શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

શૌનકાદિ ઋષિઓને સુતજી કહે છે: “હું તમને એકમાત્ર સર્વશ્રેષ્ઠ, ગુહ્ય તત્વ જણાવ્યો છે, જે સર્વ શાસ્ત્રોમાં સ્થાપિત છે. અનેક ગ્રંથોનું વિચાર કરીને, હું કહું છું—શુકદેવીની કથા જેટલી પવિત્ર બીજી કોઈ નથી. આ દ્વાદશ સ્કંધોના રસને પીઓ, જે સર્વોચ્ચ આનંદ માટે છે. જે કોઈ ભક્તિપૂર્વક નિયમિત રીતે આ કથા સાંભળે છે, અથવા શુદ્ધ વૈષ્ણવોના સમક્ષ તેને કહે છે, બંનેને એ ફળ પ્રાપ્ત થાય છે; તેમના માટે આ દુનિયામાં કશું અપ્રાપ્ય નથી. શૌનકએ પૂછ્યું: ‘નારદજી વિદાય થયા પછી, મહાન બદરાયણ—વ્યાસદેવ—એ શું કર્યું?’ સુતજી કહે છે: દેવીઓ સરસ્વતીના પશ્ચિમી કાંઠે, ‘શમ્યાપ્રાસ’ નામનું આશ્રમ છે, જ્યાં ઋષિઓના સમૂહો એકત્ર થાય છે. એ આશ્રમમાં, બદરીના વૃક્ષોથી શોભિત, વ્યાસદેવ બેસી, જળથી શુદ્ધ થઈ, મનને એકાગ્ર કર્યા. ભક્તિથી શુદ્ધ અને સ્થિર મનથી, તેમણે પૂર્ણ પુરુષ અને તેમની આધારભૂત માયાને દર્શન કર્યું. એ માયાથી, જીવ—જોકે સ્વરૂપે પરમ છે—ગૂણોમાં પોતાને બંધાયેલો માને છે, દુ:ખની કલ્પના કરે છે, અને માયાના ઉપાદાનને સ્વીકારી લે છે. આ દુ:ખોના નિવારણ માટે, વ્યાસદેવે ‘સાત્વત સંહિતા’ રચી, જે અવિદ્યાસંપન્ન લોકો માટે, પરમાત્મા પ્રત્યે સીધી ભક્તિ શીખવે છે. આ ગ્રંથ સાંભળવાથી, શ્રીકૃષ્ણ પ્રત્યે ભક્તિ ઉત્પન્ન થાય છે, જે દુ:ખ, મોહ અને ભયને દૂર કરે છે. પછી, વ્યાસદેવે ‘ભાગવત સંહિતા’ યોગ્ય ક્રમમાં રચી, અને પોતાના ત્યાગી પુત્ર શુકદેવને શીખવી. શૌનકએ પુછ્યું: ‘શુકદેવ—જેઓ ત્યાગમાં સ્થિત, સર્વથી નિરપેક્ષ, સ્વયમ્ તૃપ્ત—એમણે આ મહાગ્રંથ શા માટે અભ્યાસ કર્યો?’ સૂતજી કહે છે: ‘સ્વયમ્ તૃપ્ત અને બંધનમુક્ત ઋષિઓ પણ, હરિના ગુણોથી નિ:સ્વાર્થ ભક્તિ કરે છે. બદરાયણપુત્ર શુકદેવ, હરિના ગુણોથી આકર્ષિત, સતત ભાગવત કથા અભ્યાસ કરતા, જે વૈષ્ણવોને અતિપ્રિય છે.’ હવે હું વર્ણન કરું છું—પરિક્ષિત રાજાની જન્મ, કૃત્ય અને અવસાન, પાંડુપુત્રોની વિદાય, અને શ્રીકૃષ્ણની કથાની શરૂઆત. કૌરવો અને શ્રુંજયો વચ્ચેના યુદ્ધમાં, યોદ્ધાઓ વિરાટ કર્મ માટે પતિત થયા, અને ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર દુ:શાસન, ભીમના ગદા પ્રહારથી, તોડી પડ્યો હતો. આ જોઈને, અશ્વત્થામા, પોતાના ગુરુ pleasing કરવા, ભયંકર પાપકર્મ કર્યો—રાત્રે સુતેલા દ્રૌપદીના પુત્રોના માથા કાપી નાખ્યા, જે સર્વે દ્વારા નિંદિત છે. પુત્રોના ભયંકર સંહારની ખબર સાંભળીને, માતા દ્રૌપદી દુ:ખથી વ્યાકુળ, આંખોમાં અશ્રુ ભરાઈ, રડવા લાગી. તેને શાંત કરવા, મુકુટધારી અર્જુને કહ્યું: ‘સુવર્ણે, હું તારી વેદના દૂર કરીશ—ગાંડીવથી તીક્ષ્ણ બાણ છોડીને, એ પાપી બ્રાહ્મણ-બંધીનું માથું લાવીશ, જેથી તું પુત્રોના દહન પછી સ્નાન કરી શકે.’ એ રીતે, અર્જુને પ્રેમભરી વાણીથી દ્રૌપદીની શાંતિ કરી, ગુરુપુત્ર અશ્વત્થામાની પાછળ ગુસ્સાથી દોડ્યો, હનુમાનધ્વજવાળી રથ પર. અર્જુનને દૂરથી આવતો જોઈ, અશ્વત્થામા મનમાં ભયથી, પોતાનો જીવ બચાવવા, રથ લઈને પૃથ્વી પર ભાગ્યો—જેમ રુદ્રના ભયથી કોઈ સૂર્યથી દૂર જાય. જ્યારે અશ્વત્થામા, દ્વિજપુત્ર, કોઈ આશ્રય વિના, ઘોડા થાકી ગયેલા, પોતાનું રક્ષણ માત્ર બ્રહ્માસ્ત્રમાં જ માન્યો. પછી, જળથી શુદ્ધ થઈ, મનને એકાગ્ર કરી, એ બ્રહ્માસ્ત્રનું સંધાન કર્યું, પણ પાછું ખેંચવાની રીત જાણતો ન હતો; મૃત્યુ નજીક હતું. ત્યાં, ચારે બાજુ ભયંકર, તેજસ્વી ઉર્જા દેખાઈ; જીવન માટે સંકટ જોઈ, અર્જુને શ્રીકૃષ્ણને સંબોધન કર્યું: ‘હે કૃષ્ણ, કૃષ્ણ, બાહુબલી, તું ભક્તો માટે ભયહરણ છે; જન્મ-મરણના ચક્રમાં દહન થતા દુ:ખમાંથી તું મુક્તિ આપે છે. તું મૂળ પુરુષ, સ્વયમ્ ભગવાન, પ્રકૃતિથી પર છે; તું જ્ઞાનશક્તિથી માયા દૂર કરી, સ્વરૂપે સ્થિત રહે છે. તું સ્વયમ્ શક્તિથી, ધર્માદિ ગુણોથી, માયાથી મોહિત જીવોને સર્વોચ્ચ કલ્યાણ આપે છે. તારી આ અવતાર પૃથ્વીનો ભાર ઉતારવા, અને તારા ભક્તોની સતત સ્મૃતિ માટે છે.’ ‘હે દેવાદિ દેવ, આ શું છે? કયા તરફથી આવે છે? મને ખબર નથી. ચારે બાજુથી ભયંકર, તેજસ્વી ઉર્જા આવી રહી છે.’ શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: ‘આ દ્રોણપુત્ર દ્વારા છોડાયેલું બ્રહ્માસ્ત્ર છે; તેને પાછું ખેંચવાની રીત ખબર નથી, કારણ કે મૃત્યુ નજીક છે.’ ‘આને રોકવા માટે બીજું કોઈ શસ્ત્ર નથી; માત્ર સમાન બ્રહ્માસ્ત્રથી જ તેને નશ્ટ કરી શકાય છે. શસ્ત્રવિદ્યા જાણનાર જ, એક શસ્ત્રની ઉર્જા બીજાથી દમન કરી શકે.’ સૂતજી કહે છે: શ્રીકૃષ્ણના વચન સાંભળીને, અર્જુન, શત્રુયોદ્ધાઓના વિધ્વંસક, પરિભ્રમણ, જળ સ્પર્શી, બ્રહ્માસ્ત્રના સામનો માટે બ્રહ્માસ્ત્રનું સંધાન કર્યું. બંને શસ્ત્રોની ઉર્જા, તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘેરાઈ, પૃથ્વી અને આકાશને આવરી, સૂર્યાગ્નિ જેવું વિકરાળ બની. બ્રહ્માસ્ત્રના તેજે ત્રણેય લોક દહન થતાં જોઈ, સર્વ જીવોએ વિચાર્યું—અહીં પ્રલયાગ્નિ જલવી છે. લોકોમાં હાહાકાર અને વિશ્વમાં દુ:ખ જોઈ, વાસુદેવની today યાદ કરી, અર્જુને બંને શસ્ત્રોને પાછા ખેંચી લીધા. પછી, ગૌતમપુત્ર અશ્વત્થામા પાસે, ગુસ્સાથી આંખ લાલ કરીને, અર્જુને તેને પાશથી બાંધી, જાણે પશુને બાંધે. શત્રુને પાશથી બાંધીને, શિબિર તરફ ખેંચતો, કમલનયન શ્રીકૃષ્ણ, રોષથી અર્જુનને બોલ્યા: ‘હે પાર્થ, તેને છોડશો નહીં! આ નામે બ્રાહ્મણ, પણ રાત્રે નિર્દોષ, સુતેલા બાળકોનું હત્યા કરનાર છે.’ ‘ધર્મજ્ઞ, શત્રુને નશામાં, વ્યાકુળ, પાગલ, સુતા, બાળક, સ્ત્રી, નિરાધાર, શરણાગત, નિશસ્ત્ર, ભયભીત—આવાંમાં કદી મારતો નથી.’ ‘અન્ય જીવોને હણીને પોતાનો જીવ જાળવનાર નિર્દય, પાપી—એનું મૃત્યુ જ શ્રેષ્ઠ છે; આવા પાપથી મનુષ્ય પતન પામે છે.’ ‘અને, તું દ્રૌપદીના સમક્ષ, મારી હાજરીમાં, વચન આપ્યું હતું—‘તે પાપી, તારા પુત્રોના હત્યારા, એની માથું લાવીશ.’ ‘અત્યારે, આ પાપી, આતાતાયી, કુટુંબહત્યા, ગુરુને અપ્રિય પાપકર્મ કરનાર, કૌળમાં કલંક લાવનાર—તેને હત્યા કર.’ આ રીતે, ભાગવતની પવિત્ર કથા, શુકદેવ અને વ્યાસદેવના પ્રસંગ, અર્જુન-અશ્વત્થામા-દ્રૌપદીના દુ:ખ અને ધર્મના ઉદ્ઘાટન સાથે, શ્રદ્ધા અને ભક્તિથી સાંભળનારને સર્વ ફળ પ્રાપ્ત થાય છે.