શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

નારદજી, પોતાના ધ્યેય પ્રાપ્ત કરી અને મનની ઈચ્છા પૂર્ણ કરી, અતિશય આનંદથી ભરાઈ ગયા, તેમનું સમગ્ર શરીર આનંદથી થરથરાયું. એ રીતે, જ્યારે તેમણે આ પવિત્ર કથા પૂરી એકાગ્રતાથી સાંભળી, ત્યારે ભગવાનના પ્રિય નારદજી, પ્રેમથી ભરી ગયેલી અવાજ અને જોડેલા હાથ સાથે, ત્યાં હાજર સૌને સંબોધન કરવા લાગ્યા. નારદજી બોલ્યા: “હું ધન્ય છું, તમે અનંત કરુણા સાથે મને આશીર્વાદ આપ્યા છે; આજે હું પાપોનો નાશક હરિને પ્રાપ્ત કર્યો છું.” તેમણે કહ્યું: “સર્વ ધર્મોમાં શ્રવણ એટલે શ્રેષ્ઠ છે, હે તપસ્વીઓ! માત્ર સાંભળવાથી જ વૈકુંઠમાં વસતા કૃષ્ણને પ્રાપ્ત કરી શકાય છે.” સૂતજી કહે છે: જ્યારે મહાન વૈષ્ણવ નારદજી એ રીતે વાત કરી રહ્યા હતા, ત્યારે યોગીઓમાં શ્રેષ્ઠ, શ્રી શુકદેવજી ત્યાં આવી પહોંચ્યા, વિદ્વત્તાની મહાસાગરનો ચંદ્ર, સોળ વર્ષના યુવાન, discourse પૂર્ણ કરીને, પોતાના આત્મસંતોષમાં, ભક્તિભરે, ધીરે ધીરે ભગવત કથાનું પઠન શરૂ કર્યું. શુકદેવજીને જોઈ, સભામાં બેઠેલા બધા લોકો તેમના પરમ તેજને અનુભવી, તરત જ ઊભા થઈ ને તેમને મહાસન્માનનું આસન આપ્યું; દેવોમાં મહાન ઋષિ, નારદજી, પ્રેમથી તેમનું આદર કર્યું. શુકદેવજી આરામથી બેઠા અને બોલ્યા: “મારા શુદ્ધ વચન સાંભળો.” શુકદેવજી કહે છે: “ભગવત એ વેદોના કલ્પવૃક્ષનું પક્વ ફળ છે, જે મારા મોઢેથી નીકળતા અમૃતથી ભિંજાયેલું છે; હે સંવેદનશીલ અને રસિકો, repeatedly તેનો રસ પીવો.” તેમણે કહ્યું: “શ્રીમદ્ ભગવત, મહાન ઋષિ દ્વારા રચાયેલ, અહીં બધાં કપટ ધર્મો દૂર કરવામાં આવ્યા છે; એ નિર્દોષ અને નિરાશા રહિત હૃદય માટે છે. અહીં સત્ય, કલ્યાણકારી તત્વ પ્રગટ થાય છે, ત્રણ પ્રકારની દુઃખોને ઉખાડી નાખે છે. બીજાં શાસ્ત્રોની શું જરૂર? અહીં ભગવાન શ્રોતાઓના હૃદયમાં તરત જ બંધાઈ જાય છે.” શ્રીમદ્ ભગવત, પુરાણોમાં શ્રેષ્ઠ, વૈષ્ણવોની ખજાનાં, તેમાં પરમહંસોની નિર્મલ જ્ઞાન ગાઈ છે. અહીં નિષ્ક્રિય જ્ઞાન, વિવેક, વૈરાગ્ય અને ભક્તિ સાથે પ્રગટ થાય છે; શ્રવણ, પઠન અને ભક્તિપૂર્વક મનન કરવાથી, મનુષ્ય મુક્તિ પામે છે. આ સ્વાદ સ્વર્ગ, સત્યલોક, કૈલાસ કે વૈકુંઠમાં પણ નથી; તેથી, હે ભાગ્યશાળી, હંમેશા તેનો રસ પીવો—ક્યારેય છોડશો નહીં. સૂતજી કહે છે: જ્યારે બાદરાયણ (વ્યાસજી) સભામાં આ રીતે વાત કરી રહ્યા હતા, ત્યારે હરિ, પ્રહલાદ, બલિ, ઉદ્ધવ, અર્જુન અને અન્ય સાથે ત્યાં પ્રગટ થયા; દેવોમાં મહાન ઋષિ (નારદજી) એ તેમને અને તેમના સાથીઓનું આદર કર્યું. હરિને, તેજસ્વી અને ઉન્નત આસન પર બેઠેલા જોઈ, સૌ પહેલા તેમના સ્તુતિમાં લાગી ગયા. પછી શિવજી પાર્વતી સાથે અને બ્રહ્માજી કમળના આસન પર, પણ ત્યાં આવી, ભગવાનની સ્તુતિ જોવા. પ્રહલાદ ઝાંઝ વગાડતા, ઉદ્ધવ ઉત્સાહપૂર્વક ઘંટ વગાડતા, દેવોમાં મહાન ઋષિ વાદ્યમાં કુશળતા સાથે વીણા વગાડતા, અર્જુન સંગીતના નેતા બન્યા; ઇન્દ્ર મૃદંગ વગાડતા, ‘જય! જય! હે કુમારો, તમે કેટલા કુશળ છો!’ એમ બોલ્યા. આગળ, વ્યાસજીના પુત્ર શુકદેવji રસથી કથા પઠન કરતા. મધ્યમાં, હરિ, શિવ અને બ્રહ્મા ત્રણેય સાથે નૃત્ય કરતા, તેજસ્વી ભક્તોમાં અભિનેતાઓ જેવા ઝળહળતા. આ અદભુત સ્તુતિ જોઈ, હરિ પ્રસન્ન થઈ, બોલ્યા: “મારી પાસે તમારા હૃદયની ભક્તિ મુજબ આવો વર માંગો; હું તમારી કથા અને સ્તુતિથી અતિ પ્રસન્ન છું.” આ સાંભળીને, સૌ પ્રેમથી ભરાઈ, આનંદપૂર્વક હરિને સંબોધ્યા. તેમણે કહ્યું: “પર્વતો, સર્પો અને તમામ ભક્તો દ્વારા, તું હંમેશા પ્રયત્નપૂર્વક સ્મરણ પામે—એ જ અમારી ઈચ્છા છે, જે તું પૂરી કરવી જોઈએ.” અચ્યૂતએ ‘તથાસ્તુ’ કહ્યું અને અંતર્ધાન થયા. પછી, નારદજી, શુકદેવજી અને અન્ય તપસ્વીઓએ ભગવાનના ચરણોમાં વંદન કર્યું. સૌ આનંદિત, મોહ દૂર કરીને, દેવકથાનું અમૃત પીને, વિદાય થયા. એ ભક્તિ, પોતાના પુત્રો સાથે, શુકદેવજી એ પોતાના શાસ્ત્રમાં પણ સુરક્ષિત રાખી. આમ, ભગવતની સેવા દ્વારા, વૈષ્ણવના મન હરિ તરફ આકર્ષિત થાય છે. જે લોકો ગરીબી, દુઃખ અને તાવથી પીડિત છે, માયાની રાક્ષસથી દબાયેલા છે, સંસારના સાગરમાં ફેંકાયેલા છે—એના કલ્યાણ માટે ભગવતની ધ્વનિ થાય છે. શૌનકજી પુછે છે: “શુકદેવ ક્યારે રાજાને કથા સંભળાવી? ગોકર્ણ ક્યારે ફરી પઠન કર્યું? દેવોમાં મહાન ઋષિ ક્યારે બ્રાહ્મણોને કથા સંભળાવી? કૃપા કરીને મારી શંકા દૂર કરો.” સૂતજી કહે છે: કૃષ્ણના વિયોગ પછી, કલિ યુગમાં ત્રીસ વર્ષ વીતી ગયા, ભાદ્રપદ મહિનાની શુક્લ નવમીના શુકદેવજી એ કથા શરૂ કરી. પરિક્ષિતના શ્રવણ પછી, કલિ યુગમાં બે સો વર્ષ વીતી ગયા, પવિત્ર અને શુભ નવમીના દિવસે, ગોકર્ણ, ગાયમાંથી જન્મેલા, કથા પઠન કર્યા. પછી, કલિ યુગમાં વધુ ત્રીસ વર્ષ વીતી ગયા, કાર્તિક મહિનાની શુક્લ નવમીના દિવસે, બ્રહ્માના પુત્રોએ કથા સંભળાવી. હે નિર્દોષ, મેં તમને પુછેલા પ્રશ્ન મુજબ કલિ યુગમાં ભગવત કથા વર્ણવી, જે સંસારના રોગને નાશ કરે છે. આ કથા, કૃષ્ણને પ્રિય, સર્વ પાપોનો નાશ કરે છે, મુક્તિનું એકમાત્ર કારણ છે, અને ભક્તિના રમણને પ્રગટ કરે છે. હે પુણ્યશાળી, આ કથા શ્રદ્ધાપૂર્વક પીવો—આ સંસારમાં યાત્રા કે સેવા કરવાની જરૂર નથી. યમરાજ પણ પોતાના દૂતને કહે છે: “પ્રભુની કથાથી મસ્ત થયેલા ભક્તોને ટાળો; હું બીજા ગુસ્સાના માલિક છું, પણ વૈષ્ણવોનો નથી.” આ નાશવંત જગતમાં, જ્યાં મન ઇન્દ્રિયોના વિષથી વ્યથિત છે, અડધો ક્ષણ પણ શુકદેવજીના અમૃતમય શ્લોકો સાંભળો—તમારા કલ્યાણ માટે. વ્યર્થમાં ખોટી કથાઓ સાંભળીને, શું લાભ? જ્યારે પરિક્ષિતે સ્વયં મુક્તિદાયી કથા સાંભળી. શુકદેવજીની પઠિત કથા, રસથી ભરપૂર, પઠન કરનારને ગળે બાંધે છે—અને તે વૈકુંઠના માલિક બની જાય છે. આમ, સર્વ સિદ્ધાંતો દ્વારા સ્થાપિત, અત્યંત ગુપ્ત તત્વ એકસાથે તમને કહ્યા; અનેક શાસ્ત્રોનું વિમર્શ કરીને, શુકદેવજીની કથા જેટલું શુદ્ધ કઈ નથી—પરમ આનંદ માટે, બાર ગ્રંથોની સારો પીવો. જે નિયમિત ભક્તિથી આ સાંભળે છે, અને જે શુદ્ધ વૈષ્ણવો સામે પઠન કરે છે—બંને, યોગ્ય રીતે આ કર્મ કરીને, તેનો ફળ પ્રાપ્ત કરે છે; એમના માટે, આ સંસારમાં કઈ અપ્રાપ્ય નથી. શૌનકજી પુછે છે: “નારદજી વિદાય થયા પછી, venerable બાદરાયણ (વ્યાસજી), તેમનો ભાવ સમજીને, પછી શું કર્યા?” સૂતજી કહે છે: દિવ્ય સરસ્વતીના પશ્ચિમ કિનારે, શમ્યપ્રાસ નામનું આશ્રમ છે, જ્યાં ઋષિઓની સભાઓ થતી. એ આશ્રમ, બદરીના વૃક્ષોના ગુચ્છોથી શોભિત, તેમાં વ્યાસજી બેઠા, પાણીથી શુદ્ધ થઈ, પોતાની ઈચ્છાથી મનને એકાગ્ર કર્યા. ભક્તિથી મન શુદ્ધ અને સ્થિર કરીને, તેમણે પૂર્ણ પુરુષ અને માયાને જોયા, જે તેમના પર આધાર રાખે છે. માયાથી, જીવ, જેણે મૂળ તો અવિનાશી છે, પણ મોહમાં પડી, પોતાને ત્રણ ગુણમાં બનેલા માને છે, દુઃખને સ્વીકારી, માયા દ્વારા કરેલું સ્વીકારી લે છે. આ દુઃખોને દૂર કરવા માટે, વ્યાસજી એ સત્વત સંહિતા રચી, જેમાં પરમ પુરુષ માટે સીધી ભક્તિ બતાવી, અવિદ્યા ધરાવતા લોકોના કલ્યાણ માટે. આ ગ્રંથમાં, જ્યારે સાંભળવામાં આવે, કૃષ્ણની ભક્તિ જગે છે, જે દુઃખ, મોહ અને ભયને દૂર કરે છે. આ રીતે, વ્યાસજી એ ભગવત સંહિતાને યોગ્ય ક્રમમાં રચી, પોતાના પુત્ર શુકદેવજીને, જે વૈરાગ્યમાં નિષ્ઠાવાન હતા, શીખવાડી. શૌનકજી પુછે છે: “એ ઋષિ, વૈરાગ્યમાં નિષ્ઠાવાન, સર્વથી ઉદાસીન, આત્મસંતોષી—એ આત્મરમ, આ મહાન ગ્રંથ કેમ શીખ્યા?” સૂતજી કહે છે: “સ્વયં સંતોષી અને બંધનથી મુક્ત ઋષિ પણ, causelessly, હરિની ભક્તિ કરે છે, કેમ કે ભગવાનના ગુણ એવા છે.” આ રીતે, ભગવતની મહિમા, ભક્તિ, અને કથાના શ્રવણ-પઠનથી થતા કલ્યાણની કથા, શ્રદ્ધાપૂર્વક વહેતી રહી.