શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

આ શાસ્ત્રનું શ્રવણ જે ભક્તિપૂર્વક નિયમિત કરે છે, અથવા શુદ્ધ વૈષ્ણવોની સભામાં જે તેનો વાર્તાલાપ કરે છે—એ બંનેને એ ફળ પ્રાપ્ત થાય છે; એમના માટે આ દુનિયામાં કશું અપ્રાપ્ય રહેતું નથી. એક દિવસ શૌનકજીએ સૂતજીને પૂછ્યું: “નારદજી વિદાય લઈ ગયા પછી, મહાન ઋષિ બાદરાયણ, જેમણે તેમનો આશય સમજ્યો હતો, ત્યારબાદ શું કર્યું?” સૂતજીએ કહ્યું: દેવતાસમા સરસ્વતી નદીના પશ્ચિમ કાંઠે ‘શમ્યાપ્રાસ’ નામનું આશ્રમ છે, જ્યાં ઋષિ-મુનિઓની મહાસભાઓ યોજાતી હતી. આ આશ્રમ બદરિ વૃક્ષોના ઝુંપલાંથી શોભતો હતો. ત્યાં વ્યાસદેવજી જમનાને પવિત્ર કરીને, પોતાના મનને એકાગ્ર કરીને બેઠા. ભક્તિ દ્વારા શુદ્ધ અને સ્થિર થયેલ મનથી તેમણે પૂર્ણ પુરુષોત્તમ ભગવાન અને તેમની આશ્રિત માયાને દર્શન કર્યું. માયાના પ્રભાવથી, આત્મા જે સ્વરૂપે પરમ છે, તે પણ મોહિત થઈ જાય છે—અને પોતાને ત્રણ ગુણોથી બનેલો, દુઃખી, અને માયાના ઉત્પાદિત ઉપદ્રવોને પોતાનું માને છે. આવા દુઃખોનો અંત કરવા માટે, વ્યાસદેવજીએ અજ્ઞાન લોકોને સીધી ભગવાનની ભક્તિ શીખવતી સાત્વત સંહિતા રચી. આ ગ્રંથના શ્રવણથી, ભગવાન કૃષ્ણપ્રતિ ભક્તિ જાગે છે, જે મનુષ્યના શોક, મોહ અને ભયને દૂર કરે છે. વ્યાસદેવજીએ આ ભાગવત સંહિતાને યોગ્ય ક્રમમાં રચી અને પોતાના વૈરાગ્યનિષ્ઠ પુત્ર શુકદેવજીને શીખવી. પછી શૌનકજીએ પુછ્યું: “જે શુકદેવજી સર્વથી નિરપેક્ષ, આત્મારામ અને વૈરાગ્યમાં સ્થિત હતા, તેમણે આ મહાન ગ્રંથ શા માટે અભ્યાસ કર્યો?” સૂતજીએ ઉત્તર આપ્યો: “જેઓ આત્મતૃપ્ત અને બંધનમુક્ત છે એવા ઋષિઓ પણ, ભગવાન હરીના ગુણોથી આકર્ષાઈને, નિઃસ્વાર્થ ભક્તિ કરે છે.” બાદરાયણપુત્ર શુકદેવજી, જેમનું મન હરીના ગુણોમાં લીન હતું, સતત આ મહાપવિત્ર કથા વાંચતા અને વિષ્ણુભક્તોને પ્રિય હતી. હવે હું તમને રાજા પરિક્ષિતનો જન્મ, તેમના કાર્યો અને અવસાન, પાંડુપુત્રોના અંત તથા કૃષ્ણકથાના આરંભનું વર્ણન કરું છું. કૌરવો અને શ્રંજયો વચ્ચેના યુદ્ધમાં, જ્યારે વીરોએ પોતાનું જીવન ધર્મને અર્પણ કર્યું અને ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર દુશાસન ભીમના ગદાના ઘા થી તૂટી પડ્યો—ત્યારે અશ્વત્થામાએ, પોતાના સ્વામીનું મન મેળવવા, એક ઘોર પાપ કર્યું: તેણે રાત્રે સુતા સુતા કૃષ્ણાપુત્રોનું શિર કાપી નાખ્યું. એ કૃત્ય સર્વે દ્વારા નિંદનીય હતું. જ્યારે દ્રૌપદી એ પોતાના પુત્રોના નરમારનો દુઃસમાચાર સાંભળ્યો, ત્યારે એ દુઃખથી વ્યાકુળ થઈ, આંખોમાંથી અશ્રુ વહાવતી રડવા લાગી. તેને શાંત કરવા માટે, મુક્તમણિ ધારણ કરનાર અર્જુને કહ્યું: “હે સુમુખી, હું તારો શોક દૂર કરીશ—ગાંડીવથી છોડાયેલ તીરો દ્વારા, એ બ્રાહ્મણકુલના દુષ્ટને તારો શત્રુનો શિર લાવી દઈશ, જેથી તું પુત્રોના દાહ પછી સ્નાન કરી શકે.” આ રીતે પ્રિયાને મીઠા અને વિવિધ વચનો આપી શાંત કરીને, અર્જુન—જયારે હનુમાનધ્વજાવાળા રથમાં, ગુરુપુત્ર અશ્વત્થામા પાછળ ક્રોધથી દોડ્યો. અર્જુન આવે છે જાણીને, અશ્વત્થામા ભયભીત થઈ, જીવન બચાવવા રથમાં પૃથ્વી પર ભાગવા લાગ્યો—જેમ કોઈ રુદ્રના ભયથી સૂર્યથી દૂર ભાગે. જ્યારે દ્વિજપુત્રે જોયું કે કોઈ આશ્રય નથી, ઘોડાં થાકી ગયા છે, ત્યારે પોતાને બચાવવાનો એકમાત્ર ઉપાય બ્રહ્માસ્ત્ર જ માન્યો. પછી, જળથી પવિત્ર થઈ, ધ્યાન કરીને બ્રહ્માસ્ત્રનો ઉપદેશ કર્યો—પણ પાછો ખેંચવાનો ઉપાય તેને આવડતો નહોતો, કારણ કે મૃત્યુ નજીક હતું. ત્યારે સર્વ દિશામાં ભયાનક, દહનકારી તેજ પ્રગટ થયું. જીવલેણ સંકટ જોઈને, અર્જુને ભગવાન વિષ્ણુને પ્રાર્થના કરી: “હે કૃષ્ણ, હે કૃષ્ણ, ભક્તોના ભયને દૂર કરનાર, જન્મમરણના દહનમાં તપાતા જીવને તું જ રક્ષણ આપનારો છે. તું મૂળ પુરુષ, પરમેશ્વર છે, પ્રકૃતિથી પર છે; તારી ચિત્તશક્તિથી માયાને તું દૂર કરી, આત્મામાં સ્થિત રહે છે. તું તારી શક્તિથી, માયાથી મોહિત જીવને સર્વોત્તમ કલ્યાણ, ધર્મ વગેરે આપે છે. આ અવતાર પૃથ્વીનો ભાર ઉતારવા અને તારા ભક્તોના સતત ધ્યાન માટે પ્રગટ થયો છે. હે દેવાધિદેવ, આ શું છે, ક્યાંથી આવ્યું છે? ચારેય બાજુએથી ઘોર, પ્રજ્વલિત તેજ આવી રહ્યું છે, હું જાણતો નથી.” ત્યારે ભગવાને કહ્યું: “આ દ્રોણપુત્રે છોડેલું બ્રહ્માસ્ત્ર છે; તેને પાછું ખેંચવું આવડતું નથી, કારણ કે તેનું મૃત્યુ નજીક છે. આ વિરુદ્ધ બીજું કોઈ શસ્ત્ર નથી, માત્ર સમાન શસ્ત્ર જ તેનો પ્રતિકાર કરી શકે, કારણ કે શસ્ત્રવિદ્યા જાણનાર જ શસ્ત્રને શસ્ત્રથી શમાવી શકે.” સૂતજીએ કહ્યુ: ભગવાનના વચન સાંભળીને, અર્જુને પ્રદક્ષિણ કરીને, જળસ્પર્શ કરીને, બ્રહ્માસ્ત્રનો ઉપદેશ કર્યો—બ્રહ્માસ્ત્ર સામે બ્રહ્માસ્ત્ર. બંને શસ્ત્રોના તેજે, તીરો સાથે, પૃથ્વી અને આકાશ ઢંકાઈ ગયા, અને સૂર્યાગ્નિ જેવું વિકરાળ બની ગયું. બંને શસ્ત્રોના પ્રજ્વલિત તેજથી ત્રણેય લોક દહન થવા લાગ્યા, સર્વ જીવોને લાગ્યું કે પ્રલયાગ્નિ પ્રગટ થઈ છે. લોકમાં ઉત્પાત અને ભયોજ્વલતા જોઈ, તથા વાસુદેવના ઉપદેશને સ્મરી, અર્જુને બંને શસ્ત્રોને પાછાં ખેંચી લીધાં. પછી, ગુસ્સામાં આંખે લાલ થઈ, અર્જુન ઝડપથી ગૌતમપુત્ર અશ્વત્થામા પાસે પહોંચ્યો અને દોરડાથી તેને પશુની જેમ બાંધી દીધો. શત્રુને દોરડાથી બાંધી, શિબિર તરફ ખેંચતો હતો ત્યારે, કમળને જેવી આંખો ધરાવતાં ભગવાન કૃષ્ણે, ક્રોધથી અર્જુનને કહ્યું: “પાર્થ, આને જીવતો ન મુક—આ નામમાત્ર બ્રાહ્મણ છે, જેણે નિર્દોષ, સુતા બાળકોની રાત્રે હત્યા કરી. ધર્મજ્ઞ વ્યક્તિ કદી પણ મદમાં, વિક્ષિપ્ત, પાગલ, સૂતા, બાળક, સ્ત્રી, અશક્ત, શરણાગત, નિશસ્ત્ર કે ડરાયેલા શત્રુની હત્યા કરતો નથી. જે દયાવિહિન પાપી, પોતાના જીવન માટે બીજા જીવનો નાશ કરે છે, તેનું મૃત્યુ જ ઉત્તમ છે—કારણ કે આવા પાપથી મનુષ્ય પતિત થાય છે. અને તું દ્રૌપદી સમક્ષ મારા સન્મુખ વચન આપ્યું હતું કે, ‘તારા પુત્રોના ઘમંડી હત્યારા શત્રુનું શિર હું લાવી દઈશ.’ તેથી, આ પાપી, આતાતાયી, કુટુંબઘાતી, ગુરુને નારાજ કરીને કુળને કલંકિત કરનારને મારવો જોઈએ.” સૂતજીએ કહ્યું: આ રીતે અર્જુન ધર્મનું વિશ્લેષણ કરી રહ્યો હતો, અને કૃષ્ણના પ્રેરણે છતાં, ગુરુપુત્ર—even કે તે મહાપાપી હતો—એમની હત્યા કરવી અર્જુન ઈચ્છતો નહોતો.