શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

શ્રીમદ્ ભાગવતની પવિત્ર કથા, જ્યારે યોગ્ય રીતથી શ્રદ્ધાપૂર્વક સાંભળવામાં આવે છે, ત્યારે તે અનંત પુણ્ય આપે છે; આ દિવ્ય અને શ્રેષ્ઠ કથા લાખો યજ્ઞોના ફળથી પણ વધારે છે. જે રીતે જનમાષ્ટમીનું વ્રત ફળ પ્રાપ્ત કરવા માટે પૂર્ણ કરવામાં આવે છે, એ રીતે આ કથાવૃત્તાંતના શ્રવણ પછી પણ તેની પૂર્ણાહુતિ કરવી જોઈએ. પરંતુ જે ભક્તિભર્યા, નિર્ધન અને નિરાશ્રિત વૈષ્ણવો હોય, તેમના માટે આ અંત્યક્રિયા પર ભાર નથી; માત્ર શ્રવણથી જ તેઓ શુદ્ધ થાય છે, કારણ કે તેઓ નિષ્કામ છે. જ્યારે આ કથાનું યજ્ઞ પૂર્ણ થાય, ત્યારે શ્રોતાઓએ એ ગ્રંથ અને કથાકારનું ભક્તિપૂર્વક પૂજન કરવું જોઈએ. પછી તુલસીના હાર શ્રોતાઓને અર્પણ કરવા, અને મૃદંગ તથા ઝાંઝ સાથે મધુર ગીત-કીર્તન કરવું જોઈએ. જયઘોષ, સ્તુતિ અને શંખના નાદથી વાતાવરણ ગુંજી ઉઠે; બ્રાહ્મણો તથા ભિક્ષુકોને ધન અને અન્નનું દાન કરવું જોઈએ. જો શ્રોતાએ વૈરાગ્ય ધારણ કર્યું હોય, તો બીજા દિવસે સંગીત અને વાદ્યયંત્રો સાથે ભજન કરવું; અને જો ગૃહસ્થ હોય, તો પોતાના કર્મોની શુદ્ધિ માટે અગ્નિહોત્ર કરવું. દરેક શ્લોક માટે યોગ્ય રીત પ્રમાણે ક્ષીર (મીઠો ખીર), મધ, ઘી અને તલાદિ દ્રવ્ય, ખાસ કરીને દશમ સ્કંધ માટે, હવનમાં અર્પણ કરવું જોઈએ. વૈકલ્પિક રીતે, ગાયત્રી મંત્ર સાથે એકાગ્રતાપૂર્વક હવન પણ કરી શકાય, કારણ કે પુરાણ પરમાત્મા સમાન છે. જો હવન કરવું શક્ય ન હોય, તો વિધિ અનુસાર તેનું સામાન અન્યને દાન કરી તેના ફળની પ્રાપ્તિ માટે પ્રયત્ન કરવો, જેથી વિવિધ અવરોધો, અતિશયતા કે અભાવ દૂર થાય. કોઈ દોષ નિવારવા માટે ભગવાનના હજાર નામોનું પાઠ કરવો; એથી સર્વ ફળ પ્રાપ્ત થાય છે, કારણ કે એથી શ્રેષ્ઠ કંઈ નથી. પછી, બાર બ્રાહ્મણોને ક્ષીર અને મધથી ભોજન કરાવવું, અને સુવર્ણ તથા ગાયનું દાન કરી વ્રત પૂર્ણ કરવું. જો શક્તિ હોય, તો ત્રણ પલ વજનનું સુવર્ણ સિંહ બનાવી, તેમાં સુંદર લખાણવાળી ભાગવત ગ્રંથ સ્થાપિત કરવી. યોગ્ય રીતે આમંત્રણથી શરૂ કરીને, સર્વ વિધિપૂર્વક, વસ્ત્ર, ભૂષણ, સુગંધ વગેરે સાથે, આત્મનિયંત્રિત અને પૂજનીય વ્યક્તિનું સન્માન કરવું. જે વિદ્વાન આ ગ્રંથ ગુરુને અર્પણ કરે છે, તે સંસારના બંધનથી મુક્ત થઈ જાય છે; આ રીતે વિધિપૂર્વક કરવાથી સર્વ પાપ દૂર થાય છે. આ શુભ શ્રીમદ્ ભાગવત પુરાણ ફળદાયી છે; એ ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષનું સાધન છે—આમાં કોઈ સંશય નથી. કુમારો કહે છે: હવે અમે તમને સર્વ કહ્યુ છે; હવે તમે બીજું શું સાંભળવા ઈચ્છો છો? કારણ કે શ્રીમદ્ ભાગવત સ્વયં ભોગ અને મોક્ષ આપે છે. સૂતજી કહે છે: આ રીતે મહાન આત્માઓએ પાપનાશક, પુણ્યદાયી અને ભોગ-મોક્ષ પ્રદાન કરતી ભાગવત કથા વર્ણવી. સાત દિવસ સુધી, સૌ મનને સંયમિત રાખીને નિયમ મુજબ કથા સાંભળી, અને પછી સર્વે પરમેશ્વર, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, શ્રીહરિનું સ્તુતિ કરવા લાગ્યા. ત્યારબાદ જ્ઞાન, વૈરાગ્ય અને ભક્તિની શક્તિ સર્વોપરી બની; યુવાન જેવી તાજગી સર્વેમાં છવાઈ ગઈ. નારદ, પોતાનું હેતુ પ્રાપ્ત કરીને, પરમ આનંદમાં ગરકાવ થઈ ગયા, તેમનું શરીર રોમાંચિત થઈ ઊઠ્યું. કથા શ્રવણ કરી, ભગવાનના પ્રિય નારદ, હાથે જોડીને, પ્રેમથી ગદગદ અવાજે સૌને સંબોધ્યા: “હું ધન્ય છું, હું આપની અનંત કૃપાથી અનુગ્રહિત છું; આજે મને સર્વ પાપો હરનાર શ્રીહરિ પ્રાપ્ત થયા.” “સર્વ ધર્મોમાં શ્રવણ શ્રેષ્ઠ છે, હે મુનિગણો, કેમ કે માત્ર શ્રવણથી જ વૈકુંઠમાં નિવાસ કરતા કૃષ્ણ પ્રાપ્ત થાય છે.” સૂતજી કહે છે: નારદજી આમ બોલી રહ્યા હતા, ત્યારે યોગેશ્વર શ્રીશુકદેવજી ત્યાં આવી પહોંચ્યા. એ સમયે, વ્યાસપુત્ર, જ્ઞાનના મહાસાગરનો ચંદ્ર, સોળ વરસના યુવાન, discourse પૂર્ણ થયા પછી, આત્મસંતોષથી, પ્રેમપૂર્વક ધીમે ધીમે ભાગવતનું પાઠ કરવા લાગ્યા. તેમને જોઈ, સભામાં બેઠેલા સર્વે, તેમની દિવ્ય તેજસ્વિતા જોઈ, તત્કાળ ઊભા રહી, મહાસન અર્પણ કર્યું; દેવમુનિ નારદે પ્રેમથી સન્માન કર્યું. આરામથી બેઠા શુકદેવજી બોલ્યા: “મારા શુદ્ધ વચન સાંભળો.” શ્રીશુકદેવજી કહે છે: “ભાગવત વેદરૂપી કળ્પવૃક્ષનું પક્વ ફળ છે, જે શુકમુનિના મુખમાંથી અમૃત સમાન વહે છે; હે સંવેદનશીલ સત્પુરુષો, વારંવાર આ ભાગવતના રસને પીઓ.” અહીં, મહર્ષિ દ્વારા રચાયેલ શ્રીમદ્ ભાગવતમાં સર્વ કપટધર્મો ત્યજી દેવાયા છે; એ નિર્મળ હૃદયવાળા, નિર્લોભ લોકો માટે છે. અહીં સર્વહિતકારક તત્ત્વ પ્રગટ થાય છે, ત્રણ પ્રકારના દુઃખનો ઉન્મૂલન થાય છે; બીજાં શાસ્ત્રોની જરૂર શું? અહીં ભગવાન શ્રોતાના હૃદયમાં તરત બંધાઈ જાય છે. શ્રીમદ્ ભાગવત પુરાણોમાં શ્રેષ્ઠ છે, વૈષ્ણવોનું ખજાનો છે; અહીં પરમહંસોના નિર્મળ જ્ઞાનનું ગાન થાય છે. અહીં નિષ્ક્રિય જ્ઞાન, વિવેક, વૈરાગ્ય અને ભક્તિ સાથે પ્રગટ થાય છે; શ્રદ્ધાપૂર્વક સાંભળવાથી, વાંચવાથી અને મનનથી મનુષ્ય મુક્તિ પામે છે. આ સ્વાદ સ્વર્ગ, સત્યલોક, કૈલાસ કે વૈકુંઠમાં પણ નથી; તેથી, હે ભાગ્યશાળી લોકો, હંમેશાં આ રસને પીતાં રહો, તેને છોડશો નહીં. સૂતજી કહે છે: બાદરાયણ (વ્યાસજી) સભામાં આમ બોલી રહ્યા હતા, ત્યારે હરિ, પોતાના આસપાસ પ્રહલાદ, બલિ, ઉદ્ધવ, અર્જુન વગેરેના સાથે પ્રગટ થયા; દેવમુનિ નારદે તેમને અને સહયોગીઓને સન્માન આપ્યું. હરિને તેજસ્વી અને ઉન્નત આસન પર બેઠેલા જોઈ, સૌએ આગળ વધીને સ્તુતિ શરૂ કરી. ત્યારબાદ શિવજી પાર્વતી સાથે અને બ્રહ્માજી કમળાસન પર આવી, આ મહિમાનું દર્શન કરવા લાગ્યા. પ્રહલાદે ઝાંઝ હાથમાં લીધી, ઉદ્ધવે હર્ષથી ઘંટ વગાડ્યું, દેવમુનિ નારદે સંગીતમાં કુશળતાપૂર્વક વીણા વગાડવા માંડી, અર્જુન ધૂનના નેતા બન્યા; ઈન્દ્રે મૃદંગ વગાડીને જયઘોષ કર્યો: “કુમારો, તમે કેટલા કુશળ છો!” આગળ વ્યાસપુત્ર શુકદેવજી નીરસબધ્ધ કથા ગાતા. મધ્યમાં હરિ, શિવ અને બ્રહ્મા ત્રણેય ભક્તોમાં અભિનય કરતાં તેજસ્વી રીતે નૃત્ય કરવા લાગ્યા. આ અદ્ભુત મહિમા જોઈ, હરિ પ્રસન્ન થઈ બોલ્યા: “તમારા હૃદયની ભક્તિ પ્રમાણે મારે પાસેથી વર માંગો; તમારી કથા અને સ્તુતિથી હું અત્યારે પ્રસન્ન છું.” આ સાંભળીને, સૌ પ્રેમથી હર્ષભર્યા હૃદયથી હરિને પ્રાર્થના કરી: “પર્વતો, નાગો તથા સર્વ ભક્તો દ્વારા અને સર્વ ગીતોમાં, તમે સદા સ્મરણ પામો—આ અમારો વર છે, જે પૂર્ણ થવો જોઈએ.” અચ્યુતએ “તથાસ્તુ” કહી અદૃશ્ય થઈ ગયા. પછી નારદ, શુકદેવ અને અન્ય મુનિઓએ હરિના ચરણોમાં વંદન કર્યું. સર્વે આનંદિત થઈ, ભ્રમ દૂર કરી, દિવ્યકથાના અમૃતને પી, વિદાય થયા. એ ભક્તિ, પોતાના પુત્રો સાથે, શુકદેવે પોતાના ગ્રંથમાં પણ જાળવી રાખી; આમ, ભાગવતની સેવા દ્વારા વૈષ્ણવોનું મન હરીમાં લગી રહે છે. દુઃખી, રોગી, તાપગ્રસ્ત અને માયાના દૈત્યથી પીડિત, સંસારના મહાસાગરમાં પડેલા લોકો માટે—શ્રીમદ્ ભાગવતનું પવિત્ર નાદ હંમેશાં કલ્યાણ માટે ગુંજે છે.