શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

પૂર્વકાળમાં મહાનુભાવોએ જે મિત્રતા સ્થાપિત કરી હતી—even those who did not reciprocate their kindness—એવી મિત્રતા ક્યારેય ત્યજી ન જોઈએ. એ મિત્રતા ફળરૂપે પણ મિત્રતામાં જ સમર્પિત થવી જોઈએ. પરંતુ, ભાઈઓની વચ્ચે, પહેલાં આપણે એકબીજાના કલ્યાણ માટે પ્રયત્ન કર્યો નહોતો; આજે, સંપત્તિ અને ગર્વના અંધકારમાં, આપણી સામે ઉભેલા સ્વજનોને પણ આપણે ઓળખી શકતા નથી. એટલે, હે માન આપનાર, જે મનુષ્ય સાચા કલ્યાણની ઈચ્છા રાખે છે, તેને રાજસિંહાસનનું તેજ ક્યારેય પ્રાપ્ત ન થાય—કારણ કે એથી માણસ પોતાના જ લોકો અને સંબંધીઓને ઓળખી શકતો નથી; એનું દ્રષ્ટિ અંધ થઈ જાય છે. આ રીતે, શ્રીમદ્દ શુકદેવજી કહે છે: જ્યારે વસુદેવજીને પૌર્વકાળની મિત્રતા યાદ આવી, ત્યારે તેઓ પ્રેમથી વિહ્વળ થઈ ગયા, તેમના હૃદયમાં લાગણી વહેવા લાગી અને આંખોમાંથી આંસુઓ વહાવા લાગ્યા. નંદબાબા, જેમણે પોતાના પ્રિય મિત્ર ગોવિંદ અને રામ માટે જે પ્રેમ બતાવ્યો હતો, એ માટે યદુઓએ તેમનો બહુ સન્માન કર્યો. તેઓ ત્યાં ત્રણ મહિના સુધી રોકાયા—'આજે, કાલે' એમ વિચારીને. પછી, જ્યારે નંદ અને વ્રજવાસીઓ વિદાય લેવા તૈયાર થયા, ત્યારે તેમને ઉત્તમ આભૂષણો, વસ્ત્રો અને અનેક અમૂલ્ય ભેટો અપાઈ. વસુદેવ, ઉગ્રસેન, કૃષ્ણ, ઉદ્ધવ, બલરામ અને અન્ય યદુઓ તરફથી પણ તેમને અનેક ભેટો મળી. આ રીતે, નંદજી યદુઓ સાથે વિદાય થયા. નંદ, ગોપો અને ગોપીઓના મન ગોવિંદના કમળચરણોમાં લીન રહી, તેમને વિમુખ કરી શક્યા નહિ—પણ તેમ છતાં તેઓ મથુરા તરફ ચાલ્યા ગયા. જ્યારે તેમના સંબંધીઓ વિદાય થઈ ગયા, ત્યારે કૃષ્ણને આરાધ્ય માનનારા વ્રુષ્ણિઓએ, વરસાદી ઋતુ નજીક આવી રહી છે એ જોઈ, ફરીથી દ્વારકામાં પાછા ફર્યા. ત્યાં તેઓએ યદુદેવતાઓના મહોત્સવની, યાત્રાની અને મિત્રમિલનની ઘટનાઓ બધાને વર્ણવી. આ રીતે, દશમ સ્કંધના બીજા ભાગની ચોર્યાસમી અધ્યાય, 'તીર્થયાત્રાનો વર્ણન', પૂર્ણ થાય છે—જે શ્રેષ્ઠ વૈરાગ્યો માટે મહાપુરાણ છે. પછી, રાજા પરિક્ષિતે પૂછ્યું: 'હે બ્રાહ્મણ, અમારે જાણવું છે કે રામ અને કૃષ્ણની બહેનનું શું થયું—અર્જુને કેવી રીતે તેમને પતિરૂપે સ્વીકારી, અને તેઓ કેવી રીતે મારી દાદી બની?' શુકદેવજી કહે છે: અર્જુન યાત્રા કરતા હતા ત્યારે તેઓ પ્રભાસ ખાતે આવ્યા અને ત્યાં તેમને પોતાના માસેર ભાઈ વિશે સાંભળ્યું. કેટલાક કહેતા કે બલરામ તેમને દુર્યોધનને આપશે, તો કેટલાક એ વાતથી અસહમત હતા. અર્જુને તેમને મેળવવાની ઈચ્છા રાખી, અને ત્રણ દંડવાળી વ્રતી બની, દ્વારકા પહોંચી ગયા. ત્યાં, પોતાના હેતુ માટે, અર્જુન અનેક મહિના સુધી રોકાયા. શહેરવાસીઓ અને બલરામે તેમને વારંવાર સન્માન આપ્યો—પણ બલરામે તેમને ઓળખ્યા નહોતા. એક દિવસ બલરામે તેમને પોતાના ઘરમાં આમંત્રિત કર્યા, મહેમાન તરીકે સન્માન આપ્યું અને શ્રદ્ધાપૂર્વક ભોજન આપ્યું. અર્જુને પણ ભિક્ષામાં મળેલું ભોજન સ્વીકાર્યું. ત્યાં અર્જુને એક મહાન કન્યા જોઈ, જે વીર પુરુષોને પણ આકર્ષિત કરી શકે તેવી હતી. અર્જુનનું હૃદય પ્રેમથી અને આંખોમાં આનંદથી ખીલી ઉઠ્યું—તેમનું મન તેમને પર સ્થિર થઈ ગયું. એ કન્યાએ પણ અર્જુનને જોઈ, અને સ્વાભાવિક રીતે, પોતાનું હૃદય તેમને અર્પણ કરી દીધું. લજ્જાશીલ, સ્મિત અને કટાક્ષથી, તેણે પોતાના મન અને દૃષ્ટિ અર્જુન પર સ્થિર કરી. અર્જુન સતત તેમના વિશે વિચારતા રહેતા, તેમને મેળવવાની પ્રબળ ઈચ્છા રાખતા—એમના મનમાં કામની તીવ્રતા વધી ગઈ, અને શાંતિ ન રહી. એક મહોત્સવ દરમિયાન, જ્યારે એ કન્યા રથમાં બેસી કિલ્લાથી બહાર નીકળી, ત્યારે અર્જુને, તેમના માતા-પિતા અને કૃષ્ણની મંજૂરીથી, તેમને રથમાં બેસાડીને લઈ ગયા. રથ પર ઊભા રહી, ધનુષ્ય લઈને, અર્જુને સામેથી આવનારા યોદ્ધાઓને વિખેરી નાખ્યા—જેમ સિંહ હરણાને વિખેરી નાખે. આ સાંભળીને, બલરામજી મહાસાગર જેવો ઉશ્કેરાઈ ગયા; પણ કૃષ્ણે, તેમના પગરવ પકડી, મિત્રો સાથે તેમને શાંત કર્યા. પછી, બલરામે આનંદપૂર્વક લગ્ન માટે અનેક ભેટો મોકલાવી—હાથી, રથ, ઘોડા, પુરુષો અને સ્ત્રીઓ—બધું જ વૈભવપૂર્ણ. શુકદેવજી કહે છે: કૃષ્ણના ભક્તોમાં શ્રુતદેવ નામના મહાન બ્રાહ્મણ હતા, જેઓ એકમાત્ર કૃષ્ણભક્ત, સર્વ પુરુષાર્થમાં પૂર્ણ, શાંત, જ્ઞાની અને વિકારરહિત હતા. તેઓ મિથિલા શહેરમાં, વિદેહોમાં રહેતા, ગૃહસ્થ આશ્રમમાં, માત્ર યથાયોગ્ય મળતું સ્વીકારી, નિષ્કામપણે પોતાના કર્મ કરતા. દરરોજ, યાત્રાના દ્રવ્યરૂપે જે મળે એમાં સંતોષ માનતા, અને જે જરૂરી હોય એ વિધિપૂર્વક કરતા. એ જ રીતે, તે પ્રદેશના રાજા બહુલાશ્વ પણ વિનમ્ર અને અચ્યુતપ્રિય હતા. ભગવાન બંનેથી પ્રસન્ન થઈ, દારુકા દ્વારા લાવવામાં આવેલા રથ પર, ઋષિઓ સાથે, વિદેહ દેશ તરફ ગયા. નારદ, વામદેવ, અત્રી, કૃષ્ણ, રામ, અસિત, અરુણી, હું (શુકદેવ), બૃહસ્પતિ, કણ્વ, મૈત્રેય, ચ્યવન અને અન્ય ઋષિઓ પણ સાથે હતા. રાજા, ભગવાન જ્યાં જ્યાં ગયા, ત્યાંના નાગરિકો અને ગ્રામજનો તેમની પાસે ઉપહાર લઈને આવ્યા—જેમ સૂર્ય પોતાના ગ્રહો સાથે ઉગે ત્યારે સૌ તેને આવકારવા આવે. આનર્ત, ધન્વ, કુરુ, જાંગલ, કંક, મત્સ્ય, પંચાલ, કુંતી, મધુ, કેકય, કોશલ, અર્ણા અને અન્ય પ્રદેશોના લોકો—પુરૂષ અને સ્ત્રીઓ—કૃષ્ણના કમળ જેવા ચહેરા પર પ્રસન્ન સ્મિત અને સૌમ્ય દૃષ્ટિ જોઈને, પોતાની આંખોથી તૃપ્તિ પામતા. જેઓની દૃષ્ટિ પર કૃષ્ણની કૃપાદૃષ્ટિ પડી, એમના અંદકાર દૂર થઈ ગયા; ત્રણ લોકના ગુરુએ તેમને સુરક્ષા અને પોતાનું દર્શન આપ્યું. દેવો અને મનુષ્યોના સ્તુતિગાન, જે ચારે દિશામાં ફેલાતા, દુઃખનો નાશ કરતા અને આકાશ જેવાં શ્વેત, એ સાંભળીને ભગવાન ધીરે ધીરે વિદેહમાં પ્રવેશ્યા. અચ્યુત આવ્યા એ સાંભળીને, વિદેહના નાગરિકો અને ગ્રામજનો આનંદપૂર્વક ઉપહાર લઈને તેમના દર્શને આવ્યા. તેમને જોઈ, સૌના ચહેરા આનંદથી ખીલી ઉઠ્યા; સૌએ હાથે જોડીને વંદન કર્યું—જેમ ઋષિઓને, જેમના વિશે માત્ર સાંભળ્યું હતું, એમ પણ વંદન કર્યું. વિશ્વના ગુરુ આપણા કલ્યાણ માટે આવ્યા છે એવું માની, મિથિલાના રાજા અને શ્રુતદેવ બંનેએ તેમના ચરણોમાં પતિત થઈ, પ્રણામ કર્યા. હાથે જોડીને, બંનેએ—રાજા અને શ્રુતદેવે—દાશાર્હ (કૃષ્ણ) અને બ્રાહ્મણોને, એકસાથે, પોતાના ઘરે આત્મીયતાથી પધારવાનો નિમંત્રણ આપ્યું. ભગવાને બંનેના ભાવ જાણી, તેમને પ્રસન્ન કરવા, બંનેના ઘરમાં, એકબીજાને જાણ્યા વિના, પ્રવેશ કર્યો. મહાન ચિત્તવાળા જનક રાજાએ, દુરથી આવેલા—even those not of good conduct—મહાનુભાવોને પોતાના ઘરમાં બેસાડ્યા, શ્રેષ્ઠ આસન આપ્યું અને તેમના વચન સાંભળ્યા. ભક્તિથી હૃદયમાં આનંદ અને આંખોમાં આંસુઓ સાથે, તેમણે તેમના ચરણોમાં નમન કર્યું, પગ ધોઈ અને એ પાવન જળને સ્વીકાર્યું. પછી, પરિવાર સાથે, એ જળને મસ્તકે ધારણ કર્યું અને સુગંધ, ફૂલો, વસ્ત્રો, ધૂપ, દીપ, નૈવેદ્ય, ગાય અને વાછરડાંથી ભગવાન અને ઋષિઓની પૂજા કરી.