શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

શ્રાવક detached હોય તો, બીજા દિવસે ગીત અને વાદ્ય સંગીતનું આયોજન કરવું જોઈએ; જો ગૃહસ્થ હોય, તો કર્મોની શુદ્ધિ માટે અગ્નિ-યજ્ઞ કરવો જોઈએ. દરેક શ્લોક માટે યોગ્ય વિધિ અનુસાર ખીર, મધ, ઘી, અને તલ તથા અન્ય સામગ્રી અર્પણ કરવી, ખાસ કરીને દશમ સ્કંધ માટે. વૈકલ્પિક રીતે, ગાયત્રી મંત્રથી પૂર્ણ એકાગ્રતા સાથે અગ્નિ-યજ્ઞ કરી શકાય છે, કારણ કે પુરાણ પરમાત્મા સમાન તત્વ ધરાવે છે. જો અગ્નિ-યજ્ઞ શક્ય ન હોય, તો વિવેકી વ્યક્તિ એ માટેની સામગ્રી અન્યને અર્પણ કરે, જેથી તેના ફળ પ્રાપ્ત થાય અને વિવિધ અવરોધો, દુર્બળતા કે અતિશયતા દૂર થાય. દોષ શાંત કરવા માટે ભગવાનના હજારો નામોનો પઠન કરવો જોઈએ; આથી સર્વ કાર્ય ફળદાયી બને છે, કેમ કે આથી વધુ કંઈ નથી. ત્યારબાદ, બાર બ્રાહ્મણોને ખીર અને મધથી ભોજન કરાવવું, અને વ્રત પૂર્ણ કરવા માટે સોનુ તથા ગાય દાન કરવી. જો શક્તિ હોય, તો ત્રણ પલ વજનનું સોનાનું સિંહ બનાવવું અને તેમાં સુંદર લખાણવાળી ગ્રંથ રાખવી. પછી, આમંત્રણથી આરંભ કરીને, યોગ્ય દાન, વસ્ત્ર, આભૂષણ, સુગંધ વગેરે સહિત, આત્મનિયંત્રિત અને પૂજ્ય વ્યક્તિનું સન્માન કરવું. વિદ્વાન વ્યક્તિ એ ગ્રંથ ગુરુને અર્પણ કરે, તો તે સંસાર બંધનથી મુક્ત થાય છે; આ રીતે વિધિ અનુસાર કરવાથી સર્વ પાપો દૂર થાય છે. આ શુભ પુરાણ, શ્રીમદ્ ભાગવત, ફળદાયી છે; તે ધર્મ, કામ, અર્થ અને મોક્ષ પ્રાપ્ત કરવાનો સાધન છે—આમાં કોઈ શંકા નથી. કુમારો કહે છે: આ રીતે બધું કહી દીધું; હવે શું વધુ સાંભળવા ઈચ્છો? શ્રીમદ્ ભાગવત સ્વયં ભોગ અને મોક્ષ આપે છે. સુત કહે છે: આમ બોલીને, એ મહાન આત્માઓએ ભાગવત કથા ગાઈ, જે સર્વ પાપો નાશ કરે છે, પુણ્યદાયી છે, અને ભોગ તથા મોક્ષ આપે છે. સાત દિવસ સુધી, સર્વ મનનિયંત્રિત જીવોએ વિધિ અનુસાર સાંભળ્યું, પછી સર્વે સર્વોત્તમ દેવ, પરમ પુરુષની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા. અંતે, જ્ઞાન, વૈરાગ્ય અને ભક્તિની શક્તિ સર્વોત્તમ બની; યુવાન તેજ ફેલાયો, સર્વ જીવોને આકર્ષિત કરી દીધા. નારદે, પોતાનું કાર્ય પૂર્ણ કરી, પરમ આનંદથી ભરપૂર થયા, આખું શરીર આનંદથી રોમાંચિત થઈ ગયું. એ કથા મનથી સાંભળીને, ભગવાનના પ્રિય નારદે, હાથ જોડીને, પ્રેમથી ગદગદ અવાજે બોલ્યા: “હું ધન્ય છું, હું તમારાથી અનુકૂળ છું, જેમણે અવિનાશી દયા ધરાવીએ; આજે હું હરિ, સર્વ પાપો દૂર કરનારને પ્રાપ્ત કર્યો.” “સર્વ ધાર્મિક ક્રિયાઓમાં, હું શ્રવણને શ્રેષ્ઠ માનું છું, હે તપસ્વીઓ, કેમ કે માત્ર સાંભળવાથી જ વૈકુંઠમાં વસતા કૃષ્ણને પ્રાપ્ત થાય છે.” સુત કહે છે: eminent વૈષ્ણવ નારદે આમ બોલતા, યોગીઓના સ્વામી શુક ત્યાં આવ્યા. એ સમયે, વયના સોળ વર્ષના, જ્ઞાનના મહાસાગરનો ચંદ્ર, વ્યાસપુત્ર, discourse પૂર્ણ કરીને, પોતાની સિદ્ધિમાં તૃપ્ત, પ્રેમથી, ધીમે અને નમ્રતાથી ભાગવત પઠન કરવા લાગ્યા. શુકને જોઈ, સભામાં સર્વે તેમના પરમ તેજને અનુભવી, તરત જ ઊભા થયા અને મહાસિંહાસન અર્પણ કર્યું; દેવોમાંના ઋષિએ પ્રેમથી સન્માન કર્યું, અને આરામથી બેઠા પછી કહ્યું: “મારા શુદ્ધ શબ્દો સાંભળો.” શ્રી શુકે કહ્યું: “ભાગવત એ વેદોના કલ્પવૃક્ષનું પકેલું ફળ છે, જે શુકના મુખમાંથી અમૃતરૂપ બની વહે છે; હે રસિક અને સંવેદનશીલ પૃથ્વીજન, વારંવાર ભાગવતનો રસ પીવો.” “અહીં, મહર્ષિ દ્વારા રચાયેલા શ્રીમદ્ ભાગવતમાં, કપટધર્મ દૂર કરવામાં આવ્યો છે; એ નિર્મળ હૃદયવાળા, ઈર્ષા રહિત માટે છે. સત્ય, કલ્યાણકારી તત્વ અહીં પ્રગટ થાય છે, ત્રણ પ્રકારની દુઃખને ઉખાડી નાખે છે. બીજાં શાસ્ત્રોની જરૂર શું? અહીં ભગવાન તરત જ શ્રવણમાં તત્પર હૃદયમાં બંધાઈ જાય છે.” “શ્રીમદ્ ભાગવત એ પુરાણોનો મુકુટમણિ છે, વૈષ્ણવોનો ધન છે; તેમાં પરમહંસોની નિર્મલ જ્ઞાન ગવાય છે. અહીં નિષ્ક્રિય જ્ઞાન, વિવેક, વૈરાગ્ય અને ભક્તિ સાથે પ્રગટ થાય છે; શ્રવણ, પઠન અને ભક્તિપૂર્વક ચિંતનથી વ્યક્તિ મુક્ત થાય છે.” “સ્વર્ગ, સત્યલોક, કૈલાસ કે વૈકુંઠમાં પણ આ રસ નથી; તેથી, હે સુભાગીजन, હંમેશા એ પીતા રહો—ક્યારેય છોડશો નહીં.” સુત કહે છે: એ રીતે બાદરાયણ (વ્યાસ) સભામાં બોલી રહ્યા ત્યારે, હરિ ત્યાં પ્રગટ થયા, પ્રહલાદ, બલિ, ઉદ્ધવ, અર્જુન વગેરે સાથે; દેવોમાંના ઋષિ (નારદ) એ અને તેમના સાથીઓનું સન્માન કર્યું. હરિને, તેજસ્વી અને મહાસિંહાસન પર બેઠેલા જોઈ, સૌ પ્રથમ તેમના સ્તુતિ કરવા લાગ્યા. પછી શિવ પાર્વતી સાથે, અને બ્રહ્મા કમળાસન પર, એ મહિમા જોવા માટે આવ્યા. પ્રહલાદે ઝાંઝ, ઉદ્ધવે ઘંટ, દેવોમાંના ઋષિએ વીના, melodyમાં નિપુણ, અને અર્જુને તાલ નેતૃત્વ કર્યું; ઇન્દ્રે મૃદંગ વગાડીને કહ્યું: “જય! જય! કુમારો, તમે કેટલા કુશળ છો સ્તુતિમાં!” આગળ વ્યાસપુત્ર (શુક) વહેતા શબ્દોમાં પઠન કરે છે. મધ્યમાં, ત્રણ (હરિ, શિવ, બ્રહ્મા) સાથે નૃત્ય કરે છે, તેજસ્વી ભક્તોમાં કલાકાર સમાન ઝલકે છે. એ અદભુત મહિમા જોઈ, હરિ—even though pleased—આમ બોલ્યા: “મારી પાસે, તમારા હૃદયની ભક્તિ અનુસાર, વર માંગો; મને તમારા વર્ણન અને સ્તુતિથી આ ક્ષણે આનંદ થયો છે.” એમ સાંભળીને, સૌ પ્રેમથી ગદગદ થઈ, હરિને આનંદપૂર્વક કહ્યું: “પર્વતો અને સર્પોના ગીતોમાં, અને સર્વ ભક્તો દ્વારા, તમે પ્રયત્નપૂર્વક યાદ રહો—આ અમારું ઈચ્છા છે, જે પૂર્ણ કરો.” અચ્યુતે ‘એવમસ્તુ’ કહી અદૃશ્ય થયા. પછી નારદે, શુક અને અન્ય તપસ્વીઓએ તેમના પગે વંદન કર્યું. આનંદિત, મોહ દૂર કરીને, સૌએ દિવ્યકથા અમૃત પીધું અને વિદાય લીધી. એ ભક્તિ, પોતાના પુત્રો સાથે, શુકે પોતાની ગ્રંથમાં જ જાળવી; έτσι, ભાગવત સેવા દ્વારા, વૈષ્ણવોના મન હરિ તરફ આકર્ષાય છે. જે દિન-દુઃખી, પીડિત, જ્વરગ્રસ્ત, માયાના દાનવે દબાયેલા, સંસાર સમુદ્રમાં ફેંકાયેલા છે—એના કલ્યાણ માટે ભાગવત ગુંજે છે. શૌનકે પૂછ્યું: “શુકે ક્યારે રાજાને બોલ્યું? ગોકર્ણે ફરી ક્યારે બોલ્યું? દેવોમાંના ઋષિએ બ્રાહ્મણોને ક્યારે કહ્યું? કૃપા કરીને મારું સંશય દૂર કરો.” સુત કહે છે: કૃષ્ણના પ્રસ્થાન પછી ત્રીસ વર્ષ, કલીના વધતા, ભાદ્રપદ શુક્લ નવમીએ, શુકે કથા શરૂ કરી. પરીક્ષિતના શ્રવણ પછી, કલીમાં બે સો વર્ષ પછી, સ્વચ્છ અને શુભ નવમી દિવસે, ગોકર્ણ, ગાયમાંથી જન્મેલા, કથા બોલ્યા. પછી, કલીના વધુ ત્રીસ વર્ષ પછી, કાર્તિક શુક્લ નવમીએ, બ્રહ્માપુત્રોએ કથા પઠન કરી. હે નિર્દોષ, જે પૂછ્યું તે કલીયુગમાં ભાગવત કથાનું વર્ણન કર્યું, જે સંસારના રોગને નાશ કરે છે. આ કથા, કૃષ્ણપ્રિય, સર્વ પાપો નાશ કરે છે, મુક્તિનું એકમાત્ર કારણ છે, અને ભક્તિના રમતને પ્રગટ કરે છે. સજ્જનો એ કથાને શ્રદ્ધાથી પીવે—આ જગતમાં તીર્થ કે સેવાની જરૂર શું?