શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

શ્રી શુકદેવજી કહે છે : આ રીતે, અનકદુંદુભિ વસુદેવજી, હૃદયમાં પ્રેમથી પગળી ગયા અને કૃષ્ણ-બલરામ પ્રત્યે જે મિત્રતા અને સ્નેહ તેમને મળ્યો હતો તેનું સ્મરણ કરતાં, આંખોમાંથી આંસુઓ વહાવતાં રડવા લાગ્યા. નંદબાબા, જેમણે પોતાના પ્રેમથી ગોવિંદ અને રામને સર્વસ્વ માન્યા હતા, યદુઓ દ્વારા બહુ માન મળ્યો. તેઓ ‘આજે, કાલે’ એમ વિચારીને ત્યાં ત્રણ મહિના રોકાયા. પછી, નંદ અને વ્રજવાસીઓ, જેની ઈચ્છાઓથી મન ભરેલું હતું, શ્રેષ્ઠ આભૂષણો, રેશમી વસ્ત્રો અને અમૂલ્ય ભેટોથી સન્માનિત થયા. વસુદેવ, ઉગ્રસેન, કૃષ્ણ, ઉદ્ધવ, બલરામ અને અન્ય યદુઓ તરફથી અનેક ભેટો મેળવીને, નંદબાબા યદુઓની સાથે વાપસી માટે નીકળી પડ્યા. નંદ, ગોપો અને ગોપીઓ, જેમનું મન ગોવિંદના કમળ જેવા ચરણોમાં લીન હતું, તેઓ એ ચરણોથી મન પાછું ખેંચી શક્યા નહીં છતાં તેઓ મથુરા તરફ ચાલ્યા ગયા. જ્યારે તેમના સંબંધીઓ વિદાય લઈ ગયા, ત્યારે કૃષ્ણને ઈષ્ટદેવ માનનારા વૃષ્ણિઓએ, વરસાદી ઋતુ નજીક આવી રહી છે એ જોઈ, ફરીથી દ્વારકા વળ્યા. તેઓએ લોકોમાં યદુદેવતાઓના મહોત્સવની, તીર્થયાત્રા દરમ્યાન થયેલી મુલાકાતો અને ઘટનાઓની વાતો પ્રસન્નતાપૂર્વક કહી. આ રીતે, ભગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના બીજા ભાગના ચૌમાસી અધ્યાયનો અંત થયો—જેનું નામ છે ‘તીર્થયાત્રાનું વર્ણન’. પછી, રાજા પરિક્ષિતે પૂછ્યું: “હે બ્રાહ્મણ! અમને રામ અને કૃષ્ણની બહેન વિશે જાણવું છે—કે કેવી રીતે અર્જુને તેનો વિવાહ કર્યો અને તે મારી દादी કેવી રીતે બની?” શુકદેવજીએ કહ્યું: તીર્થયાત્રા કરતાં અર્જુન, જે મહાન પુરુષ હતા, પ્રભાસ ક્ષેત્રે આવ્યા અને ત્યાં તેમણે પોતાના મામેરાના સંબંધ વિશે સાંભળ્યું. કોઈક કહેતા કે બલરામ તેને દુર્યોધનને આપશે, તો બીજાઓ અસહમતિ દર્શાવતા; અર્જુન પોતે તેને મેળવવા ઈચ્છતો હતો, તેથી તેણે ત્રિદંડ ધારણ કરીને સંન્યાસી બની દ્વારકા ગયો. ત્યાં, પોતાના હિત માટે, તેણે ઘણા મહિના વિતાવ્યા. શહેરવાસીઓ અને બલરામ દ્વારા વારંવાર સન્માન પામ્યો, પણ બલરામે તેને ઓળખ્યા નહોતા. એક દિવસ, બલરામે તેને પોતાના ઘરે આમંત્રિત કર્યો, મહેમાન તરીકે એનું સન્માન કર્યું અને શ્રદ્ધાપૂર્વક ભોજન આપ્યું—અર્જુને પણ ભિક્ષા રૂપે જે મળ્યું તે ગ્રહણ કર્યું. ત્યાં અર્જુને એક અતિ સુંદર યુવતીને જોયા—જેવી શૂરવીરોને પણ મોહી લે તેવી હતી. અર્જુનનું હૃદય પ્રેમથી અને આંખો આનંદથી ખીલી ઊઠી. એ યુવતીએ પણ અર્જુનને જોઈને મનથી પસંદ કર્યો—સ્ત્રીઓનું સ્વભાવજ એવું છે—લજ્જાવાન મુસ્કાન અને કાંઈક કહેતી આંખોથી, મન અને નજર બંને અર્જુન પર સ્થિર કરી દીધા. અર્જુન સતત તેના વિશે વિચારે, તેને ઈચ્છે, પણ મનમાં શાંતિ નહોતી—મોહમાં મન ભટકતું હતું. પછી, એક મહોત્સવ દરમ્યાન, તે યુવતી રથમાં બેસીને કિલ્લાથી બહાર નીકળી, ત્યારે અર્જુને તેના માતા-પિતા અને કૃષ્ણની મંજૂરીથી તેને લઈ ગયો. અર્જુન રથ પર ઊભો રહી, ધનુષ્ય ધારણ કરીને, તેને રોકવા આવેલા શૂરવીરોને હાંકી કાઢ્યા—જેમ સિંહ હરણોને દૂર કરે છે તેમ પોતાના જ લોકોમાંથી અવરોધ દૂર કર્યા. આ સમાચાર સાંભળતાં જ બલરામ, પૂર્ણિમાની રાત્રે ભરાયેલા મહાસાગર જેવી ઉથલપાથલ થઈ ગયા; પણ કૃષ્ણે, મિત્રો સાથે, તેમના ચરણ પકડીને તેમને શાંત કર્યા. પછી, બલરામે આનંદથી વિવાહમાં ઘણી ભેટો મોકલી—હાથી, રથ, ઘોડા, પુરુષો અને સ્ત્રીઓ—બધા ધન-સંપત્તિથી ભરપૂર. શુકદેવજી કહે છે: કૃષ્ણના ભક્તોમાં શ્રુતદેવ નામક એક મહાન બ્રાહ્મણ હતા—કૃષ્ણમાં એકનિષ્ઠ, સર્વલક્ષ્ય પૂર્ણ, શાંત, વિવેકી અને વિષયોમાં અર્પણ રહિત. તેઓ વિદેહ દેશના મિથિલા શહેરમાં ગૃહસ્થ તરીકે રહેતા, માત્ર યથાયોગ્ય મળતું સ્વીકારીને પોતાના કર્મ નિરંતર કરતા. રોજ રોજ, જે તીર્થ માટે મળ્યું તે જ ગ્રહણ કરતા, એમાં સંતોષ રાખતા અને યોગ્ય વિધિ-વિધાન કરતા. તે જ રીતે, એ પ્રદેશના રાજા બહુલાશ્વ પણ મૈથિલ હતા, વિનમ્ર અને કૃષ્ણને પ્રિય. બંને અચ્યૂતને અત્યંત પ્રિય હતા. બંને pleased હતા, તેથી ભગવાન, દારુક દ્વારા લાવવામાં આવેલા રથ પર આરૂઢ થઈ, ઋષિઓ સાથે વિદેહ દેશે ગયા. નારદ, વામદેવ, અત્રિ, કૃષ્ણ, રામ, અસિત, અરુણી, હું (શુકદેવ), બૃહસ્પતિ, કણ્વ, મૈત્રેય, ચ્યવન વગેરે મહાન ઋષિઓ પણ સાથે હતાં. રાજા, ભગવાન જ્યાં જ્યાં ગયા, ત્યાંના નાગરિકો અને પ્રજાજનો તેમને ભેટ આપવા દોડી આવ્યા—જેમ સૂર્ય પોતાના ગ્રહો સાથે ઉગે છે તેમ. આનર્ત, ધન્વ, કુરુ, જાંગલ, કંક, મત્સ્ય, પંચાલ, કુંતી, મધુ, કૈકય, કોશલ, અર્ણ અને અન્ય પ્રદેશોના લોકો એ ભગવાનના કમળ જેવા મુખને, હલકી સ્મિત અને મૃદુ દૃષ્ટિથી તેજસ્વી, પોતાના નેત્રોથી નિહાળતા આનંદિત થયા. જે લોકોની દૃષ્ટિમાં ભગવાનના દર્શનથી અજ્ઞાનનું અંધકાર દૂર થયું, તેમને ત્રણેય લોકના ગુરુએ આશ્રય અને સ્વરૂપ દર્શન આપ્યું; દેવો અને મનુષ્યો જેની સ્તુતિ કરતા, એવા ભગવાન, ધૂળથી ધોળા અને દુ:ખ વિનાશક, ધીરે ધીરે વિદેહમાં પ્રવેશ્યા. અચ્યૂત આવ્યા છે એ સાંભળીને, પ્રજાજનો આનંદથી હાથમાં ભેટ લઈને તેમને મળવા આવ્યા. ભગવાનને જોઈને, આનંદથી તેમના ચહેરા ખીલી ઉઠ્યા; તેઓએ અને ઋષિઓએ પણ, જેમને માત્ર સાંભળ્યા હતા, હાથે જોડીને પ્રણામ કર્યા. વિશ્વના ગુરુ આપણા કલ્યાણ માટે આવ્યા છે એમ સમજીને, મિથિલાના રાજા અને શ્રુતદેવ બંને ભગવાનના ચરણોમાં પડ્યા. બંનેએ હાથે જોડીને દાશાર્હ (કૃષ્ણ) અને બ્રાહ્મણોને, એક જ સમયે પોતાના ઘરે પધારવા વિનંતી કરી. ભગવાને બંનેની ભાવના જાણી અને તેમને પ્રસન્ન કરવા ઇચ્છી, બંનેના ઘરમાં એકસાથે પ્રવેશ કર્યો—પણ એક બીજા જાણ્યા વગર. મહાન ચિત્ત ધરાવતા જનક (બહુલાશ્વ)એ, દૂરથી આવેલા મહાન અને સાધારણ બધાને પોતાના ઘરમાં બેસાડ્યા અને શ્રેષ્ઠ આસન આપીને સાંભળ્યા. ભક્તિથી હૃદયમાં આનંદ અને આંખોમાં આંસુઓ સાથે, તેમણે તેમના ચરણોમાં વંદન કર્યું, પગ ધોઈને તે જળ પોતાના મસ્તકે ધરણ કર્યું—જે જગતને પવિત્ર કરે છે. પરિવાર સાથે, fragrances, ફૂલો, વસ્ત્રો, ધૂપ, દીવો, ભોજન, ગાય અને વાછરડા વગેરેથી વિધિવત પૂજા કરી. મીઠા વચનોથી તેમને પ્રસન્ન કર્યા, અને ભગવાન વિષ્ણુના ચરણ સ્પર્શતા, જે પગને વાળી બેઠા હતા, આનંદથી વાત કરી. ત્યારે રાજા બહુલાશ્વે કહ્યું: “હે ભગવાન! તમે જ સર્વના આત્મા, સર્વના દર્શક, સર્વના સાક્ષી છો; આજે, તમારા કમળચરણનું સ્મરણ કરતા, તમે અમને દેખા દઈને અમારું જીવન પવિત્ર કર્યું.” “તમારા વચનને સાચું કરવા માટે તમે અમને દર્શન આપ્યું છે; કેમ કે તમે કહેલું કે, જે ભક્તો એકનિષ્ઠપણે તમારો આશ્રય લે છે, તેઓ તમારે માટે લક્ષ્મી કે બ્રહ્માથી પણ વધુ પ્રિય છે, હે અનંત!” આ રીતે ભગવાનની કૃપા, તેમના ભક્તો અને રાજાઓ ઉપર વરસી.