શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

કલીયુગના ભયાનક સમયમાં, જ્યારે જીવોમાં મોટાભાગે અસુરત્વ વ્યાપી ગયું છે, ત્યારે દુઃખથી પીડાતા લોકો માટે અંતિમ પાવન સાધન શું છે—આવો એક મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્ન ઋષિોએ સુતજીને કર્યો. તેઓએ વિનંતી કરી: "અમને એ પરમ કલ્યાણકારી સાધન કહો, જે સર્વ શ્રેષ્ઠ અને પવિત્ર છે, અને જેનાથી કૃષ્ણપ્રાપ્તિ થાય છે—એવું શાશ્વત સાધન અમને જણાવો." ત્યારે સુતજીએ સમજાવ્યું: "દુન્યાવી સુખ philosopher's stoneથી મળે છે, સ્વર્ગીય સંપત્તિ કલ્પવૃક્ષ આપે છે, પણ પ્રસન્ન ગુરુ તો વૈકુંઠ આપે છે, જે યોગીઓ માટે પણ દુર્લભ છે. શૌનક! તમારાં હૃદયમાં જે સ્નેહ ઉત્પન્ન થયો છે, એના કારણે હું સંપૂર્ણ વિચાર કર્યા પછી બધાં શાસ્ત્રોનું સાર, જે સંસારના ભયને નાશ કરે છે, એ વાત કહું છું. હું એ કહું છું જે કૃષ્ણપ્રેમની ધારા વધારે છે અને કૃષ્ણને આનંદ આપે છે. ધ્યાનપૂર્વક સાંભળો. કાળના સાપથી ખાવામાં જાઉં તેવી ભયાવહ સ્થિતિ દૂર કરવા માટે કલીયુગમાં કીર દ્વારા શ્રીમદ્ ભાગવત શાસ્ત્ર કહેવામાં આવ્યું. મનની પવિત્રીકરણ માટે બીજું કંઈ નથી; પૂર્વજન્મના પુણ્યથી જ ભાગવત પ્રાપ્ત થાય છે. જ્યારે પારિક્ષિત રાજા ભાગવત કથાના શ્રવણ માટે સભામાં બેઠા હતા અને શુકદેવે હાજરી આપી, ત્યારે દેવતાઓ અમૃતથી ભરેલો ઘડો લઈને આવ્યા. તેઓએ શુકદેવને વંદન કરીને કહ્યું: ‘અમને ભાગવતકથાનું અમૃત આપો, અમે અમૃત લાવ્યા છીએ.’ એમણે વિનિમય કર્યો—રાજા અમૃત પીશે, અને અમે શ્રીમદ્ ભાગવતનું અમૃત પીશું. પણ બ્રહ્મરાતા (શુકદેવ)એ વિચાર્યું: ‘ક્યાં અમૃત, ક્યાં કથા, ક્યાં કાચ, ક્યાં મહામણિ?’ એમ કહીને તેમણે દેવતાઓ ઉપર હંસી કરી. તેમણે જોયું કે એ લોકો ભક્તિવિહિન છે, તેથી એમને ભાગવતકથાનું અમૃત આપ્યું નહીં; ભાગવતકથા તો દેવતાઓ માટે પણ દુર્લભ છે. પારિક્ષિત રાજાની મુક્તિ જોઈને બ્રહ્મા પણ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા; સત્યલોકમાં તુલા બાંધી, અજન્માએ મુક્તિના સાધનોનું તોલન કર્યું. બીજા ગ્રંથો નાના છે, પણ ભાગવત મહત્તમ અને ગંભીર છે. તેથી બધા ઋષિઓને મહાન ચમત્કાર થયો. સૌએ ભાગવતગ્રંથને ભગવાનનું સ્વરૂપ જ માન્યું, કારણ કે કલીયુગમાં એનું પઠન કે શ્રવણ કરતાં જ વૈકુંઠફળ તરત મળે છે. આ કથા સાત દિવસમાં સાંભળવામાં આવી અને સર્વ રીતે મુક્તિ આપે છે. પૂર્વે દયાળુ સનકાદિકોએ એ નારદને કહેલી. દેવર્ષિ બ્રહ્મસંબંધે એ સાંભળી શક્યા, પણ સાત દિવસમાં શ્રવણ કરવાની રીત કુમારો દ્વારા સમજાવવામાં આવી. શૌનકે પુછ્યું: "નારદ તો વૈરાગ્યવાન અને સતત ગમતાં રહે છે, તો તેઓ યજ્ઞમાં હાજર રહેલા લોકો સાથે કેમ સ્નેહ કે સંબંધ રાખી શક્યા?" સુતજી કહે છે: "હું એ કથા કહું છું, જે શુકદેવે મને ગુપ્ત રીતે, શિષ્ય માનીને, ભક્તિપૂર્વક સંભળાવી હતી. એક વખત વિશાલા નામની પવિત્ર ભૂમિ પર ચાર નિર્મળ ઋષિઓ સત્સંગ માટે ભેગા થયા અને ત્યાં તેમણે નારદને જોયા. કુમારો પૂછે છે: "હે મહાત્મા, તમારું મુખ કેમ ઉતાવળું છે? તમારો મન શાંતિહિન કેમ છે? તમે કયાંથી આવ્યાં છો અને કયાં જાવ છો? તમે તો વૈરાગ્યવાન છો, છતાં સામાન્ય માનવી જેવો શોકગ્રસ્ત કેમ દેખાવ છો? અમને સાચું કહો." નારદ કહે છે: "હું ધરતી પર ફરી રહ્યો છું, એને સર્વોત્તમ માનીને પુષ્કર, પ્રયાગ, કાશી અને ગોદાવરી ગયો. હરિક્ષેત્ર, કુરુક્ષેત્ર, શ્રીરંગ, સેતુબંધ વગેરે તીર્થોમાં પણ ફર્યો. પણ ક્યાંય મનને સંતોષ આપતું સુખ મળ્યું નહીં; હાલમાં ધરતી કલીના પ્રભાવે પીડાઈ રહી છે. સત્ય, તપ, પવિત્રતા, દયા અને દાન હવે નથી રહ્યા. દુર્ભાગી જીવો માત્ર પેટ ભરવા માટે જીવે છે અને મોઢે મીઠું બોલે છે. લોકો મૂર્ખ, દુર્બુદ્ધિ, દુર્ભાગી અને પીડિત છે. સારા લોકો બહુ ઓછા છે, અને એ પણ પાખંડમાં લીન છે; સંન્યાસીઓ પણ ઘરધંધા કરે છે. યુવતીઓ ઘર ચલાવે છે, ભાઈ-બેનાં શ્વશુર સલાહ આપે છે, દિકરીઓને લોભથી વેચી દે છે અને પતિ-પત્ની વચ્ચે ઝઘડા થાય છે. આશ્રમો પરદેશીઓથી અવરોધાય છે, પવિત્ર નદીઓ પણ અવરોધાય છે, અને દુષ્ટો દ્વારા અનેક મંદિરો ધ્વંસ થયાં છે. કોઈ યોગી નથી, કોઈ સિદ્ધ નથી, કોઈ વિદ્વાન નથી, કોઈ સદ્ગુણવાળો નથી; કલીના જંગલમાં બધાં સાધન-ધર્મ ભસ્મ થઈ ગયાં છે. ગામડાંઓમાં લૂંટારાં ત્રાસ આપે છે, દ્વિજોને શિવના ત્રિશૂળથી પીડાય છે, અને સ્ત્રીઓ બિખરેલા વાળ સાથે કલીયુગમાં કામપ્રવૃત્તિથી ભરાઈ જાય છે. આ રીતે કલીયુગના દોષો જોઈને હું ધરતી પર ફરતો રહ્યો; પછી યમુનાના કિનારે આવ્યો, જ્યાં ભગવાનની લીલાઓ થઈ હતી. ત્યાં મેં અદ્ભુત દ્રશ્ય જોયું—શ્રેષ્ઠ ઋષિઓ, સાંભળો: એક યુવાન સ્ત્રી, થાકી અને દુઃખી મનથી બેઠી હતી. એના બાજુમાં બે વૃદ્ધ પુરુષો પડ્યા હતા, શ્વાસ ધીમો અને બેભાન. એ સ્ત્રી એમનું સેવન કરતી, જગાડવાનો પ્રયત્ન કરતી અને એમની સામે રડતી. એ દસ દિશામાં પોતાના રક્ષકને શોધતી હતી, અને એની આસપાસની અનેક સ્ત્રીઓ repeatedly પંખા કરી એને જગાડવાનો પ્રયાસ કરતી. હું દૂરથી આ જોયું અને જિજ્ઞાસાથી નજીક ગયો. મને જોઈ, એ યુવાન સ્ત્રી ઉઠી, ચિંતિત થઈ, અને કહ્યું: "હે મહાત્મા, કૃપા કરીને થોડું રોકાઓ અને મારી ચિંતા દૂર કરો; તમારો દર્શન જ જગતના પાપોનો નાશ કરે છે. તમારી વાણીથી દુઃખ દૂર થાય છે; મહાસૌભાગ્યે જ તમારો સાથ મળે છે." ત્યારે નારદએ પૂછ્યું: "તમે કોણ છો? આ બે કોણ છે? અને આ કમળનેત્રવાળી સ્ત્રીઓ કોણ છે? હે દેવી, તમારી પીડાનું કારણ વિગતે કહો." એ યુવતીએ જવાબ આપ્યો: "મને ભક્તિ તરીકે ઓળખે છે; આ મારા બે પુત્ર છે—જ્ઞાન અને વૈરાગ્ય—જે હવે કાળના પ્રભાવે વૃદ્ધ અને ક્ષીણ થઈ ગયા છે.