શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

આ બ્રહ્માંડના આરંભ, મધ્ય અને અંતને જોનાર, અપ્રકટ, જીવાત્માઓ અને શાસકોના સ્વામી, જે વિશ્વની રચના કરીને તેમાં પ્રવેશ કરે છે અને ઋષિઓ દ્વારા તેનું શાસન કરે છે—એવા હરિની, જેના પરમ અસ્તિત્વને કોઈ ઉત્પત્તિ સ્પર્શી નથી અને જે નિર્ભય છે, એ પર સતત ધ્યાન કરવું જોઈએ. એ હરિને પ્રાપ્ત થયા પછી, દેહધારી જીવ, જેમ સૂતા પંખી પોતાનું ઘોંસલું છોડી દે છે, તેમ એ સર્વને છોડી દે છે. આ રીતે, 'વેદોના સ્તુતિ' નામે અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે, જે શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના બીજા ભાગમાં આવેલ છે—પaramહંસો માટેનું શાસ્ત્ર. પછી રાજાએ પૂછ્યું: દેવ, દાનવ અને માનવોમાં, જે લોકો અનાર્થકને અર્થીક માને છે, એ મોટાભાગે ધનવાન શાસકો હોય છે, પણ હરિના ભક્તો, જે લક્ષ્મીના સ્વામી છે, એ આવું નથી કરતા. અમને આ વિષયમાં મોટું સંશય છે—શા માટે વિપરીત સ્વભાવ ધરાવતા બે સ્વામીઓને પૂજનારને વિપરીત ફળ મળે છે? શુકદેવજી કહે છે: શિવ, સદા શક્તિ સાથે જોડાયેલા, ત્રિગુણાત્મક છે—સત્વ, રજ અને તમસથી ઘેરાયેલા; તેથી હું પણ ત્રિગુણાત્મક છું. એમનીમાંથી સોળ પ્રકારના રૂપો ઉત્પન્ન થાય છે અને એ સર્વરૂપ ધારણ કરીને સર્વ અવસ્થાને પ્રાપ્ત કરે છે. પરંતુ હરિ, ગુણોથી પાર, પરમ પુરુષ છે—પ્રકૃતિથી પરે; એ સર્વનો સાક્ષી અને નિયંત્રક છે. એના ઉપાસક ગુણોથી મુક્ત થઈ જાય છે. જ્યારે અશ્વમેધ યજ્ઞો બંધ થઈ ગયા હતા, ત્યારે તમારા પિતામહ રાજાએ ભગવાનના ધર્મો વિશે સાંભળીને અચ્યૂતને આ પ્રશ્ન પૂછ્યો હતો. ભગવાન, તેમની ભક્તિથી પ્રસન્ન થઈ, માનવના શ્રેષ્ઠ કલ્યાણ માટે, યદુ વંશમાં અવતરીને, એમને ઉત્તર આપ્યો: ભગવાને કહ્યું: જ્યારે હું કોઈ પર વિશેષ કૃપા કરું, ત્યારે ધીરે ધીરે એની સંપત્તિ દૂર કરી દઉં છું; પછી, એના સગા-સંબંધીઓ એને છોડી દે છે, અને એ દુઃખથી પીડિત થાય છે. જ્યારે એ વ્યક્તિ પોતાના પ્રયાસોમાં નિરાશ થઈ જાય છે, અને ધનના મોહથી વિમુખ થઈ, મારા ભક્તો સાથે મિત્રતા કરે છે, ત્યારે હું એને કૃપા આપે છું. એ પરમ, સૂક્ષ્મ બ્રહ્મ, જે ચેતનાથી જ બનેલું છે, શાશ્વત અને અનંત છે—એને આત્મા તરીકે જાણીને, વિવેકી પુરુષ સંસારથી મુક્ત થાય છે. મને પૂજવું ઘણું કઠિન છે, તેથી લોકો બીજા દેવોને પૂજે છે; પછી, ઝડપી મળતી વરદાન—રાજ્ય અને વૈભવ—થી ઉન્મત્ત અને અહંકારથી ભરાઈ જાય છે, વધુ વરદાનની આશાએ મને અવગણ કરે છે. શુકદેવજી કહે છે: વરદાન અને શાપના સ્વામી—બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, શિવ અને અન્ય—એમાં શિવ વહેલી વરદાન કે શાપ આપે છે, બ્રહ્મા આવું કરે નહીં, અને અચ્યૂત ક્યારેય તરત વરદાન/shap નથી આપતા. અહીં એક પ્રાચીન કથા કહેવામાં આવે છે: શિવે વ્રિકાસુરને વરદાન આપ્યું, અને પર્વતના સ્વામી (શિવ) મુશ્કેલીમાં પડ્યા. એક અસુર હતો—વ્રિકા, શકુનીનો પુત્ર; તે રસ્તામાં નારદને મળ્યો અને, દુષ્ટ મનથી, ત્રણ દેવોમાંથી સૌથી વહેલી પ્રસન્ન થતા કોણ છે, એ પૂછ્યું. નારદે કહ્યું: તું ગિરિશ (શિવ) પાસે જા, તું સફળ થશે; એ નાના ગુણ કે દોષથી પણ વહેલી પ્રસન્ન કે ક્રોધિત થાય છે. રાવણ અને બાણના સ્તુતિથી pleased થઈ, શિવે એમને અદ્વિતીય શક્તિ આપી, પણ પછી તેઓ મોટી મુશ્કેલીમાં પડ્યા. આ રીતે, અસુર શિવ પાસે દોડી ગયો અને પોતાના શરીરનું માંસ હરાના (અગ્નિરૂપ શિવ) મુખમાં હવન તરીકે અર્પણ કરવાનું શરૂ કર્યું. સાતમા દિવસે, ભગવાનના દર્શન મળ્યા નહીં, અને નિરાશ થઈ, એણે પવિત્ર સ્થળે, પોતાનું માથું ધારદાર હથિયારથી કપાઈ નાખ્યું. પછી, મહા-કૃપાળુ ધૂર્જટી, જેમ અમે કરીએ, અગ્નિની જ્વાળામાંથી બહાર આવી, એને હાથથી રોકી, સ્પર્શ થવાથી અટકાવ્યો અને એના રૂપને વધુ સુંદર બનાવી પુનઃસ્થાપિત કર્યું. શિવે કહ્યું: 'Enough, અંગલ! તું જે વરદાન ઈચ્છે છે, માગ; હું pleased છું, surrender કરનારની પાણીની અર્પણથી પણ pleased થઈ જાઉં છું, પણ તું વ્યર્થ અને અતિશય પીડા આપી છે.' પછી, એ પાપી એ ભગવાન પાસે એવું વરદાન માગ્યું, જે જીવોમાં ભય લાવે—'જેના માથા પર હું હાથ મુકું, એ મરી જાય.' શિવે, અસંતુષ્ટ હોવા છતાં, હસીને 'ઓમ' બોલી, એ વરદાન આપી દીધું—જેમ સાપને અમૃત આપવામાં આવે. પછી, વ્રિકાસુરે એ વરદાન પરીક્ષણ કરવા, શંભુના માથા પર પોતાનો હાથ મુકવાનો પ્રયાસ કર્યો, પણ શિવ, પોતાના કાર્યથી ડરાઈ, દૂર થઈ ગયા. વ્રિકાસુરે શિવનો પીછો કર્યો; શિવ, ડરીને, સ્વર્ગ અને પૃથ્વી, દિશાઓ અને જળ સુધી ભાગ્યા. દેવતાઓ, ઉપાય ન જાણતા, મૌન થઈ બેઠા; પછી, વ્રિકાસુર વૈકુંઠમાં ગયો—અંધકારથી પર, પ્રકાશમય વિશ્વ. ત્યાં, નારાયણ સ્વયં નિવાસ કરે છે—સંન્યાસીઓના પરમગતિ, શાંતિમાં સ્થિત, જ્યાંથી કોઈ પાછા આવતું નથી. એમને distress માં જોઈ, ભગવાન, પાપનો નાશક, યોગશક્તિથી બ્રહ્મચારીનું રૂપ ધારણ કરીને, દૂરથી આવ્યા. કમર પર પટ્ટો, વાઘનખ, દંડ, હાથમાં કૂશ, અગ્નિ જેવી તેજસ્વી, વિનયપૂર્વક વ્રિકાસુરને અભિવાદન કર્યું. ભગવાને કહ્યું: 'શકુનીપુત્ર, તું થાકેલો લાગે છે—શું તું દૂરથી આવ્યો છે? થોડીવાર આરામ કર; આ આત્મા સર્વ ઈચ્છાઓ પૂરી કરે છે.' 'જો તારો ઉદ્દેશ સાંભળવા યોગ્ય છે, તો કહો; સામાન્ય રીતે, લોકો બીજા દ્વારા પોતાના હિત साधે છે.' શુકદેવજી કહે છે: ભગવાનના અમૃત સમાન વચનો સાંભળીને, વ્રિકાસુરનો થાક દૂર થયો અને એણે બધું અગાઉ જે બન્યું તે કહ્યું. ભગવાને કહ્યું: 'જો આવું છે, તો અમે એનું વિશ્વાસ નહીં કરીએ, જે દક્ષના શાપથી અસુર બની, ભૂત-પ્રેતનો સ્વામી છે.' 'જો તું ખરેખર વિશ્વાસ રાખે છે, દાનવોના સ્વામી, then, તું તરત જ, શંભુના શબ્દો સાચા છે કે કેમ, પોતાનું હાથ પોતાના માથા પર મૂકી, પરીક્ષણ કર.' 'જો શંભુના શબ્દો કોઈ રીતે ખોટા હોય, તો એનો ત્યાગ કર, કારણ કે જે ખોટું બોલે, એને અનુસરી શકાય નહીં.' ભગવાનના ચતુર અને કૌશલ્યપૂર્ણ વચનોમાં, વ્રિકાસુરનું મન ભટકી ગયું; પોતાનું ભાન ભૂલી, એ મૂર્ખે પોતાનું હાથ પોતાના માથા પર મૂકી દીધું. પછી, એનું માથું ફાટી પડ્યું અને એ જમીન પર પડી ગયો—જેમ ગાયને મારવામાં આવે; ક્ષણે, આકાશમાં 'જય!', 'નમસ્કાર!', 'અભિનંદન!'ના અવાજો ઉઠ્યા. ફૂલની વર્ષા થઈ, દુષ્ટ વ્રિકાસુરના મરણથી દેવ, ઋષિ, પિતૃ અને ગંધર્વો આનંદિત થયા, અને શિવ distressમાંથી મુક્ત થયા. પરમ પુરુષે મુક્ત પર્વતના સ્વામી (શિવ)ને કહ્યું: 'મહાદેવ, દૈવી, આ દુષ્ટ પોતે જ પોતાના પાપથી નાશ પામ્યો છે.