શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

શ્રીમદ્ ભાગવત પુરાણ એ ખૂબ જ શુભ અને ફળદાયી છે; તે ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષની પ્રાપ્તિ માટે નિશ્ચિત સાધન છે—આમાં કોઈ સંશય નથી. કુમારોએ કહ્યું: હવે બધું તમને કહી દીધું, હવે વધુ શું સાંભળવું છે? કારણકે શ્રીમદ્ ભાગવત સ્વયં ભોગ અને મોક્ષ બંને આપે છે. આ રીતે બોલી, તેઓએ પવિત્ર ભાગવત કથા ગાઈ, જે પાપનો નાશ કરે છે, પુણ્ય આપે છે, અને ભોગ તેમજ મોક્ષની પ્રાપ્તિ કરાવે છે. સાત દિવસ સુધી, બધા નિયંત્રિત મનવાળા જીવોએ નિયમ પ્રમાણે સાંભળ્યું અને પછી સર્વોત્તમ દેવ, પરમ પુરુષની સ્તુતિ કરી. કથા પૂર્ણ થતાં જ જ્ઞાન, વૈરાગ્ય અને ભક્તિનું બળ અતિશય વધ્યું; એક નવી, યુવાન ઉર્જા ઉત્પન્ન થઈ, જે બધા જીવોને મોહી ગઈ. નારદ, પોતાના હેતુ અને ઇચ્છા પૂર્ણ થઈ, પરમ આનંદમાં ગરકાવ થઈ ગયા, તેમનું આખું શરીર આનંદથી રોમાંચિત થઈ ગયું. એટલે, કથા ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ્યા પછી, ભગવાનના પ્રિય નારદે હાથ જોડીને, પ્રેમથી ગળા ભરાઈ, સૌને કહ્યું: “હું ધન્ય છું, હું તમારી અનંત દયાથી કૃતાર્થ થયો છું; આજે હું પાપહારી ભગવાન હરિની પ્રાપ્તિ કરી છે. સર્વ ધર્મોમાં હું શ્રવણને શ્રેષ્ઠ માનું છું, કારણકે માત્ર સાંભળવાથી જ વૈકુંઠમાં નિવાસ કરતા કૃષ્ણની પ્રાપ્તિ થાય છે.” સૂત કહે છે: જયારે વૈષ્ણવોમાં શ્રેષ્ઠ નારદ આમ બોલી રહ્યા હતા, ત્યારે યોગીઓમાં શ્રી, શુકદેવ, ત્યાં આવી પહોંચ્યા, ભટકતા ભટકતા. તે સમયે, વિદ્યા-સમુદ્રના ચંદ્ર—અગિયાર વર્ષના વ્યાસપુત્ર શુક—કથાના અંતે, પોતાના હેતુમાં પૂર્ણ, પ્રેમથી, ધીરજથી ભાગવત કથા ગાઈ. શુકદેવને જોઈ, સભામાં બેઠેલા બધા લોકોએ તેમની પરમ તેજસ્વિતા અનુભવીને તરત જ ઊભા થઈ, તેમને મહાસિંહાસન આપ્યું; દેવોમાં મુનિ નારદે પ્રેમથી સન્માન કર્યું. શુકદેવ આરામથી બેઠા અને કહ્યું: “મારા શુદ્ધ વચન સાંભળો.” શુકદેવ કહે છે: “ભાગવત એ વેદોના કલ્પવૃક્ષનું પક્વ ફળ છે, જે મારા મૌખિક અમૃતથી ભીંજાયેલું છે; હે રસીક અને સંવેદનશીલ પૃથ્વીવાસીઓ, ભાગવતનો રસ વારંવાર પીવો.” અહીં, મહાન ઋષિ દ્વારા રચાયેલ શ્રીમદ્ ભાગવતમાં, બધા ખોટા ધર્મો દૂર કરવામાં આવ્યા છે; એ શુદ્ધ હૃદયવાળાઓ માટે છે, જે ઈર્ષ્યા રહિત છે. અહીં, સાચી, કલ્યાણકારી તત્ત્વ પ્રગટ થાય છે, જે ત્રણ પ્રકારની તાપોને ઉખાડી નાખે છે. બીજાં શાસ્ત્રોની જરૂર શું છે? અહીં ભગવાન તરત જ શ્રવણમાં તત્પર, શુદ્ધ હૃદયમાં બંધાય જાય છે. શ્રીમદ્ ભાગવત એ પુરાણોમાં શિરોમણિ છે, વૈષ્ણવોની ખજાનાં છે; તેમાં પરમહંસોની નિર્મલ જ્ઞાન ગાઈ છે. અહીં, નિષ્ક્રિય જ્ઞાન, વિવેક, વૈરાગ્ય અને ભક્તિ સાથે પ્રગટ થાય છે; તેને શ્રવણ, પઠન અને ભાવપૂર્વક ચિંતનથી, વ્યક્તિ મુક્તિ પામે છે. સ્વર્ગ, સત્યલોક, કૈલાસ કે વૈકુંઠમાં પણ એવો રસ નથી મળે; એટલે, હે સૌભાગ્યશાળી, તેને હંમેશા પીતા રહો—ક્યારેય છોડશો નહીં. સૂત કહે છે: જ્યારે બાદરાયણ (વ્યાસ) આવી રીતે સભામાં બોલી રહ્યા હતા, ત્યારે હરિ ત્યાં પ્રહલાદ, બલિ, ઉદ્ધવ, અર્જુન અને અન્ય સાથીઓ સાથે પ્રગટ થયા; દેવોમાં મુનિ નારદે તેમને અને સાથીઓને સન્માન આપ્યું. હરિને તેજસ્વી, ઉન્નત સિંહાસન પર બેઠેલા જોઈ, બધાએ તેમની સ્તુતિ શરૂ કરી. પછી શિવ પર્વતી સાથે, અને બ્રહ્મા કમળ પર બેઠા, પણ ત્યાં આવી, સ્તુતિ દર્શવા. પ્રહલાદે ઝાંઝ, ઉદ્ધવે ઘંટ, નારદે પોતાની વીના, અને અર્જુને સંગીતમાં આગવી આગવી લય લીધી; ઇન્દ્રે મૃદંગ વગાડ્યો, 'જય! જય! કુમારો, તમે કેટલી સુંદર સ્તુતિ કરો છો!' એવી બધી પ્રશંસા કરી. આગળ, વ્યાસપુત્ર શુકદેવે ધારા-પ્રવાહમાં કથા ગાઈ. તે મધ્યમાં, હરિ, શિવ અને બ્રહ્મા ત્રણેય સાથે નૃત્ય કરવા લાગ્યા, તેજસ્વી ભક્તોમાં કલાવંત જેવા ઝળહળતા. આ અદભૂત સ્તુતિ જોઈને—even pleased—હરિએ કહ્યું: “તમારા હૃદયની ભક્તિ પ્રમાણે મારે આશીર્વાદ માંગો; આજે તમારા વાર્તન અને સ્તુતિથી હું પ્રસન્ન છું.” એમ સાંભળી, સૌ પ્રેમથી હરિને કહ્યું: “પર્વતોમાં, સર્પોમાં અને સર્વ ભક્તોમાં, તમે સદા સ્મરણમાં રહો—આ અમારું ઇચ્છિત છે, એ પૂર્ણ કરો.” 'એવું જ થશે' કહી અચ્યુત અદૃશ્ય થઈ ગયા. પછી નારદે તેમના પગે વંદન કર્યું, શુકદેવ અને અન્ય મુનિઓએ પણ. આનંદમાં, મોહ દૂર થઈ, બધા ભગવાનની અમૃત કથા પી, વિદાય થયા. તે ભક્તિ, પુત્રો સાથે, શુકદેવે પોતાના ગ્રંથમાં પણ સાચવી. έτσι, ભાગવતની સેવા કરવાથી વૈષ્ણવોના મન હરિ તરફ ખેંચાય છે. જે ગરીબી, દુઃખ, તાવથી પીડાતા, માયાના દાનવથી દબાયેલા, અને સંસારના સમુદ્રમાં ફેંકાયેલા છે—તેમના કલ્યાણ માટે ભાગવત ગુંજાય છે. શૌનકે પૂછ્યું: “શુકદેવે ક્યારે રાજાને કથા કહી? ગોકર્ણે ક્યારે ફરીથી કથા ગાઈ? નારદે ક્યારે બ્રાહ્મણોને કથા કહી? મારી શંકા દૂર કરો.” સૂત કહે છે: કૃષ્ણના વિયોગ પછી, કળીયુગમાં ત્રીસ વર્ષ વીતી ગયા, ભાદરપદના શુક્લપક્ષની નવમી પર, શુકદેવે કથા શરૂ કરી. પારિક્ષિતે સાંભળ્યા પછી, કળીયુગમાં બે સો વર્ષ વીતી, શુભ નવમી પર, ગોકર્ણે કથા ગાઈ. પછી, કળીયુગમાં વધુ ત્રીસ વર્ષ વીતી, કાર્તિકના શુક્લપક્ષની નવમી પર, બ્રહ્માપુત્રોએ કથા ગાઈ. હે નિર્દોષ, મેં તમને કળીયુગમાં ભાગવત કથાની વાત કહી, જે સંસારના રોગને નાશ કરે છે. આ કથા, કૃષ્ણપ્રિય, સર્વ પાપ નાશક, મુક્તિનું એકમાત્ર કારણ, અને ભક્તિનું રમણ કરાવે છે. સદ્ભાવથી આ કથા પીઓ—પૃથ્વી પર યાત્રા કે સેવા કરવાની જરૂર શું? યમરાજ—even when seeing his own servant holding the noose—કહેવાય છે કે, ભગવાનની કથા પીતા લોકો પાસેથી દૂર રહે; “હું બીજાના ક્રોધનો સ્વામી છું, પણ વૈષ્ણવનો નથી.” આ અસ્થિર જગતમાં, જ્યાં મન વિષયના ઝેરથી પીડાય છે, અડધા પળ માટે પણ શુકદેવના અમૃતવાણી પીઓ. શુકદેવે પારિક્ષિતને જે મુક્તિદાયી કથા સંભળાવી, એ સાંભળીને કેમ ભટકવું? શુકદેવે ગાઈ, રસપ્રવાહથી વહેતી કથા, જે ગાય છે, એના ગળે બંધાય જાય—અને એ વૈકુંઠના સ્વામી બને છે. આ રીતે, સર્વ શાસ્ત્રો દ્વારા સ્થિર થયેલ રહસ્યતમ તત્ત્વ તમને કહ્યા; બધા શાસ્ત્રોનું વિમર્શ કરીને, શુકદેવની કથા જેટલી શુદ્ધ બીજી નથી—સર્વોત્તમ આનંદ માટે બાર ગ્રંથનો રસ પીઓ. જે નિયમિત શ્રદ્ધાથી સાંભળે, અને જે શુદ્ધ વૈષ્ણવોમાં કથા કહે—બન્ને, યોગ્ય રીતે આ કરે, ફળ પામે; એમ માટે, પૃથ્વી પર કશું અપ્રાપ્ય નથી. શૌનકે પુછ્યું: “નારદે વિદાય થયા પછી, બાદરાયણ (વ્યાસ) શું કર્યા?” સૂતે કહ્યું: પશ્ચિમ કિનારે, દિવ્ય સરસ્વતી નદી પાસે, શમ્યા-પ્રાસ નામનું આશ્રમ છે, જ્યાં ઋષિ-મુનિઓની સભા થાય છે. એ આશ્રમમાં, બદરીએ વૃક્ષોની છાંયે, વ્યાસે બેઠા, પાણીથી શુદ્ધ થઈ, પોતાના મનને એકાગ્ર કર્યા. ભક્તિથી મન શુદ્ધ અને સ્થિર કરી, તેમણે પરમ પુરુષ અને તેમની પર આધારિત માયાને દર્શન કર્યું. માયાથી, જીવ, જે સ્વરૂપે પરમ છે, પણ ભ્રમિત થઈ, ત્રણ ગુણમાં પોતાને ગણાવે છે, દુઃખ કલ્પે છે, અને તેના કારણે જે થાય છે, તે સ્વીકારી લે છે.