ પ્રિય છે. તું બોલે ત્યારે ભગવાન નીચા ઘરોમાં પણ આવે છે.” “પ્રથમ ત્રણ યુગોમાં, સત્ય, જ્ઞાન અને વૈરાગ્ય છે મુક્તિનો માર્ગ; પણ કલીમાં ફક્ત ભક્તિથી બ્રહ્મસંયોગ મળે છે.” “એ રીતે, જ્ઞાનમય ભગવાને તને, જે તેમ જ સ્વરૂપ છે, સુન્દર પરમ આનંદ રૂપમાં, કૃષ્ણપ્રિય બનાવ્યા.” “તમે હાથ જોડીને પૂછ્યું: ‘હું શું કરું?’ ત્યારે કૃષ્ણે કહ્યું: ‘મારા ભક્તોને પોષો.’” “તમે એ આજ્ઞા સ્વીકારી, અને હરી પ્રસન્ન થયા. તેમણે તને મુક્તિને દાસી તરીકે અને આ બે—જ્ઞાન અને વૈરાગ્ય—સાથે આપ્યા.” “વૈકુંઠમાં, તું પોતાના સ્વરૂપે પોષણ કરે છે; પૃથ્વી પર, ભક્તોને પોષવા, તું છાયારૂપે પ્રગટ થાય છે.” “મુક્તિ, જ્ઞાન, અને વૈરાગ્ય સાથે, તું પૃથ્વી પર આવી, અને કૃતથી શરૂ કરીને દ્વાપર સુધી, મહાન આનંદમાં રહી.” “કલીમાં, મુક્તિ કલુષથી નાશ પામી, અને તારી આજ્ઞાથી, તે ફરીથી વૈકુંઠમાં પરત ગઈ.” “મુક્તિ અહીં આવે અને જાય, તું જેમ સ્મરે; અને આ બે, તારા પુત્ર, તું પોતાના પાસ જ રક્ષણ કરે છે.” “અવગણના કારણે, તારા બે પુત્ર કલીયુગમાં નિરજીવ અને વૃદ્ધ થઈ ગયા છે; પણ ચિંતા ન કર—હું કોઈ ઉપાય વિચારું.” “હે સુન્દર, કલીયુગ જેવું યુગ બીજું નથી; એ યુગમાં, હું તને દરેક ઘરમાં, દરેક લોકોમાં સ્થાપિત કરીશ.” “બીજી ફરજો છોડી, મહાન ઉત્સવોને પ્રાધાન્ય આપી, એ સમયે, હું હરીની સેવા નહીં કરું, અને તને જગતમાં ફેલાવું નહીં.” આ રીતે, નારદજી અને ભક્તિ વચ્ચે સંવાદ ચાલે છે, જેમાં કલીયુગની દુઃખદ સ્થિતિ, ભક્તિનું મહાત્મ્ય અને ભગવાનની કૃપા, અને ભવિષ્યમાં ભક્તિની સ્થાપના વિશે ઉન્મુખ વાતો થાય છે.