શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

એક દિવસ, એક દિવ્ય સભામાં, જયારે બધા મહાન ઋષિ, દેવતાઓ અને ભક્તો એકત્રિત થયા હતા, ત્યાં એક અતિ તેજસ્વી પુરુષ આવ્યા. તેમના પરમ તેજને જોઈને, સભાના બધા સભ્યો તરત જ ઊભા થઈ ગયા અને તેમને મહાન આસન અર્પણ કર્યું. દેવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ઋષિ નારદે તેમને પ્રેમપૂર્વક સન્માન આપ્યું. તે પુરુષ આરામથી બેઠા અને કહ્યું: “મારા શુદ્ધ વચનો સાંભળો.” શ્રી શુકદેવજી કહે છે: “શ્રીમદ્ ભાગવત એ વેદરૂપી કલ્પવૃક્ષનો પક્વ ફળ છે, જે શુકદેવજીના મુખમાંથી નીકળતા અમૃતથી ભીંજાયેલું છે. હે ભાવુક ભૂમિવાસીઓ, ભાગવતનું રસવારંવાર પીતા રહો.” આ મહાન ઋષિ દ્વારા રચાયેલ શ્રીમદ્ ભાગવતમાં સર્વ પ્રકારના ઢોંગી ધર્મોનો ત્યાગ કરવામાં આવ્યો છે; તે નિર્મલ અને ઈર્ષ્યા રહિત હૃદયવાળાઓ માટે છે. અહીં સાચી, કલ્યાણકારી તત્ત્વોને દર્શાવવામાં આવ્યા છે, જે ત્રણ પ્રકારની દુ:ખોને ઉખાડી ફેંકે છે. અન્ય શાસ્ત્રોની જરૂર શું? અહીં ભગવાન તરત જ શ્રદ્ધાળુ, શ્રવણ માટે ઉત્સુક હૃદયમાં બંધાઈ જાય છે. શ્રીમદ્ ભાગવત એ પુરાણોમાં શ્રેષ્ઠ, વૈષ્ણવોની ખજાનું છે; તેમાં પરમહંસોની નિર્મલ જ્ઞાન ગાથા ગવાઈ છે. અહીં કર્મરહિત જ્ઞાન, વિવેક, વૈરાગ્ય અને ભક્તિનું પ્રકટન થાય છે; શ્રદ્ધાપૂર્વક સાંભળવાથી, વાંચવાથી અને મનનથી મનુષ્ય મુક્તિ પામે છે. આ રસ તો સ્વર્ગ, સત્યલોક, કૈલાસ કે વૈકુંઠમાં પણ નથી મળે; તેથી, હે ભાગ્યશાળી, હંમેશા આ રસ પીતા રહો—ક્યારેય છોડશો નહીં. સૂતજી કહે છે: જયારે બાદરાયણ (વ્યાસજી) સભામાં 이렇게 બોલી રહ્યા હતા, ત્યારે હરિ, પ્રહલાદ, બલિ, ઉદ્ધવ, અર્જુન અને અન્ય ભક્તો સાથે ત્યાં પ્રગટ થયા; દેવોમાં શ્રેષ્ઠ નારદે તેમને અને તેમના સાથીઓને સન્માન આપ્યું. હરિને તેજસ્વી અને મહાન આસન પર બેઠેલા જોઈ, બધા તેમના સ્તુતિમાં જોડાઈ ગયા. પછી શિવજી પાર્વતી સાથે અને બ્રહ્માજી કમળના આસન પર પણ ત્યાં આવ્યા, ભગવાનની મહિમા જોવા. પ્રહલાદ ઝાંઝ વગાડતા, ઉદ્ધવ ઘંટ વગાડતા, નારદજી પોતાની વીણા લઈને સૂરમાં નિપુણતાથી વગાડતા, અર્જુન ધૂનના નેતા બન્યા; ઇન્દ્ર મૃદંગ વગાડતા અને ‘જય! જય! હે કુમારો, તમે કેટલા કુશળ છો!’ એમ બોલતા. આગળ, વ્યાસપુત્ર શુકદેવજી સરસ રીતે ભાગવત ગાતા. મધ્યમાં, હરિ, શિવ અને બ્રહ્મા ત્રણેય ભક્તોમાં સૌથી તેજસ્વી નટ જેવા ઝળહળતા નૃત્ય કરતા. આ અદભૂત મહિમા જોઈ, હરિ—even pleased—એ કહ્યું: “તમારા હૃદયની ભક્તિ પ્રમાણે, મનેથી વર માંગો; તમારા વર્ણન અને સ્તુતિથી હું પ્રસન્ન છું.” તે શબ્દો સાંભળીને, બધા ભક્તિથી ભરાઈ, આનંદપૂર્વક હરિને કહ્યું: “પર્વતો, સાપો અને સર્વ ભક્તો દ્વારા, તમે સર્વેમાં પ્રયત્નપૂર્વક સ્મરણ થાઓ—આ અમારો ઇચ્છિત વર છે.” અચ્યુતએ ‘તથાસ્તુ’ કહ્યું અને અદૃશ્ય થઈ ગયા. પછી નારદે, શુકદેવ અને અન્ય ઋષિઓએ ભગવાનના પદે વંદન કર્યું. બધા આનંદિત, મોહમાંથી મુક્ત થઈ, ભગવાનની કથા રૂપ અમૃત પીને, વીદાય થયા. આ ભક્તિ, પોતાના પુત્રો સાથે, શુકદેવે પોતાના શાસ્ત્રમાં પણ જાળવી. તેથી, શ્રીમદ્ ભાગવતની સેવા કરીને, વૈષ્ણવોના મન હરિ તરફ આકર્ષાય છે. જે લોકો દારિદ્ર્ય, દુ:ખ, તાવથી પીડાય છે, માયાના દાનવથી દબાઈ, સંસારના સમુદ્રમાં ફેંકાઈ ગયા છે—તેમના કલ્યાણ માટે ભાગવત ગુંજાય છે. શૌનકજી પૂછે છે: “ક્યારે શુકદેવે રાજાને સંભળાવ્યું? ક્યારે ગોકર્ણે ફરી ગાયન કર્યું? ક્યારે દેવોમાં શ્રેષ્ઠે બ્રાહ્મણોને સંભળાવ્યું? કૃપા કરીને મારી શંકા દૂર કરો.” સૂતજી કહે છે: કૃષ્ણના અવતરણ પછી, કલિ યુગમાં ત્રીસ વર્ષ વિતી ગયા, ભાદ્રપદ માસના શુક્લપક્ષે નવમીએ, શુકદેવે કથા આરંભી. પરીક્ષિતના શ્રવણ પછી, કલિમાં બે સો વર્ષ વિતી ગયા, શુદ્ધ અને શુભ નવમીના દિવસે, ગોકર્ણ, ગાયમાંથી જન્મેલા, કથા ગાયન કર્યા. પછી, કલિમાં વધુ ત્રીસ વર્ષ વિતી ગયા, કાર્તિક માસના શુક્લપક્ષે નવમીએ, બ્રહ્માના પુત્રોએ કથા ગાયન કરી. હે નિર્દોષ, મેં તમને પૂછેલા પ્રશ્ન પ્રમાણે, કલિમાં ભાગવત કથાનું વર્ણન કર્યું, જે સંસારના રોગને નાશ કરે છે. આ કથા, કૃષ્ણને પ્રિય, સર્વ પાપોનો નાશ કરે છે, મુક્તિનું એકમાત્ર કારણ છે અને ભક્તિની લીલા પ્રગટ કરે છે. હે સજ્જનો, શ્રદ્ધાપૂર્વક આ કથા પીવો—આ સંસારમાં યાત્રા કે સેવા કરવાની જરૂર શું? યમરાજ પોતાના દૂતને—even when holding the noose—કાનમાં કહે છે: “ભગવાનની કથામાં મસ્ત થયેલા ભક્તોનું ટાળો; હું બીજા ગુસ્સાવાળાનો સ્વામી છું, પણ વૈષ્ણવોનો નથી.” આ તુચ્છ સંસારમાં, જ્યાં મન વિષયરૂપી ઝેરથી પીડાય છે, અડધો ક્ષણ પણ શુકદેવના અમૃતરૂપ શ્લોકો પીવો—તમારા કલ્યાણ માટે. ખોટી કથાઓ સાંભળીને વ્યર્થ ભટકશો નહીં, જ્યારે પરીક્ષિતે મુક્તિદાયી કથા સાંભળી. શુકદેવે બોલેલી કથા, રસની ધારા સાથે વહેતી, ગાયનારને ગળે બાંધે છે—અને તે વૈકુંઠના સ્વામી બને છે. આ રીતે, સર્વ શાસ્ત્રોમાં સ્થિર, અતિ ગુપ્ત તત્વ તમને એકસાથે કહ્યું; સર્વ શાસ્ત્રોનું પરિચય કરીને, દુનિયામાં શુકદેવની કથા જેટલું શુદ્ધ કંઈ નથી—અત્યંત આનંદ માટે, બાર ગ્રંથોની સાર પીવો. જે આ કથાને નિયમિત શ્રદ્ધાપૂર્વક સાંભળે, અને જે શુદ્ધ વૈષ્ણવો સામે ગાયે—બન્ને, યોગ્ય રીતે આ કાર્ય કરીને, ફળ પામે છે; એમને માટે દુનિયામાં કંઈ અપ્રાપ્ય નથી. શૌનકજી પુછે છે: “હે સૂત, જયારે નારદજી વિદાય થયા, ત્યારે મહાન બાદરાયણ, તેમની ભાવના સમજીને, પછી શું કર્યા?” સૂતજી કહે છે: દિવ્ય સરસ્વતીના પશ્ચિમ કાંઠે, ‘શમ્યપ્રાસ’ નામે એક આશ્રમ છે, જ્યાં ઋષિઓના સમૂહો થાય છે. આ આશ્રમમાં, બદરીના વૃક્ષોથી શોભિત, વ્યાસજી બેઠા, પાણીથી શુદ્ધ થયા અને મનને એકાગ્ર કર્યા. ભક્તિથી મન શુદ્ધ અને સ્થિર કરીને, તેમણે સર્વાંગી પુરુષ અને માયાને જોયા, જે તેમના પર આધારિત છે. માયાથી આત્મા, સ્વરૂપે તો પરમ છે, પણ ભ્રમાઈ, પોતે ત્રણ ગુણોથી બનેલા છે એમ માને છે, દુ:ખ કલ્પે છે અને માયાથી થયેલા કાર્યો સ્વીકારી લે છે. આ દુ:ખો દૂર કરવા માટે, મહાન ઋષિએ ‘સાત્વત સંહિતા’ રચી, અપરોક્ષ ભક્તિનું ઉપદેશ આપ્યો, જે અજ્ઞાન લોકોના કલ્યાણ માટે છે. આ શાસ્ત્ર સાંભળવાથી, કૃષ્ણ, પરમ પુરુષ, પ્રત્યક્ષ ભક્તિ જન્મે છે, દુ:ખ, ભ્રમ અને ભય દૂર થાય છે. શ્રીમદ્ ભાગવત સંહિતા યોગ્ય ક્રમમાં રચીને, ઋષિએ પોતાના પુત્ર શુકદેવને શીખવાડ્યું, જે વૈરાગ્યમાં રત હતા. શૌનક પુછે છે: “એ વૈરાગ્યમાં રત, સર્વમાં ઉદાસીન, સ્વ-તૃપ્ત ઋષિ—એ સ્વ-પ્રસન્ન શુકદેવે આ મહાન ગ્રંથ શા માટે અભ્યાસ કર્યો?” સૂતજી કહે છે: સ્વ-તૃપ્ત અને બંધનમુક્ત ઋષિઓ પણ, કોઈ કારણ વગર, હરિની ભક્તિ કરે છે—કારણ કે ભગવાનના ગુણો એવા છે. મહાન બાદરાયણપુત્ર, હરિના ગુણોમાં મગ્ન, સતત આ મહાન કથા અભ્યાસ કરતા, જે વૈષ્ણવોને ખૂબ પ્રિય છે. હવે હું તમને પરીક્ષિતના જન્મ, કર્મ, અવસાન, પાંડવોના વિમોચન અને કૃષ્ણકથાની ઉદભવ વાતાવું છું. કૌરવો અને સૃંજયો વચ્ચે યુદ્ધમાં, વીરોએ વીરગતિ પામી, અને ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર, ભીમના ગદા પ્રહારે, જાંઘ તૂટી, જમીન પર પડ્યો. આ જોઈ, અશ્વત્થામાએ, પોતાના સ્વામીની પ્રસન્નતા માટે, ભયંકર કાર્ય કર્યું: કૃષ્ણાના સુતા, સૂતા, તેમના માથા કાપી, માત્ર દુ:ખ લાવ્યું—આ કાર્ય સર્વે દ્વારા નિંદિત હતું. પોતાના પુત્રોની ભયંકર હત્યા સાંભળીને, માતા, દુ:ખથી ભરી, રડી, આંખોમાં આંસુ ભરાયા; તેને શાંત કરવા, મુકુટધારી (અર્જુન) બોલ્યા: “હે સૌમ્ય સ્ત્રી, હું તારા દુ:ખ દૂર કરીશ—ગાંડીવથી તીરસ છોડીને, એ બ્રહ્મબંધી, દુશ્મનનું માથું લાવી દઈશ, જેથી તું પોતાના પુત્રોની અંત્યક્રિયા કરી, સ્નાન કરી શકે.