શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

જ્યારે ભગવાન રુદ્રે પોતાની સામે વૃત્રાસુરને ઊભેલો જોયો, ત્યારે તેઓ થોડી અસંતોષ સાથે હસ્યા અને તેને આશીર્વાદ આપી દીધો—‘ૐ’ કહીને, જાણે કોઈ સાપને અમૃત આપ્યું હોય તેમ. પછી વૃત્રાસુરે આ આશીર્વાદ સાચો છે કે કેમ તે જોતાં, પોતાનો હાથ શંભુના માથા પર મૂકવાનો પ્રયાસ કર્યો. પણ શિવજી, પોતાના જ કરેલા કાર્યથી ભયભીત થઈ, તરત જ પછાડી ગયા. વૃત્રાસુરે તેને પછાડવા લાગ્યો, ત્યારે શિવજી ડરથી કાંપતા કાંપતા, આકાશ અને પૃથ્વીના અંત સુધી, દિશાઓના કિનારા સુધી અને પાણીમાં પણ ભાગી ગયા. દેવતાઓના સ્વામી પણ આ ઉપદ્રવથી શું કરવું એ સમજ્યા નહીં અને મૌન રહી ગયા. આ સ્થિતિમાં શિવજી વૈકુંઠમાં ગયા, જે પ્રકાશમય છે અને અંધકારથી પર છે. વહાં શ્રીનારાયણ પોતે વિરાજમાન છે—જે સંન્યાસીઓ, શાંત અને દંડ ત્યાગી મહાત્માઓનું પરમ લક્ષ્ય છે, જ્યાંથી એકવાર ગયેલા પાછા આવતાં નથી. શિવજીને આવી સ્થિતિમાં જોઈ, ભગવાન હરિ, જે દુષ્ટનો નાશક છે, યોગબળથી યુવાન બ્રહ્મચારિ રૂપ ધારણ કરીને દૂરથી આવ્યા. તેઓ કમરકસ, મૃગચર્મ અને દંડ ધારણ કર્યા હતા, તેજથી અગ્નિ સમાન દીપ્તમાન હતા, હાથમાં કુશ ધરાવતાં, અને ખૂબ વિનમ્રતાથી શિવજીને વંદન કર્યા. પછી ભગવાને કહ્યું: “શકુનિના પુત્ર, તમે થાકેલા લાગો છો—શું દૂરથી આવ્યા છો? થોડું આરામ કરો, કેમ કે આ આત્મા સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરે છે. જો તમારો હેતુ બહુ ગુપ્ત ન હોય તો કહો; સામાન્ય રીતે લોકો પોતાના હિત માટે બીજાની મદદ લે છે.” ભગવાનના અમૃત સમાન વચનો સાંભળીને, શિવજીનો થાક ઉતરી ગયો અને તેમણે થયેલી સમગ્ર ઘટના જણાવીને કહી દીધી. પછી ભગવાને કહ્યું: “જો આવું છે તો, અમે એના વચનો માનશું નહીં, જે દક્ષના શાપથી અસુરત્વ પામ્યો છે અને ભૂતપ્રેતનો સ્વામી છે. જો તમે સાચે જ વિશ્વના ગુરુમાં શ્રદ્ધા રાખો છો, દાનવોના સ્વામી, તો તરત જ તમારો હાથ તમારા માથા પર મૂકો અને તેને સાબિત કરો.” “જો શંભુના વચનો ક્યારેય ખોટા હોય, દાનવોમાં શ્રેષ્ઠ, તો તેને છોડી દો, કેમ કે જે ખોટું બોલે છે તેને ફરીથી અનુસરી શકાય નહીં.” ભગવાનના ચતુર અને ચાતુર્યભર્યા વચનોમાં ફસાઈ, વૃત્રાસુર ભુલાઈ ગયો અને પોતાના માથા પર પોતે હાથ મૂકી દીધો. તત્ક્ષણે, તેમનું માથું ફાટી ગયું અને તેઓ કાપેલા ઢોરની જેમ ધરાશાયી થઈ પડ્યા. આ સાથે જ આકાશમાં “જય!”, “નમસ્કાર!”, “શાબાશ!”ના નાદ ગુંજવા લાગ્યા. પુષ્પવૃષ્ટિ થઈ, દુષ્ટ વૃત્રાસુરનો નાશ થતાં દેવતાઓ, ઋષિઓ, પિતૃઓ અને ગંધર્વોએ આનંદ કર્યો અને શિવજીના દુ:ખનો અંત આવ્યો. પરમ પુરુષે મુક્ત થયેલા શિવજીને સંબોધન કરીને કહ્યું: “મહાદેવ, દેવ, આ દુષ્ટ પોતાનાં પાપથી પોતે જ નાશ પામ્યો છે. મહાન આત્માઓમાં પણ, પાપ કરીને કોણ બચી શકે? અને જો કોઈ જગતના ગુરુનું અપમાન કરે તો શું કહેવું?” “જે કોઈ આ પર્વતના સ્વામીની મુક્તિની કથા, પરમાત્મા હરિ દ્વારા થયેલી, સાંભળે કે કહે, તે તથા તેમના દુશ્મનો જન્મમરણના ચક્રથી મુક્ત થાય છે.” આ પછી, સરસ્વતીના કિનારે, રાજા, બ્રાહ્મણો યજ્ઞ કરી રહ્યા હતા. એમણે ચર્ચા ઊભી કરી: “ત્રણે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ કોણ?” આ જાણવાની ઇચ્છાથી, ભૃગુ મુનિને, જે બ્રહ્માના પુત્ર હતા, મોકલ્યા. ભૃગુ મહર્ષિ પહેલા બ્રહ્માજીના સભામાં ગયા. પરીક્ષા કરવા માટે, તેમણે ન તો વંદન કર્યું કે ન તો સ્તુતિ કરી. બ્રહ્માજી ગુસ્સે થઈ ગયા અને પોતાનાં તેજથી પ્રગટ થયા. છતાં, સ્વયંનિયંતા બ્રહ્માજીએ પોતાનો ઉગ્ર ગુસ્સો સંયમથી રોકી લીધો, જેમ પ્રજાપતિ પોતાનાં જ સ્ત્રોતના જળથી અગ્નિને શાંત કરે. પછી ભૃગુ મહર્ષિ કૈલાસ પર ગયા, જ્યાં મહેશ્વર આનંદથી ઊભા રહીને ભાઈને ભેટ્યા. પણ ભૃગુએ તેમને અપમાનિત માન્યા અને મહાદેવ ગુસ્સે થઈ, ત્રિશૂલ ઉઠાવી તેમને મારવા દોડ્યા. પાર્વતીજી તેમના પગે પડી, મધુર વચનોથી શાંત કર્યા. ત્યારબાદ ભૃગુ વૈકુંઠ ગયા, જ્યાં જનાર્દન વિરાજમાન છે. ત્યાં ભૃગુએ ભગવાનના છાતી પર પગ માર્યો, જ્યાં શ્રીલક્ષ્મી વિરાજે છે. ભગવાન, સદ્ગુણોના આશ્રય, તરત જ લક્ષ્મીજી સાથે ઊભા થયા. પોતાના શય્યાથી ઊતરી, ભૃગુને નમન કરીને કહ્યું: “સ્વાગત છે, બ્રાહ્મણ! કૃપા કરીને બેઠા રહો. હે સ્વામી, અમને માફ કરો, અમે તમારા આગમનથી અજ્ઞાત રહ્યા.” “હે પવિત્રોના પવિત્ર, તમારા પગ ધોઈએ તે જળથી મને, જગતને અને મારા ભક્ત દેવતાઓને પવિત્ર કરો. આજે હું લક્ષ્મીજીની કૃપાનો એકમાત્ર પાત્ર બની ગયો છું; તમારા પગના સ્પર્શથી પાવન થયેલી શ્રી મારા છાતી પર નિવાસ કરશે.” શુકદેવજી કહે છે: વૈકુંઠમાં ભગવાનના મધુર વચનો સાંભળીને, ભૃગુ મહર્ષિ અત્યંત સંતોષ પામ્યા, પરિપૂર્ણ થયા, મૌન થયા, ભક્તિથી ભીની આંખે ઊભા રહ્યા. પછી તેઓ ફરી બ્રહ્મનિષ્ઠ ઋષિઓની સભામાં પાછા ગયા અને જે અનુભવ્યું તે બધું વિગતે જણાવ્યું. આ સાંભળીને, ઋષિઓ આશ્ચર્યચકિત થયા અને વિષ્ણુમાં વધુ શ્રદ્ધા પેદા કરી, કેમ કે શાંતિ અને નિર્ભયતા તેમની પાસે છે. કારણ કે ધર્મ, જ્ઞાન, વૈરાગ્ય, અષ્ટૈશ્વર્ય અને આત્માની કલ્મષ દૂર કરતી કીર્તિ તેમાથી જ ઉત્પન્ન થાય છે. તેમજ, તેઓ જ તે પરમ લક્ષ્ય છે, જે દંડ ત્યાગી, શાંત, સમદૃષ્ટિ, નિર્લોભ અને ગુણવાન સાધુઓનું છે. જેમનું પ્રિય સ્વરૂપ સત્ત્વ છે, જેમને બ્રાહ્મણો દેવરૂપે પૂજે છે; જેમને શાંતિપ્રિય, નિરાશક્ત અને જ્ઞાની લોકોએ નિષ્કામ ભાવે પૂજ્યા છે. તેમની માયાથી, ગુણયુક્ત થઈ, રાક્ષસ, અસુર અને દેવ—આ ત્રણ વર્ગોની રચના થાય છે; અને સત્ત્વગુણથી જ તે પાવન સ્થાન પ્રાપ્ત થાય છે. શુકદેવજી કહે છે: આમ, સરસ્વતીકાંઠાના બ્રાહ્મણોએ, લોકના સંશય દૂર કરવા માટે, પરમ પુરુષના ચરણકમળની સેવા કરીને પરમ ગતિ પ્રાપ્ત કરી. સૂતજી કહે છે: જે કોઈ પોતાના કાનને પાત્ર બનાવી, વારંવાર આ અમૃતમય કથા, મહર્ષિ પુત્રના ચરણકમળોથી સુગંધિત અને પરમ પુરુષને લગતી, સાંભળે છે—તે સંસારના માર્ગની થાક છોડી દે છે. શુકદેવજી આગળ કહે છે: એક વખત દ્વારકામાં, એક બ્રાહ્મણના પત્નિના નવજાત પુત્રનો, પૃથ્વી પર આવતાં જ, અવસાન થઈ ગયું, હે ભરતવંશી!