શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

પાંડવોના શિબિરમાં તે સમય હતો, જ્યારે મૃત્યુનો સમય નજીક આવતો હોય તેમ, અશ્વત્થામાએ પોતે પાણીથી શુદ્ધ થઈને, ધ્યાનમગ્ન થઈને એક ભયાનક અસ્ત્રનું આહ્વાન કર્યું—પરંતુ તેને આ અસ્ત્ર પાછું ખેંચવાની રીત ખબર નહોતી. ત્યારબાદ, ચારેય દિશામાં ભયંકર, જ્વલંત ઊર્જા પ્રસરી ગઈ, અને જીવને જોખમમાં મૂકતી જોઈને અર્જુને ભગવાન વિષ્ણુને સંબોધન કર્યું. અર્જુને કહ્યું: “હે કૃષ્ણ, હે કૃષ્ણ, મહાબાહુ! તું જ ભક્તોને ભયમાંથી મુક્તિ આપનાર છે; જન્મમરણના ચક્રમાં દુઃખથી તું જ ઉદ્ધારક છે. તું મૂળ પુરુષ છે, સીધો ઈશ્વર છે, પ્રકૃતિથી પર છે; તારી ચેતન શક્તિથી માયાને દૂર કરીને તું સ્વરૂપમાં, એકરૂપતામાં સ્થિત રહે છે. તું જ તારી શક્તિથી, માયાથી મોહિત થયેલા જીવોને ધર્માદિ શ્રેષ્ઠ કલ્યાણ આપે છે. આ અવતાર તારો પૃથ્વીનો ભાર ઉતારવા અને ભક્તો માટે સતત ધ્યાન કરવાનો અવસર આપવા માટે અવતર્યો છે.” પછી અર્જુને ભગવાનને પુછ્યું: “હે દેવાધિદેવ, આ શું છે અને ક્યાંથી આવ્યું છે? ચારેય બાજુથી અત્યંત ભયંકર જ્વલંત ઊર્જા આવી રહી છે, મને ખબર નથી.” ત્યારે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: “આ દ્રોણપુત્ર દ્વારા છોડવામાં આવેલું બ્રહ્માસ્ત્ર છે; તેને પાછું ખેંચવાની રીત તેને ખબર નથી, કારણ કે મૃત્યુ નજીક છે. આ અસ્ત્રને માત્ર સમાન પ્રકારના બીજા અસ્ત્રથી જ રોકી શકાય છે; શસ્ત્રવિદ્યામાં પારંગત પુરુષ જ શસ્ત્રને શસ્ત્રથી શાંત કરી શકે.” ભગવાનના આ શબ્દો સાંભળીને અર્જુને ભગવાનની પરિkrama કરી, પાણી સ્પર્શ્યું અને બ્રહ્માસ્ત્રનો પ્રતિકાર કરવા માટે પોતે પણ બ્રહ્માસ્ત્રનું આહ્વાન કર્યું. બંને અસ્ત્રોની ઊર્જા એકબીજાને મળીને, તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘેરાઈને, પૃથ્વી અને આકાશને ઢાંકી ગઈ—તે સૂર્યાગ્નિ જેવી વધતી ગઈ. એ જ્વલંત ઊર્જા ત્રણેય લોકને દહન કરતી જોઈને બધા જીવોએ વિચાર્યું કે, જાણે પ્રલયાગ્નિ જ આવી ગઈ હોય. લોકોમાં ઉત્પન્ન થયેલા આ કલહ અને વિશ્વમાં ઊપજેલી ઉથલપાથલ જોઈને, અને વાસુદેવના ઉપદેશને યાદ કરીને, અર્જુને બંને અસ્ત્રોને પાછાં ખેંચી લીધાં. ત્યારબાદ, અર્જુન ગુસ્સામાં આંખે લાલ થઈને ગૌતમપુત્ર પાસે ગયો અને તેને દોરડાંથી બાંધ્યો, જેમ કોઈ પશુને બાંધે છે તેમ. તેને શિબિર તરફ લઈ જતો હતો ત્યારે કમળને જેમ આંખો હોય એવો ભગવાન, ક્રોધથી ભરાઈને અર્જુનને બોલ્યા: “હે પાર્થ! આ ઋષિપુત્રને છોડશો નહીં; નામે બ્રાહ્મણ છે, પણ નિર્દોષ, સુતા બાળકોની રાત્રે હત્યા કરી છે.” ભગવાને ધર્મની વ્યાખ્યા પણ કરી: “જે ધર્મ જાણે છે, તે ક્યારેય શત્રુને—જો તે મદમાં, અસાવધાન, પાગલ, સુતો, બાળક, સ્ત્રી, નિર્વલ, શરણાગત, નિઃશસ્ત્ર કે ડરેલો હોય—મારે નહીં. પણ જે નિર્દયી છે, જે પોતાનું જીવતુ રાખવા માટે બીજાનું જીવન નષ્ટ કરે છે, તેનો મૃત્યુ શ્રેયસ્કર છે; આવા પાપથી મનુષ્ય પતિત થાય છે. અને તું દ્રૌપદી સમક્ષ વચન આપ્યું હતું—'હું તે અહંકારી, તારા પુત્રોના હત્યારા શિરને લાવીશ.' તેથી, આ પાપી, જે સ્વજનોનો ઘાતક છે, ગુરુને અપ્રસન્ન કરી કુળને કલંકિત કરનાર છે, તેને મારવો જોઈએ.” પરંતુ સુતજી કહે છે: અર્જુન, ભગવાનના આ આદેશ છતાં, ધર્મનું વિશ્લેષણ કરતાં, ગુરુપુત્ર—even though he was अपराधી—ને મારવા ઈચ્છતો નહોતો. પછી અર્જુન પોતાના શિબિરમાં પાછો આવ્યો અને પોતાના શોકગ્રસ્ત પત્નીને, જે પોતાના મરેલા પુત્રો માટે શોક કરતી હતી, આ ઘટના જણાવી. કૃપિ, સ્વભાવથી કરુણ, પોતાના ભાઈને દોરડાંથી બાંધેલી, શરમથી માથું ઝુકાવેલી, અને ભગવાન કૃષ્ણ દ્વારા તેજહીન થયેલી હાલતમાં જોઈ, દયા આવીને નમસ્કાર કરી. એ ધર્મનિષ્ઠ પત્નીએ જોઈ શક્યું નહીં કે પતિને બાંધીને લઈ જવાય છે, અને તેણે અર્જુનને વિનંતી કરી: “છોડો, છોડો! એ બ્રાહ્મણ છે, સાચા અર્થમાં ગુરુ છે. તું શસ્ત્રવિદ્યાની તમામ ગુપ્ત વિધિઓ, ઉપયોગ તથા ઉપસંહાર—આ બધું તેના આશીર્વાદથી શીખ્યો છે. એ જ મહાન દ્રોણ હવે તેના પુત્રમાં છે; અડધી અસ્તિત્વ કૃપિમાં, એ માતામાં, છે જ, જેના ગર્ભે આ વીર જન્મ્યો છે. તેથી, હે ધર્મજ્ઞ, હે મહાન, આપણા કુટુંબને, જે સન્માનિત અને પૂજ્ય છે, બદનામ કરશો નહીં. જેમ હું વારંવાર આંસુથી ભીંજાતા ચહેરે મારા મૃત પુત્રો માટે રડી છું, તેમ ગૌતમપુત્રની માતા કૃપિએ પણ રડવું ન પડે.” પછી તેણે ચેતવણી આપી: “જો બ્રાહ્મણકુળ ઉગ્ર ક્ષત્રિયોથી ક્રોધિત થાય, તો—even if they are pure—તે કુળ અને તેમના વંશને ઝડપથી નષ્ટ કરી શકે છે.” સુતજી કહે છે: ધર્મપુત્ર રાજાએ રાણીના ધર્મયુક્ત, ન્યાયી, દયાળુ અને નિષ્પક્ષ વચનો સ્વીકારી લીધા. એ સમયે નકુલ, સહદેવ, યુયુધાન, ધનંજય, દેવકીપુત્ર શ્રીકૃષ્ણ તથા અન્ય પુરુષો અને સ્ત્રીઓ હાજર હતા. પણ ભીમસેને ગુસ્સામાં કહ્યું કે, નિર્દોષ, સુતા બાળકોની નિર્દયતાથી હત્યા કરનારને, જે પોતાના માટે કે પોતાના સ્વામી માટે પણ નહીં, આવું કરે છે, તેને મૃત્યુ જ યોગ્ય દંડ છે. ભીમ અને દ્રૌપદીના વચનો સાંભળીને, ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે ચતુરભુજરૂપે, પોતાના મિત્ર અર્જુનના ચહેરા તરફ જોઈ, હળવી સ્મિત સાથે કહ્યું: “બ્રાહ્મણ—even if he is an aggressor—ને મારવો નહીં; પણ આક્રમણ કરનારને મૃત્યુ યોગ્ય છે. મેં બંને તરફ શીખવ્યું છે—મારા આદેશનું પાલન કર.” પછી કહ્યું: “કુરુઓને જે વચન આપ્યું છે, જે તું તારી પ્રિય દ્રૌપદીના શાંત માટે આપ્યું છે, અને જે ભીમસેન, દ્રૌપદી તથા મને પણ પ્રિય છે, તે પૂર્ણ કર.” સુતજી કહે છે: અર્જુને હરિની ઈચ્છા તરત સમજીને, તલવારથી દ્વિજના મસ્તક પરનો મણિ તથા વાળ કાપી નાખ્યા. ત્યારબાદ, તેને દોરડાંથી બાંધેલી, બાળહત્યાના પાપથી તેજહીન અને મણિ વિનાની સ્થિતિમાં, શિબિરની બહાર કાઢી મુક્ત કર્યો. બ્રાહ્મણ નામધારી માટે શરીરદંડ એ જ છે—માથું મુંડાવવું, સંપત્તિ છીનવી લેવી અને દેશમાંથી બહાર કાઢવું; બીજો કોઈ દંડ નથી. પછી પાંડવો અને કૃષ્ણા, પોતાના પુત્રના શોકથી વ્યથિત થઈ, મૃતદેહોનું અંત્યક્રિયા વગેરે—all the necessary rites—કર્યા. આ પછી সপ্তમ અધ્યાય શરૂ થાય છે, જેમાં શ્રી ભગવાન કહે છે: “હે મહાભાગ્યશાળી, તું જે પૂછ્યું છે, એ જ હું કરવા ઈચ્છું છું. બ્રહ્મા, શિવ અને વિશ્વના રક્ષકો—બધાને મારા લોકમાં નિવાસ કરવાની ઇચ્છા છે.” આ રીતે, શ્રીમદ્ ભાગવતના આ પ્રસંગમાં, અર્જુન, કૃષ્ણ, દ્રૌપદી અને પાંડવો—all acting with dharma, compassion, and guidance from Bhagavān—આ અત્યંત સંકટમય ક્ષણે પણ ધર્મનું પાલન કરે છે.