શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ભગવાનના સજીવો, જે તમારા સાથી તરીકે विचરે છે અને સર્વ જીવોના નિવાસસ્થાન છે, તેઓ મૃત્યુના મસ્તક પર પણ નિર્ભયતાપૂર્વક પગલાં ધરે છે. હે પ્રભુ, તમે દેવતાઓને પણ, ગોપાલક ગાયો એકત્ર કરે તેમ, એકત્ર કરો છો; અને જે લોકો તમારી સાથે મિત્રતા કરે છે, તેઓ સાચા અર્થમાં શુદ્ધ થાય છે, જ્યારે તમારાથી મુખ ફેરવનારો શુદ્ધ થતા નથી. તમે ક્રિયારહિત, સ્વયં-શાસક અને સર્વ સર્જનશક્તિઓના ધારક છો. દેવતાઓ, સદા જાગૃત રહી, તમને સમાન રીતે સેવા આપે છે, જેમ કે હાથો રાજાને સેવા આપે છે. જગતના સર્જકો, જેમને તમે નિયુક્ત કર્યા છે, તેઓ તમારી ઉપસ્થિતિમાં ભયભીત રહી કાર્ય કરે છે. ચાલતા અને અચાલતા પ્રાણી-પ્રકારો, કારણો અને અજાતના સંયોજનથી ઉત્પન્ન થાય છે; તેઓ તમારી દૃષ્ટિ હેઠળ કાર્ય કરે છે, હે સ્વતંત્ર. પણ જ્યારે એ બંધનથી મુક્ત થાય છે, ત્યારે સર્વોપરીમાં બીજું કશું રહેતું નથી—જેમ કે આકાશ, બધું ધારણ કરે છે, પણ પોતે અદ્વિતીય અને ખાલી રહે છે. જો શરીરધારી જીવો અનંત અને સર્વવ્યાપી હોય, તો તેમને ઉપર કોઈ શાસન ન હોઈ શકે—પરંતુ એવું નથી. અને જો જન્મેલું અજાતમાંથી બને છે, તો એ છોડ્યા વિના, નિયંત્રક રહેશે—even if all are equal; પરંતુ આ દૃષ્ટિનો ઇનકાર કરવો સમજણમાં ખોટ છે. પ્રકૃતિ અને પુરુષ બંનેનું સાચું મૂળ નથી, કારણ કે બંને અજાત છે; તેમનું સંયોજનથી જે ઉત્પન્ન થાય છે, એ અસ્થિર છે—જળ પરના બબલાની જેમ. હે સર્વોચ્ચ, તમારી અંદર બધા વિવિધ નામો અને ગુણો ઓગળી જાય છે, જેમ કે નદીઓ પોતાના સ્વાદ સાથે સાગરમાં મિલી જાય છે. માણસોમાં, જે લોકો તમારી માયાના પ્રબળ ભ્રમને ઓળખી, મનને તમારી ઉપર—સર્વના સ્ત્રોત—સ્થિર કરે છે, તેઓની ભક્તિ સતત ઊંડી બને છે. જે લોકો તમારી અનુસરણ કરે છે, તેઓ માટે સંસારનો ભય રહેતો નથી, જ્યારે તમારો કડક અભિપ્રાય પણ અન્ય શરણાર્થીઓમાં, ઘાસના તણાં જેવી, વારંવાર ભય પેદા કરે છે. જે લોકો, અહીં, ચંચળ મનને—અશામત ઘોડા સમાન—ઇન્દ્રિયો અને શ્વાસના બળથી નિયંત્રિત કરવાનો પ્રયાસ કરે છે, પણ ગુરુના ચરણોનો ત્યાગ કરે છે, તેઓ અનેક દુઃખોથી પીડાય છે, જેમ કે સાગરમાં પોતાનો માર્ગદર્શક છોડીને વેપારી ખોવાઈ જાય છે. જ્યારે તમે હાજર છો, ત્યારે લોકો માટે સગાં, સંતાન, પોતાનું સ્વ, પત્ની, સંપત્તિ, ઘર કે રથમાં શું મૂલ્ય છે? જે લોકો આ અજ્ઞાત છે અને ભોગ માટે સંયોજનમાં ભટકે છે, તેઓ અહીં સુખ ક્યાં પામે છે, જ્યારે પોતાનો ભાગ ગુમાવી દે છે? પૃથ્વી પર, એ ઋષિઓ, જે પવિત્ર સ્થળો અને નિવાસસ્થાનની યાત્રાથી શુદ્ધ થાય છે, જેમના હૃદય તમારા કમળના પગલાંના જળથી ધૂવાઈ જાય છે અને જે મનને એકવાર પણ તમારા ઉપર—શાશ્વત આનંદમાં—સ્થિર કરે છે, તેઓ ફરી ક્યારેય એ સ્થાન શોધતા નથી, જ્યાં માણસોની સાચી તત્વ છીનવી લેવાય છે. જો કોઈ કહે કે 'આ સત્વમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે', તો એ reasoning ખોટી છે, કારણ કે એ inconsistent અને ક્યારેક ખોટી, સાચી રીતે બંનેને જોડતી નથી. વ્યવહાર માટે, ભેદ કરવામાં આવે છે, પણ એ અંધપણાથી પાંજરે છે, અને ભાષા, તેના વિવિધ સ્વરૂપો સાથે, જપથી મૂર્ખ લોકોને ભ્રમમાં મૂકે છે. જે જે પહેલાં નહોતું, અને વિલય પછી રહેશે નહીં, અને વચ્ચે સીમિત છે, એ તમારી અંદર માત્ર એક સ્વાદની માયા રૂપે દેખાય છે. તેથી, એ ધન કે જાતિના ભેદ સમાન છે, પણ વિવેકી સમજે છે કે મનની રમત ખોટી છે અને તેનો અમૃત પણ માયિક છે. જ્યારે આત્મા, અજાતના સંગથી, ગુણો પામે છે, તો એ similarity પામે છે, અને પછી, મૃત્યુમાંથી મુક્ત થઈ, પોતાનો ભાગ છોડે છે. તમે પણ એ રૂપ ત્યાગો છો, જેમ કે સાપ પોતાની ત્વચા ત્યાગે છે, અને તમારી સર્વોચ્ચ, અપરિમિત મહિમામાં, તમે આઠગણા મહાન અને સર્વે માપથી પર છો. જો તપસ્વીઓ હૃદયમાંથી ઈચ્છાની જાળ ન ઉખાડે, તો તમે, અયોગ્ય માટે દુર્લભ, હૃદયમાં છુપાયેલા રહો છો, જેમ કે ગળામાં ભૂલાયેલી રત્ન. જે આત્મામાં સંતોષ નથી, તેઓ બંને બાજુએ દુઃખ પામે છે, હે પ્રભુ, કારણ કે તેઓ તમારી અવ્યય, મૃત્યુથી મુક્ત અવસ્થાને પામ્યા નથી. જે તમને, સર્વ શુભ અને અશુભનાં સ્ત્રોત, ઓળખતા નથી, તેઓ ગુણ અને દોષ discern કરી શકતા નથી, ન તો શરીરધારીના શબ્દો. છતાં, હે ગુણવંત, દરેક યુગમાં, તમે સતત ગાયલ થાઓ છો, અને જે લોકો તમારી વાર્તા સાંભળે છે, તેઓ માનવ દ્વારા મુક્તિ તરફ દોરાય છે. હે અનંત, સ્વર્ગના શાસકો પણ તમારું અંત પામી શક્યા નથી, ન તો સાવર્ણ નામનાં બ્રહ્માંડનાં સમૂહ, જે તમારી વચ્ચે છે. જેમ કે ધૂળના કણો પવન સાથે આકાશમાં તરતા, તેમ વેદો પણ, સમય સાથે, વિલય પામે છે; પણ તમારી અંદર, તેઓ ફળ પામે છે, અને ખોટું ત્યાગીને, તમામાં અંત પામે છે. ભગવાને કહ્યું: આ રીતે, બ્રહ્માથી આ ઉપદેશ સાંભળીને, તેમના પુત્રો, સિદ્ધો, આત્માના માર્ગ જાણતા, સાનંદનને સન્માન આપ્યા. આ રીતે, વેદ, પુરાણ અને ઉપનિષદનો સાર, પૂર્વકાળના મહાન આત્માઓએ, આકાશમાં ગમતો, બહાર કાઢ્યો છે. અને તમે, હે બ્રહ્માના વારસદાર, આ આત્માનો ઉપદેશ શ્રદ્ધાથી ધારણ કરી, પૃથ્વી પર ઈચ્છા મુજબ રહે, પુરુષોના કામનાઓ દહન કરો. શ્રી શુકે કહ્યું: આ રીતે, ઋષિ પાસેથી શ્રદ્ધા અને આત્મ-નિયંત્રણ સાથે ઉપદેશ પ્રાપ્ત કરી, મુનિ વીરવ્રત, પૂર્ણ અને વિદ્વાન, બોલ્યા. શ્રી નારદે કહ્યું: નિર્મલ કીર્તિ ધરાવનાર, સર્વ જીવોના સર્જન અને વિલયની શક્તિઓ ધરાવનાર, શ્રી કૃષ્ણ ભગવાનને વંદન. આ રીતે, પ્રાચીન ઋષિ અને તેમના શ્રેષ્ઠ શિષ્યોને વંદન કરીને, હું મારા પિતા દ્વૈપાયનાના આશ્રમમાં ગયો. ભગવાને સન્માન આપીને, અને બેઠકો સ્વીકારી, તેમણે નારાયણના મુખથી સાંભળેલું તેમને કહ્યું. હે રાજન, તમે જે પૂછ્યું, તે—કે મન બ્રહ્મમાં, જે અવ્યાખ્યેય અને ગુણરહિત છે, કેવી રીતે સ્થિર કરી શકાય—આ રીતે વર્ણવાયું. જે આ બ્રહ્માંડના આરંભ, મધ્ય અને અંતને જુએ છે, જે અવ્યક્ત, જીવો અને શાસકોના સ્વામી છે; જે આ જગતની રચના કરીને તેમાં પ્રવેશ કરે છે અને ઋષિઓ દ્વારા તેને શાસન કરે છે; જેને પામીને, embodied soul, સૂતા પક્ષી પોતાના ગુંડને છોડે તેમ, ત્યાગે છે—એ હરી, જેની અનન્ય અવસ્થાને જન્મ નથી અને જે નિર્ભય છે, તેની પર સતત ધ્યાન કરવું જોઈએ. આ રીતે, દશમ સ્કંધના બીજા ભાગમાં, 'વેદોનું સ્તવન' નામે સત્તાવનમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે, જે પરમહંસો માટેનું શાસ્ત્ર છે. પછી રાજાએ પૂછ્યું: દેવ, દાનવ અને મનુષ્યોમાં, જે લોકો અશુભને શુભ સમજી પૂજે છે, તેઓ મોટાભાગે ધનવાન શાસકો છે, પણ શ્રીહરિના ભક્તો નથી. અમે આ સમજવા ઇચ્છીએ છીએ, કેમ કે અમને મોટું સંશય છે: કેમ વિપરીત સ્વભાવના બે દેવતાઓની પૂજા કરનારને વિપરીત ફળ મળે છે? શુકે કહ્યું: શિવ, સદા શક્તિ સાથે જોડાયેલા, ત્રણ ગુણોથી ઘેરાયેલા છે—સત્વ, રજ, તમ; તેથી હું પણ ત્રણ પ્રકારનો છું. તેમમાંથી વિવિધ રૂપાંતરો, કુલ સોળ, ઉત્પન્ન થાય છે, અને સર્વ સ્વરૂપો ધારણ કરીને, તેઓ સર્વ અવસ્થાને પામે છે. હરિ, પરંતુ, ગુણોથી પર, પરમ પુરુષ છે, પ્રકૃતિથી પર છે; તે સર્વનો સાક્ષી અને નિરીક્ષક છે—તેની પૂજા કરીને, માણસ ગુણોથી મુક્ત થાય છે. જ્યારે અશ્વમેધ યજ્ઞો બંધ થઈ ગયા, ત્યારે તમારા પિતામહે, ભગવાનના ધર્મો સાંભળીને, અચ્યુતને આ પ્રશ્ન પૂછ્યો. ભગવાન, તેમની એકાગ્ર સેવા થી પ્રસન્ન થઈ, મનુષ્યોના શ્રેષ્ઠ હિત માટે બોલ્યા—જે યદુ વંશમાં અવતરી છે. ભગવાને કહ્યું: જ્યારે હું કોઈ પર વિશેષ કૃપા કરું, ત્યારે હું ધીમે ધીમે તેની સંપત્તિ દૂર કરી દઉં; પછી, તેના સગાં તેને ત્યાગે છે, અને તે, દુઃખથી પીડાઈ, વધુ દુઃખ પામે છે. જ્યારે, પ્રયત્નમાં નિષ્ફળ અને સંપત્તિની શોધમાં વિમુખ થઈ, તે મારા ભક્તો સાથે મિત્રતા કરે છે, ત્યારે હું તેને મારી કૃપા આપું છું. એ પરમ, સૂક્ષ્મ બ્રહ્મ, માત્ર ચેતનાથી બનેલું, શાશ્વત અને અનંત—તેને આત્મા તરીકે જાણીને, વિવેકી સંસારથી મુક્ત થાય છે. તે માટે, લોકો, મને પૂજવામાં અતિ દુઃખી થઈ, અન્યને પૂજે છે; પછી, ઝડપથી મળતી વરદાનથી—રાજ્ય અને સમૃદ્ધિ—મસ્ત અને અહંકારથી, વધુ વરદાનની શોધમાં, મને અવગણે છે. શુકે કહ્યું: વરદાન અને શ્રાપના દેવ—બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, શિવ અને અન્ય—એમાં, શિવ ઝડપથી વરદાન કે શ્રાપ આપે છે, બ્રહ્મા નથી, અને અચ્યુત ક્યારેય તરત નથી આપે. અહીં એક પ્રાચીન કથા કહે છે: શિવે વ્રકાસુરને વરદાન આપ્યું, પછી પર્વતના ભગવાન (શિવ) મુશ્કેલીમાં પડ્યા. વ્રકા નામનો એક આસુર હતો, શકુનિનો પુત્ર; રસ્તામાં, તેણે નારદને જોયા અને, દુષ્ટ મનથી, ત્રણ દેવોમાંથી કઈ પૂજા ઝડપથી પ્રસન્ન થાય છે, તે પૂછ્યું. તે ઝડપથી ગિરિશા ભગવાન પાસે ગયો, કારણ કે તું સફળ થાશે; એ એવા છે, કે નાના ગુણ કે દોષથી પણ, સહેલાઈથી પ્રસન્ન કે ક્રોધિત થાય છે. આ રીતે, શ્રીમદ ભાગવતના મહાન અધ્યાયોના સ્તુતિ, ઉપદેશ અને કથાઓ, શ્રદ્ધા અને ભક્તિ સાથે, જીવનમાં પ્રકાશ પાંદે છે.