શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

અર્જુનએ પોતાના પ્રિયજનને સુખદ અને વિવિધ મીઠા શબ્દોથી શાંત કર્યા પછી, ક્રોધથી ભરાયેલા મનથી, હનુમાનના ધ્વજવાળા રથમાં બેઠા, પોતાના ગુરુપુત્ર – શક્તિશાળી અશ્વત્થામા –નો પીછો કર્યો. અર્જુનને દૂરથી આવતો જોઈ, અશ્વત્થામાનો મન વ્યાકુળ થઈ ગયો; પોતાના પ્રાણ બચાવવા માટે રથમાં બેઠો, પૃથ્વી પર દોડતો રહ્યો, જાણે રુદ્રના ભયથી કોઈ સૂર્યથી ભાગે. જ્યારે અશ્વત્થામા, દ્વિજ પુત્ર, જોયું કે હવે કોઈ આશ્રય નથી, અને ઘોડા થાકી ગયા છે, ત્યારે તેણે બ્રહ્માસ્ત્રને જ એકમાત્ર રક્ષણ તરીકે વિચાર્યું. પછી, પાણીથી શુદ્ધ થઈ, ધ્યાન સધાવી, તેણે બ્રહ્માસ્ત્રનો ઉચાર કર્યો, પણ તેને પાછો ખેંચવાનો વિધિ જાણતો નહોતો; મૃત્યુ નજીક આવી રહ્યું હતું. ત્યાં, ચારેબાજુ ભયંકર અને પ્રજ્વલિત ઊર્જા ફાટી નીકળી; જીવને જોખમ જોઈ, અર્જુનએ ભગવાન વિષ્ણુને સંબોધન કર્યું: “હે કૃષ્ણ, કૃષ્ણ, મહાબાહુ! તું જ ભક્તોના ભયને દૂર કરનાર છે; જન્મ-મરણના ચક્રમાં દુઃખથી મુક્તિ આપનાર છે. તું મૂળ પુરુષ, સીધો ભગવાન, પ્રકૃતિથી પર છે; તું જ્ઞાનશક્તિથી માયાને દૂર કરી, સ્વરૂપમાં, એકરૂપમાં સ્થિત રહો છો. તું જ, પોતાની શક્તિથી, ધર્મ અને ગુણોથી યુક્ત શ્રેષ્ઠ કલ્યાણ જીવોને આપે છે, જેમનું મન તારી માયાથી ભટકી ગયું છે. તું પૃથ્વીનો ભાર ઘટાડવા અને ભક્તોના ચિંતન માટે વારંવાર અવતાર લે છે. હે દેવાદિદેવ, આ શું છે અને ક્યાંથી આવ્યું છે? હું જાણતો નથી; ચારેબાજુથી ભયંકર, પ્રજ્વલિત ઊર્જા આવી રહી છે.” ભગવાને કહ્યું: “આ બ્રહ્માસ્ત્ર છે, જે દ્રોણપુત્ર દ્વારા છૂટ્યું છે; તેને પાછું ખેંચવું આવડતું નથી, કારણ કે મૃત્યુ નજીક છે. આનું પ્રતિકાર કોઈ બીજા શસ્ત્રથી શક્ય નથી; માત્ર સમાન બ્રહ્માસ્ત્રથી જ તેની શક્તિને નબળી કરી શકાય છે, કારણ કે માત્ર શસ્ત્રવિદ્યામાં નિપુણ વ્યક્તિ જ શસ્ત્રની ઊર્જાને બીજા શસ્ત્રથી શાંત કરી શકે છે.” સૂતે કહ્યું: ભગવાનના શબ્દો સાંભળી, અર્જુન, શત્રુવીરોના વિધ્વંસક, પરિભ્રમણ કરી, પાણી સ્પર્શી, બ્રહ્માસ્ત્રનો ઉચાર કરી, બ્રહ્માસ્ત્રનો પ્રતિકાર કર્યો. બંને શસ્ત્રોની ઊર્જા, તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘેરાઈ, પૃથ્વી અને આકાશને આવરી, સૂર્યાગ્નિ જેવું વિકરાળ બની ગયું. બંને શસ્ત્રોની પ્રજ્વલિત ઊર્જા ત્રણેય લોકને દહન કરવા લાગી; બધા જીવ, દહન અનુભવી, વિચારવા લાગ્યા કે આ તો પ્રલયાગ્નિ છે. લોકોમાં ઉથલપાથલ અને જગતમાં વિક્ષેપ જોઈ, અને વાસુદેવના ઉપદેશને યાદ કરી, અર્જુનએ બંને શસ્ત્રોને પાછા ખેંચી લીધા. પછી, ગુસ્સાથી આંખ લાલ કરી, અર્જુન ગૌતમીએ પુત્ર – અશ્વત્થામા – પાસે ઝડપથી પહોંચ્યો અને તેને જંગલી પ્રાણીની જેમ દોરાથી બાંધી દીધો. શત્રુને બાંધીને, શિબિર તરફ લઈ જવાનો ઈરાદો રાખી, અર્જુન તેને ખેંચતો રહ્યો; ત્યારે કમલનયન ભગવાન, ક્રોધથી, અર્જુનને કહ્યું: “હે પાર્થ, આને છોડશો નહીં! આ所谓 બ્રાહ્મણ, માત્ર નામે બ્રાહ્મણ, જેણે નિર્દોષ, સુતા બાળકોને રાતે મારી નાખ્યા, તેને મારવો જોઈએ. ધર્મ જાણનારો વ્યક્તિ, જે શત્રુ નશામાં, વિક્ષેપમાં, પાગલ, સૂતા, બાળક, સ્ત્રી, નિરાધાર, શરણાગત, નિશસ્ત્ર, કે ડરેલા હોય, તેને મારતો નથી. જે દયાશૂન્ય, દુષ્ટ વ્યક્તિ, પોતાના પ્રાણ બચાવવા માટે બીજાના જીવ નષ્ટ કરે છે – તેનો મૃત્યુ શ્રેષ્ઠ છે, કારણ કે આવું પાપી માણસ પતન પામે છે. અને તમે, દ્રૌપદીના સમક્ષ, મારા સાંભળવા, વચન આપ્યું હતું: ‘હું તારા પુત્રોના અહંકારી હંતાનું માથું લાવીશ.’ તેથી, આ પાપી, આક્રાંતા, સ્વજનોનો હંતા, ગુરુને અપ્રસન્ન કરી, કુળને કલંકિત કરનાર છે – તેને મારવો જોઈએ.” સૂતે કહ્યું: અર્જુન, ધર્મનું વિશ્લેષણ કરતા અને કૃષ્ણ દ્વારા પ્રેરિત, છતાં ગુરુપુત્રને – ભલે તે મહાપાપી હોય – મારવા ઇચ્છતા નહોતા. પછી, પોતાના શિબિર પર પાછા જઈ, અર્જુન, ગોવિંદના પ્રિય રથચાલક, દુઃખી પત્નીને – જેણે પોતાના પુત્રોના મૃત્યુ પર શોક કર્યો – જાણકારી આપી. અર્જુનને ગુરુપુત્રને, દોરાથી બાંધેલા, શિબિરમાં લાવતા જોઈ, અને તેનું ચહેરું પાપથી શર્મિત, કૃષ્ણ દ્વારા તેની તેજ ખોવાઈ ગઈ, કૃપિ – સ્વભાવથી કોમળ – દયાથી ઝુકી ગઈ. પોતાને પતિના પુત્રને બાંધેલા અને ખેંચાતા જોઈ, સહન ન કરી શકી, અને વિશ્વાસુ પત્ની બોલી: “છોડી દો, છોડી દો! એ બ્રાહ્મણ છે, સાચા ગુરુ છે. શસ્ત્રવિદ્યાની રહસ્ય શીખ, તેનો ઉપયોગ અને ઉપસંહાર, અને શસ્ત્રોની શ્રેણી – આ બધું તમે તેની કૃપાથી શીખ્યા છે. એ જ venerable દ્રોણ, હવે તેના પુત્રના રૂપમાં છે; અર્ધો ભાગ કૃપિમાં છે, જેણે આ વીર પુત્રને જન્મ આપ્યો. તેથી, હે ધર્મજ્ઞ, હે મહાન, તમારું પુજ્ય અને સન્માનિત કુળ, આવું પાપ કરીને, કદી કલંકિત ન થવું જોઈએ. તેની માતા ગૌતમિ, પતિપ્રેમી, મારા જેવા રડતી ન રહે, જેમ હું મારા મૃત પુત્રો માટે વારંવાર રડી છું. જો બ્રાહ્મણવંશ ગુસ્સે થઈ જાય, તો અનિયંત્રિત ક્ષત્રિયોને, ભલે શુદ્ધ હોય, પણ તરત જ નષ્ટ કરી શકે છે.” સૂતે કહ્યું: ધર્મપુત્ર રાજાએ, રાણીના – જે ધર્મ, ન્યાય, દયા, સત્ય અને નિષ્પક્ષતા યુક્ત – શબ્દો સ્વીકારી લીધા. ત્યાં નકુલ, સહદેવ, યુયુધાન, ધનંજય, દેવકીપુત્ર, અને અન્ય પુરુષો-સ્ત્રીઓ ઉપસ્થિત હતા. ત્યારે ભીમ, ક્રોધથી, કહ્યું: “જે વ્યક્તિ કોઈ કારણ વિના, સુતા બાળકોને મારી નાખે છે – પોતાના કે ગુરુ માટે પણ નહીં – તેનો મૃત્યુ જ યોગ્ય છે.” ભીમ અને દ્રૌપદીના શબ્દો સાંભળી, ચારભુજ ભગવાન, મિત્રના ચહેરા તરફ જોઈ, કોમળ સ્મિત સાથે બોલ્યા: “બ્રાહ્મણ, ભલે આક્રાંતા હોય, પણ તેને મારવું નહીં; પણ આક્રાંતા મૃત્યુ પાત્ર છે. મેં બંને બાજુ શીખવી છે – મારા ઉપદેશનું પાલન કરો. તમે કુરુઓને જે વચન આપ્યું, જે તમારા પ્રિયજનને શાંત કરવા માટે આપ્યું, અને ભીમસેન, દ્રૌપદી તથા મને પણ જે પ્રિય છે, તે પૂર્ણ કરો.” સૂતે કહ્યું: અર્જુન, હરિના ઈરાદા સમજતા, તલવારથી દ્વિજપુત્રના માથા પરથી મણિ અને વાળ કાપી નાખ્યા. તેને દોરાથી બાંધેલા, બાળહત્યાના પાપથી તેજહીન, મણિથી વિહિન, તેને શિબિરમાંથી બહાર કાઢી મુક્ત કર્યો.