શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

દ્વારિકાનાથ શ્રીકૃષ્ણ, જેમની છાતી પર સુગંધિત કેસરથી રંગાયેલા હાર શોભતા હતા, રમણીઓ સાથે રમતાં, રમતમાં અને પ્રેમાળ ચુંબનોથી તેમના વાળ ખૂલી ગયા હતા. યુવતીઓ વારંવાર તેમને પાણી છાંટી આનંદિત કરતી, અને શ્રીકૃષ્ણ એ સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલા, જાણે મહાકાય હાથી પોતાની હથણીઓથી ઘેરાયો હોય એમ, આનંદ માણતા. શ્રીકૃષ્ણે નૃત્યકારો, ગાયિકાઓ, સંગીતકારો અને સ્ત્રીઓને રમવા માટેના આભૂષણો અને વસ્ત્રો આપ્યા. તેઓ હાસ્ય અને પ્રેમાળ નજરોથી, રમુજી વાક્યોથી અને પ્રેમાળ ચુંબનોથી સ્ત્રીઓના મનને મોહી લેતા. સ્ત્રીઓના મન માત્ર મુકુન્દમાં જ સ્થિર થઈ ગયા હતા, અને તેઓ કમનસીબ, મદિરાપાન કર્યા હોય એમ તુટેલા શબ્દોમાં વાત કરતાં. તેઓ કમળનયન શ્રીકૃષ્ણને યાદ કરતાં, અને એમની વાતો એવી હતી: “ઓ કુરરી, તું રાતભર જાગે છે, આરામ નથી કરતી; જગતના સ્વામી રાતે અમારાથી છુપાઈ સુઈ જાય છે. શું તારા હૃદયમાં પણ અમને જેવી પીડા છે, કેમ કે કમળનયનના દયાળુ દૃષ્ટિ અને સ્મિત તને પણ વીંધે છે?” “રાતે તું આંખો મીંચે છે અને પતિથી છુપાઈ રડે છે, ઓ ચક્રવાકી. અમે પણ અચ્યૂતના ચરણોમાં દાસી થઈ ગયા છીએ; કે પછી તને પણ વાળમાં પહેરવા માટે હારની ઈચ્છા છે?” “તું હંમેશા પાણી પાસે રડે છે, રાતે જાગી રહે છે; શું મુકુન્દે તારા આત્માનો લક્ષણ લઈ લીધું છે, તેથી તું પણ અમને જેવી દુઃખદ સ્થિતિમાં પહોંચી ગઈ છે?” “ઓ ચંદ્રમા, તને કોઈ ગંભીર રોગ પીડે છે; તારી કિરણો ક્ષીણ થઈ ગઈ છે અને તું અંધકાર દૂર કરી શકતો નથી. અમને જેવી તું પણ ભૂલી ગયો છે, અને મૌન રહી ગયો છે?” “મલય પર્વતની પવન, શું અમે તને દુઃખ આપ્યું છે? ગોવિંદની તીક્ષ્ણ દૃષ્ટિથી તું પણ અમને જેવી વિરહની આગ હૃદયમાં સળગાવું છે.” “ઓ મેઘ, તું યદુવંશના મુખ્યને પ્રિય છે; તું પણ અમને જેવી પ્રેમમાં બંધાઈ ગયો છે, અને સતત શ્રીવત્સધારીને યાદ કરે છે. વિરહથી તું પણ અમને જેવી આંસુ વહાવું છે.” “કોકિલ, તારા મીઠા સ્વરે મરણ પામેલા પણ જીવંત થઈ જાય છે. આજે હું તારા માટે શું કરી શકું? બોલ, કેમ કે તું પણ પ્રિયતમાનું નામ જ પોકારે છે.” “ઓ પહાડ, તું સ્થિર અને મૌન છે; તું પણ અમને જેવી વસુદેવપુત્રના ચરણોને હૃદયે લગાવવાની તીવ્ર ઈચ્છા ધરાવું છે.” “સમુદ્રની પત્નીઓ, જેમના તળાવો સુકાઈ ગયા છે, કમળ સુકાઈ ગયા છે, તેમણે પણ પોતાના પ્રિયને ગુમાવી દીધો છે. અમને પણ પ્રભુના પ્રેમાળ દૃષ્ટિ વિના વિરહમાં દુઃખ થાય છે.” “હંસ, આવો, પાણી પીવો. અમને શૌરીના સમાચાર કહો. શું તું તેનો દૂત છે? શું અજય અમને યાદ કરે છે? જો તે અમને ભૂલી ગયો હોય તો અમે કેમ તેની સેવા કરીએ? કારણ કે તેના વિના અમને બીજું કોઈ આશ્રય નથી.” શુકદેવજી કહે છે: આ રીતે, શ્રીકૃષ્ણ પ્રત્યેની એવી ભાવનાથી, માધવની સ્ત્રીઓએ પરમ પદ પ્રાપ્ત કર્યું. જેમની કીર્તિ માત્ર સાંભળવાથી જ મન મોહી લે છે, એવા શ્રીકૃષ્ણના દર્શન કરનાર સ્ત્રીઓ તો કેવી અનન્ય ભક્તિ પામે! જે સ્ત્રીઓએ પ્રેમથી જગન્નાથને પતિરૂપે ચરણસેવા વગેરે કરી, એ કયા પુણ્યથી પાત્ર બની, તેનું વર્ણન શક્ય નથી. શ્રીકૃષ્ણે વૈદિક ધર્મને અનુસરી, ગૃહસ્થ માટે ધર્મ, અર્થ અને કામના આદર્શ પ્રગટાવ્યા. શ્રીકૃષ્ણે ગૃહસ્થ ધર્મ સ્થાપ્યો અને તેમની સોળ હજાર એકસોથી વધુ રાણીઓ હતી. તેમાં પણ રુક્મિણી વગેરે આઠ મુખ્ય રાણીઓ હતી, અને તેમના પુત્રોનું વર્ણન થાય છે. દરેક રાણીમાંથી શ્રીકૃષ્ણે દસ દસ પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા. એ પુત્રોમાંથી અઢાર મહાન રથીઓ પ્રસિદ્ધ થયા: પ્રદ્યુમ્ન, અનિરુદ્ધ, દીપ્તિમાન, ભાનુ, સાંબ, મધુ, બૃહદ્‌ભાનુ, ચિત્રભાનુ, વૃક, અરુણ, પુષ્કર, વેદબાહુ, શ્રુતદેવ, સુનંદન, ચિત્રબાહુ, વિરુપ, કવિ અને ન્યગ્રોધ. મધુદ્વિષી શ્રીકૃષ્ણના તમામ પુત્રોમાંથી પ્રદ્યુમ્ન, રુક્મિણીપુત્ર, પિતાની જેમ ઉત્તમ હતા. એ પ્રદ્યુમ્ને રુક્મિનીના ભાઈ રુક્મિની પુત્રીને પત્નીરૂપે અપનાવી, અને અનિરુદ્ધનો જન્મ થયો, જે સહસ્ત્ર હાથીની તાકાત ધરાવતો હતો. અનિરુદ્ધે પણ રુક્મિનીની પૌત્રીને પત્ની બનાવી, અને વજ્રનો જન્મ થયો, જે યદુવંશના વિનાશ પછી બચી ગયો. વજ્રથી પ્રતિબાહુ, પ્રતિબાહુથી સુબાહુ, સુબાહુથી શાંતસેન અને શાંતસેનથી શતસેન ઉત્પન્ન થયા. આ વંશમાં કોઈ ગરીબ, સંતાનહીન, અલ્પાયુ, દુર્બળ કે બ્રાહ્મણોમાં અશ્રદ્ધાળુ જન્મ્યો નહિ. યદુકુલમાં જન્મેલા પુરુષોની ગણના દસ હજાર વર્ષમાં પણ થઈ શકે નહિ. કહેવાય છે કે યદુવંશમાં ત્રણ કરોડ અઢી લાખથી વધુ યુવરાજ પરિવારગુરુઓ પાસેથી શિક્ષા લેતા. યદુઓની ગણના કોણ કરી શકે? એમાં અહુક પણ લાખો યુવાનોથી ઘેરાયેલો હતો. દેવાસુર યુદ્ધમાં જે દૈત્ય મારાયા, તે મનુષ્યરૂપે જન્મી, અને અહંકારથી લોકને પીડાવા લાગ્યા. તેમને દમન કરવા, હરિના આદેશથી દેવતાઓ યદુવંશમાં એકસોથી વધુ કુટુંબોમાં અવતર્યા. એમાં શ્રીહરિએ પોતાની મહિમા સ્થાપી, અને યદુઓ સુખી અને સમૃદ્ધ થયા. વ્રિષ્ણિઓ શ્રીકૃષ્ણમાં એટલા લીન હતા કે, સુવા, બેઠા, ચાલતા, વાત કરતાં, રમતાં, સ્નાન કરતાં—ક્યાંય પોતાનું સ્વરૂપ જોતાં નહોતા. શ્રીકૃષ્ણે યદુઓમાં અવતરી, પૃથ્વીને પાવન કરી; સ્વર્ગગંગા તેમના ચરણ ધોઈ શુદ્ધ થઈ; જે તેમને દ્વેષ કરતા કે પ્રેમ કરતા, બધાએ પોતાનું સાચું સ્વરૂપ પ્રાપ્ત કર્યું; તેમનું નામ જ અશુભતાને દૂર કરે છે; તેથી, wheel of Time ધારક શ્રીકૃષ્ણે પૃથ્વીનું ભાર ઉતાર્યું, એમાં આશ્ચર્ય નથી. જય હો એ સર્વના આશ્રય શ્રીકૃષ્ણને, જેમનો જન્મ દેવકીથી થયો, યદુવંશના શ્રેષ્ઠોમાં ઘેરાયેલા, પોતાની ભુજાથી અધર્મનો નાશ કર્યો; જેમના સ્મિતભર્યા મુખથી ચલ-अચલના દુઃખ દૂર થાય છે; જેમણે વ્રજ અને નગરની સ્ત્રીઓમાં કામદેવને વધાર્યો. એ યદુશ્રેષ્ઠ શ્રીકૃષ્ણના પાવન લીલાઓ, જે પોતાના માર્ગની રક્ષા માટે રમ્યા અને કર્મના બંધનને છીણી નાખે છે, તે જે સાંભળે, તે તેમના માર્ગે ચાલે. મુકુન્દના વિભવયુક્ત વાર્તાઓ સાંભળવાથી, ગાવાથી કે ચિંતનથી, મનુષ્ય પણ તેમના ધામને પામે છે, જ્યાં મૃત્યુ પણ પહોંચી શકતું નથી; એમના માટે તો રાજાઓએ પણ ઘર છોડીને વનમાં પ્રસ્થાન કર્યું. આ રીતે, શ્રીકૃષ્ણના દિવ્ય જીવન અને યદુવંશની મહિમા અખંડિત રહે છે.