શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ બંનેથી પ્રસન્ન થયા અને દારુક દ્વારા લાવેલો રથ આરોહણ કરી, મહાન ઋષિઓની સંગતમાં વિદેહદેશ તરફ પ્રસ્થાન કર્યા. નારદ, વામદેવ, અત્રિ, કૃષ્ણ, રામ, અસિત, અરુણી, વ્યાસદેવ (મારા સ્વયં), બૃહસ્પતિ, કણ્વ, મૈત્રેય, ચ્યવન અને અન્ય ઋષિઓ તેમની સાથે હતા. જ્યાં જ્યાં ભગવાન ગયા, ત્યાં ત્યાંના નાગરિકો અને પ્રજાજનો તેમને મળવા ઉમટી પડ્યા, જાણે સૂર્ય પોતાના ગ્રહો સાથે ઉગ્યો હોય એમ—all પોતાની ભેટો લઈને આવ્યા. આનાર્ત, ધન્વ, કુરુ, જાંગલ, કંક, મત્સ્ય, પંચાલ, કુંતી, મધુ, કેકય, કોશલ, અર્ણા અને અન્ય પ્રદેશોના લોકો—સ્ત્રી-પુરુષો સૌ—ભગવાનના કમળ સમાન ચહેરા, સુમધુર સ્મિત અને કરુણ દૃષ્ટિનું દર્શન કરીને ધન્ય બની ગયા. ભગવાનની કૃપાદૃષ્ટિથી જેમની દૃષ્ટિનો અંધકાર દૂર થયો હતો, એવા તમામને ત્રણેય લોકના ગુરુએ આશ્વાસન અને સ્વરૂપદર્શન આપ્યું. દેવતાઓ અને મનુષ્યોના સ્તુતિગાન, જે દિશાદિશામાં પ્રસરી રહ્યા હતા, તેમને સાંભળી ભગવાન ધીરે ધીરે વિદેહમાં પ્રવેશ્યા. જ્યારે અચ્યૂતના આગમનની ખબર વિદેહની પ્રજાને મળી, ત્યારે સૌ આનંદથી ભેટો લઈને તેમને મળવા દોડી આવ્યા. ભગવાનના દર્શને સૌના ચહેરા પ્રસન્નતાથી ખીલી ઉઠ્યા; સૌએ, અને એ ઋષિઓએ પણ, જેમના વિશે માત્ર સાંભળ્યું હતું, હાથ જોડીને વંદન કર્યું. વિશ્વના ગુરુ આપણા કલ્યાણ માટે પધાર્યા છે એમ માની, મિથિલાના રાજા જનક અને શ્રુતદેવ બંનેએ ભગવાનના ચરણોમાં પડ્યા. બંનેએ હાથ જોડીને દાશાર્હ (કૃષ્ણ) અને સાથે આવેલા બ્રાહ્મણોને એક સાથે પોતાના ઘરમાં પધારવા આમંત્રણ આપ્યું. ભગવાને બંનેનું ભાવ જાણીને અને તેમને પ્રસન્ન કરવા માટે, એકબીજાની જાણ વિના બંનેના ઘરમાં પ્રવેશ કર્યો. મહાન બુદ્ધિશાળી જનકે પોતાના ઘરમાં આવેલા સૌને—even conduct ન હોય એવા લોકોને પણ—ઉત્તમ આસન પર બેસાડ્યા અને તેમની વાતો સાંભળી. ભક્તિથી ભરેલા, હૃદય આનંદ અને આંખોમાં અશ્રુથી ભીનાં, જનકે તેમના ચરણોમાં વંદન કર્યું, તેમના ચરણ ધોઈ અને એ પાણી, જે જગતને પવિત્ર કરે છે, સ્વીકાર્યું. પરિવાર સાથે એ જળને મસ્તકે ધારણ કર્યું અને સુગંધ, ફૂલો, વસ્ત્ર, ધૂપ, દીપ, ભોજન, ગાય-બળદ વગેરેથી ભગવાનની પૂજા કરી. મીઠા વચનોથી તેમને પ્રસન્ન કર્યા, અને જ્યારે ભગવાન વિષ્ણુ પગ ચડીને બેઠા હતા ત્યારે આનંદથી તેમના પગ સ્પર્શ કર્યા. ત્યારબાદ રાજા બહુલાશ્વએ કહ્યું: "હે ભગવાન! તમે સર્વના આત્મા, સર્વના દ્રષ્ટા છો. આજે અમને તમારા કમળચરણનું સ્મરણ કરતા કરતા, તમે આપણી આંખ સામે પધાર્યા છો. તમારા વચનને પૂરાં કરવા માટે તમે પધાર્યા છો; કેમ કે તમે કહેલું કે એકાંત ભક્તો મને લક્ષ્મી-બ્રહ્મા કરતા પણ વધુ પ્રિય છે. તમારા કમળચરણ, જે ત્યાગી, શાંતિમય, નિર્લોભી ઋષિઓ માટે પણ પરમ ધન છે, તેને કોણ ત્યાગી શકે? યદુવંશમાં અવતરીને, તમે ત્રણેય લોકના દુઃખ દૂર કરવા અને સર્વની શાંતિ માટે મહિમા ફેલાવ્યો. હે કૃષ્ણ! હે નારાયણ! આપને વંદન, તમે નિર્વિકાર જ્ઞાનના સ્વરૂપ છો. અમારે ઘરમાં થોડા દિવસ પધારો, આ બ્રાહ્મણો સાથે; તમારા પગધૂળીથી નિમીકુલ પવિત્ર કરો." રાજાના આમંત્રણથી ભગવાન, જગતના સર્જક, મિથિલાના પુરૂષ-સ્ત્રીઓમાં કલ્યાણ લાવતાં ત્યાં રહ્યા. શ્રુતદેવ પણ અત્યંત આનંદિત થયો. તેણે પણ ભગવાન અચ્યૂતનું એ જ રીતે સ્વાગત કર્યું, ઋષિઓને વંદન કર્યું અને આનંદમાં પોતાના કપડાં હલાવતાં નૃત્ય કર્યું. તેણે ઘાસ અને વાછરડાની ચામડીના આસન પર સૌને બેસાડ્યા, પત્ની સાથે તેમના ચરણ ધોઈ અને આત્મીયતાથી પૂજા કરી. એ જળથી તે, તેનું પરિવાર અને ઘરનાં સભ્યો—allે સ્નાન કર્યું, જાણે સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થઈ ગઈ હોય. તેણે ફળ, સુગંધિત મૂળ, શુદ્ધ જળ, માટી, ગાયના ઉત્પાદનો, તુલસી, કુશઘાસ, કમળ વગેરેથી યથાવિધિ પૂજા કરી, જે પુણ્ય વધારનાર અને અંધકાર દૂર કરનાર છે. એ વિચારી રહ્યો: "હું તો ગૃહસ્થ જીવનના અંધ કૂવામાં પડેલો—મારે આજે ભગવાન કૃષ્ણ અને તેમના પદધૂળી સમાન પવિત્ર બ્રાહ્મણોનું સાક્ષાત્ દર્શન કેમ મળ્યું?" જ્યારે સૌ મહેમાનો બેસી અને સન્માનિત થયા, ત્યારે શ્રુતદેવે પત્ની, સંતાનો અને સગાં સાથે તેમના ચરણ સ્પર્શ્યા. તેણે કહ્યું: "આજે પરમ પુરુષ, જેમણે જગતની રચના કરી અને પોતે તેમાં પ્રવેશ કર્યો, એ પ્રથમવાર મારા સમક્ષ આવ્યા નથી. જેમ મનુષ્ય સૂતાં પોતાના મનથી સ્વપ્ન જગત રચી તેમાં પ્રવેશ કરે છે અને પ્રકાશિત કરે છે, તેમ તમે પણ કરો છો. જે લોકો શ્રવણ, કથા, પૂજા, વંદન અને પ્રેમથી વાત કરે છે, તેમના શુદ્ધ હૃદયમાં તમે સ્વયં પ્રકાશિત થો છો. હૃદયમાં નિવાસ કરીને પણ, જે લોકોનું મન કર્મમાં વિખેંચાય છે, તેમના માટે તમે દુર રહો છો; અને જે પ્રકૃતિગણોમાં આસક્ત છે, તેમને તમે અગ્રાહ્ય રહો છો. હે પરમાત્મા! આપને વંદન—તમે આંતરદ્રષ્ટા, આત્માને મૃત્યુથી અલગ કરનાર, કારણ-અકારણ રૂપ ધારણ કરનાર અને પોતાની માયાથી આવૃત રહો છો. અતઃ હે ભગવાન! અમને માર્ગદર્શન આપો—શું કરવું? કારણ કે સર્વથી મહાન દુઃખ એ છે કે તમે ઇન્દ્રિયગોચર નથી." શુકદેવજી કહે છે: શ્રુતદેવના આ વચનો સાંભળી, ભગવાન, ભક્તોના દુઃખહરણ, હસતાં હાથે તેનો હાથ પકડીને કહેવા લાગ્યા: "હે બ્રાહ્મણ! જાણો કે આ સર્વ ઋષિઓ તમારા કલ્યાણ માટે અહીં આવ્યા છે; તેઓ મારા સાથે જગતમાં ફરતાં, પોતાના પગધૂળીથી ભૂમિને પવિત્ર કરે છે. દેવ, તીર્થ અને પવિત્ર નદીઓ દૃષ્ટિ, સ્પર્શ અને પૂજાથી ધીમે ધીમે પવિત્ર કરે છે; પણ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોની દૃષ્ટિથી તેઓ પણ તરત પવિત્ર થઈ જાય છે. આ જગતમાં સર્વ જીવોમાં બ્રાહ્મણ જન્મથી શ્રેષ્ઠ છે; અને જ્યારે તે તપ, જ્ઞાન, સંતોષથી યુક્ત અને વિશેષ કરીને મારા ભક્ત હોય ત્યારે તો વધુ. મારો ચતુર્ભુજ સ્વરૂપ પણ મને બ્રાહ્મણ જેટલું પ્રિય નથી; હે બ્રાહ્મણ, તમે સર્વ વેદોના સ્વરૂપ છો અને હું સર્વ દેવતાઓનો સ્વરૂપ છું. જે લોકો આ જાણતા નથી, ઈર્ષ્યાવાન અને અવમાનક છે, તેઓ પૂજામાં ગુરુ, બ્રાહ્મણ અને પોતાના આત્માને પણ પથ્થર સમાન મૂર્તિ જ માને છે. આ જગતમાં જે કશું ચલિત-અચલિત છે અને તેના સર્વ કારણો—બ્રાહ્મણ મારા દૃષ્ટિકોણથી સર્વેને મારા સ્વરૂપ રૂપે જ જુએ છે." આ રીતે ભગવાને શ્રુતદેવ અને જનક—બંને ભક્તોના ઘરમાં, ઋષિઓ સાથે, પોતાના દર્શન અને ઉપદેશથી સૌને પવિત્ર કર્યા.