શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

મહાભારતના પ્રસંગોમાંથી એક સુંદર વાર્તા છે. એક સમયે, એક રાજકુમારી અર્જુનને જોયા પછી, સ્વાભાવિક રીતે સ્ત્રીઓ જેમ પ્રીતિથી કોઈને પસંદ કરે છે, તેમ તેણે અર્જુનને પસંદ કર્યો. તે લજ્જાશીલ હાસ્ય અને કટાક્ષભરી નઝરોથી અર્જુન પર દૃષ્ટિ અને મન એકાગ્ર કરીને જોઈ રહી. બીજી તરફ, અર્જુન પણ સતત તેના વિશે વિચારતો, તેને મેળવવાની ઈચ્છામાં મગ્ન હતો, પણ આકર્ષણના જોરથી તેની બુદ્ધિ ભટકી ગઈ હતી અને તેને શાંતિ જ નહોતી. પછી એક મહોત્સવ દરમિયાન, જ્યારે રાજકુમારી રથમાં બેસીને કિલ્લાથી બહાર નીકળી રહી હતી, ત્યારે અર્જુને તેના માતા-પિતા અને મહાન રથીસ્વામી શ્રીકૃષ્ણની મંજૂરીથી તેને રથમાં બેસાડી લઈ ગયો. અર્જુન રથ પર ઊભો રહી પોતાના ધનુષ્ય સંભાળી, જે વીર યુદ્ધાઓ તેને અટકાવવા આવ્યા હતા, તેમને ભગાડી દીધા—જેમ સિંહ હરણોને તિતર-બિતર કરી દે છે તેમ. આ વાત સાંભળતાં જ બલરામજી ચંદ્રમાની પૂર્ણિમા જેવી ઊંચી લહેરે ઉછળતા મહાસાગર જેવો ક્રોધિત થયા, પણ કૃષ્ણે પોતાના મિત્રોના સહારે તેમના ચરણ પકડીને તેમને શાંત કર્યા. પછી બલરામજી પણ આ લગ્ન પ્રસંગે આનંદિત થયા અને ઘણી બધી ભેટો—હાથી, રથ, ઘોડા, પુરુષો અને સ્ત્રીઓ, અને ઘણો ધન—મોકલ્યા. પછી શુકદેવજી કહે છે: શ્રીકૃષ્ણના ભક્તો પૈકી શ્રુતદેવ નામના એક મહાન બ્રાહ્મણ હતા, જે શ્રીકૃષ્ણમાં અનન્ય ભક્તિ ધરાવતા, સર્વ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત, શાંત, વિવેકી અને વૈરાગ્યવાન હતા. તેઓ મિથિલા શહેરમાં વિદેહોમાં ગૃહસ્થ જીવન જીવતા હતા, તેમને જે મળતું તે સ્વીકારી પોતાના કર્મ નિર્વાહ કરતા અને ક્યારેય વધુ માટે પ્રયત્ન કરતા નહીં. દરરોજ તેમને યાત્રાના હેતુથી જે મળતું, તેમાં સંતોષ માનતા અને યોગ્ય વિધિ-વિધાનો પાલન કરતા. એજ રીતે, એ દેશના રાજા બહુલાશ્વ પણ મૈથિલ હતા અને વિનમ્રતા માટે પ્રસિદ્ધ હતા; બંને શ્રીકૃષ્ણને પ્રિય હતા. બંનેની પ્રસન્નતા માટે ભગવાન દારુકા દ્વારા લાવવામાં આવેલ રથમાં સવાર થયા અને અનેક ઋષિઓ સાથે વિદેહ દેશ તરફ ગયા. એ ઋષિઓમાં નારદ, વામદેવ, અત્રિ, કૃષ્ણ, રામ, અસિત, અરુણી, શુકદેવ (જેઓ આ વાર્તા કહી રહ્યા છે), બૃહસ્પતિ, કણ્વ, મૈત્રેય, ચ્યવન વગેરે સામેલ હતા. હે રાજન, ભગવાન જ્યાં પણ ગયા, ત્યાંના નાગરિકો અને પ્રજાજનો તેમને સન્માનપૂર્વક ભેટો લઈને આવકારવા આવ્યા—જેમ ગ્રહો સાથે ઉગતો સૂર્ય આવે તેમ. આણર્ત, ધન્વ, કુરુ, જાંગલ, કંક, મત્સ્ય, પંચાલ, કુંતી, મધુ, કૈકય, કોશલ, અર્ણ અને બીજા પ્રદેશોના લોકો પણ ભગવાનના કમળ સમાન ચહેરા, મૃદુ હાસ્ય અને શાંત દૃષ્ટિથી પ્રભાસિત મુખને નિહાળતા રહ્યા—સ્ત્રી-પુરુષ બધાએ. જેઓની દૃષ્ટિમાંથી અજ્ઞાનનું અંધકાર ભગવાનના દર્શનથી દૂર થયું હતું, તેમને ત્રણેય લોકના ગુરુએ સુરક્ષા અને સ્વરૂપ દર્શન આપ્યું. દેવો અને મનુષ્યોના સ્તુતિગાનથી આખું વાતાવરણ ગુંજી ઉઠ્યું; એ સ્તુતિઓ સફેદ વાદળ જેવું દુ:ખનો નાશ કરતી હતી. એ રીતે ભગવાન ધીરે-ધીરે વિદેહમાં પ્રવેશ્યા. શ્રીકૃષ્ણ અચ્યૂત આવ્યા છે, એ વાત સાંભળીને મિથિલાના નાગરિકો અને પ્રજાજનો આનંદથી ભેટો લઈને આવ્યા. ભગવાનને જોઈને સૌના ચહેરા આનંદથી ખીલી ઉઠ્યા; તેઓ હાથ જોડીને નમન કર્યા, અને એ ઋષિઓને પણ નમન કર્યા જેમને તેઓ માત્ર સાંભળ્યા હતા. એમને લાગ્યું કે જગતના ગુરુ તેમના કલ્યાણ માટે આવ્યા છે, તેથી રાજા બહુલાશ્વ અને શ્રુતદેવ બંને ભગવાનના ચરણોમાં પડી ગયા. બંને રાજા અને શ્રુતદેવે હાથ જોડીને દાશાર્હ (શ્રીકૃષ્ણ) અને બ્રાહ્મણોને એક સાથે પોતાના ઘરે પધારવાની વિનંતી કરી. ભગવાને બંનેના ભાવ જાણીને અને બંનેને પ્રસન્ન કરવા માટે, એવી રીતે બંનેના ઘરમાં પ્રવેશ કર્યો કે એકને બીજાનું ધ્યાન પણ ન આવ્યું. મહાન ચિત્તવાળા જનક રાજાએ, દૂરથી આવેલા—even સારા વર્તન ન ધરાવતા—મહાનુભાવોને પણ પોતાના ઘરમાં આરામથી બેસાડ્યા અને તેમની વાતો સાંભળી. ભક્તિથી ભરેલા હૃદય, આનંદથી આંખોમાં અશ્રુ લઈને, તેમણે મહાનુભાવોના ચરણોમાં નમન કર્યું, ચરણ ધોઈ એ પાણી લીધું—જે જગતને પવિત્ર કરે છે. પરિવાર સાથે એ પાણી માથે ધારણ કર્યું અને સુગંધ, ફૂલો, વસ્ત્રો, ધૂપ, દીવો, ભોજન, ગાય-બળદ વગેરેથી ભગવાન અને મહાનુભાવોનું પૂજન કર્યું. મીઠા વચનો સાથે તેમને પ્રસન્ન કર્યા, અને વિષ્ણુના ચરણ સ્પર્શી આનંદપૂર્વક વાતો કરી. પછી રાજા બહુલાશ્વે કહ્યું: “હે ભગવાન, તમે સર્વ આત્મા, સર્વ પ્રાણીઓના દ્રષ્ટા અને સાક્ષી છો; આજે અમારે જે તમારા કમળચરણોનું સ્મરણ કરે છે, તેમના માટે તમે દર્શન આપ્યા છો. તમારી વાણી પ્રમાણે, તમે કહેલું કે અનન્ય ભક્તો તમને લક્ષ્મી અથવા બ્રહ્માથી પણ વધુ પ્રિય છે—એને પૂર્ણ કરવા તમે સ્વયં આવ્યા છો. એવા તમારા કમળચરણોનો ત્યાગ કોણ કરે? તમે યદુકુલમાં અવતરીને ભૂમિ પર ફરતા મનુષ્યો માટે કીર્તિ ફેલાવી, ત્રણેય લોકના દુ:ખ દૂર કર્યા છો. હે ભગવાન કૃષ્ણ, અક્ષય જ્ઞાનવાળા, નારાયણ, મૌન તપસ્વી, તમને નમન. કૃપા કરીને અમારે ઘરે થોડા દિવસ નિવાસ કરો, બ્રાહ્મણો સાથે, અને તમારા ચરણરજથી નિમી વંશને પવિત્ર કરો.” રાજાએ આમ આમંત્રણ આપ્યું, તો ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ, જગતના સર્જક, ત્યાં રોકાયા અને મિથિલાના સ્ત્રી-પુરુષોમાં કલ્યાણ ફેલાવ્યું. શ્રુતદેવ પણ અતિ આનંદિત થયા, અચ્યૂતનું પોતાના ઘરમાં આગમન જોઈ, તેમણે પણ જનક જેવું જ સ્વાગત કર્યું; ઋષિઓને નમન કર્યા અને આનંદમાં પોતાના વસ્ત્ર હલાવીને નૃત્ય કર્યું. તેમણે ઘાસ અને ઢોરની ચામડીના આસન લાવી, મહાનુભાવો અને ભગવાનને બેસાડ્યા, પત્ની સાથે મળીને તેમના ચરણ ધોઈ, અપાર આનંદથી આતિથ્ય આપ્યું. એ પવિત્ર પાણીથી પોતે, પરિવાર અને ઘરવાળા—allે સ્નાન કર્યું, જાણે બધા ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થઈ ગઈ હોય. પછી ફળ, સુગંધિત મૂળ, શુદ્ધ પાણી, માટી, પંચગવ્ય, તુલસી, દર્ભા અને કમળથી પૂજન કર્યું—જે પુણ્ય વધારતું અને અંધકાર નાશતું હતું. શ્રુતદેવ વિચારી રહ્યા હતા: “હું તો ગૃહસ્થ જીવનના અંધ કૂવામાં પડેલો, છતાં મને શ્રીકૃષ્ણ—જેઓના ચરણરજ સર્વ તીર્થોનું નિવાસ છે—અને એ બ્રાહ્મણો, જેમા ભગવાન નિવાસ કરે છે, એમના દર્શન મળ્યા!” જ્યારે મહાનુભાવો બેસી ગયા અને સન્માનિત થયા, ત્યારે શ્રુતદેવ પત્ની, સંતાનો અને કુટુંબ સાથે તેમના ચરણોમાં નમન કરવા ગયા. પછી શ્રુતદેવે કહ્યું: “આજે પરમ પુરુષ, જેમણે પોતાની શક્તિથી જગતનું સર્જન કર્યું અને પછી તેમાં સ્વયં પ્રવેશ્યા, એ પ્રથમવાર અમારા દર્શનને આવ્યા નથી. જેમ મનુષ્ય સૂઈને પોતાના મનથી સપનાનું જગત સર્જે છે અને તેમાં પ્રવેશી પ્રકાશ ફેલાવે છે, તેમ ભગવાન કરે છે. જે લોકો શ્રદ્ધાથી સાંભળે, બોલે, પૂજા કરે, નમન કરે, અને આત્મીય સંવાદ કરે, એમના શુદ્ધ હૃદયમાં તમે સ્વયં પ્રગટ થાઓ છો.” આ રીતે, ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના આગમનથી અને તેમના ભક્તોના પ્રેમથી મિથિલા અને સમગ્ર વિદેહ પ્રદેશ પવિત્ર અને આનંદિત થયો.