શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ભક્તિપૂર્વક સાંભળો, મહારાજ, યદુકુલમાં એક અનોખું ઉત્સવ યોજાયું હતું. શ્રીકૃષ્ણે પોતાના કટુંબજનો, તેમના પત્નીઓ અને પુત્રો, તેમજ વિદર્ભ, કોશલ, કુરુ, કાશી, કેકય અને શ્રિંજય દેશોના લોકોએ ખૂબ આદરપૂર્વક સન્માન્યા. સભ્યગણ, યજ્ઞકર્મમાં નિમિત્ત પંડિતો, ઋષિ-મુનિ, રાજાઓ, દેવતાઓ, પિતૃઓ અને સંન્યાસી-મુનિઓનું પણ યથાયોગ્ય આદરપૂર્વક સન્માન થયું. પછી, ભગવાનના ગૃહમાંથી વિદાય લઈને, તેઓ સૌ આશીર્વાદ આપતાં યજ્ઞસ્થળે પ્રસ્થાન પામ્યા. ધૃતરાષ્ટ્ર, તેમના ભાઈ, પૃથાપુત્રો, ભીષ્મ, દ્રોણ, પૃથા, યમરાજના પુત્રો, મહર્ષિ નારદ, દેવવ્યાસ અને તેમના સંબંધીઓ—આ બધા પણ હાજર હતા. યદુવંશીઓએ પોતાના પ્રિયજનોને હૈયાથી ભેટી, પ્રેમથી ભીંજાઈ, વિદાય લીધી; કેટલીક જાતિઓ પોતાના પ્રદેશ તરફ દુઃખ સાથે પાછા ફર્યા. નંદબાબા અને ગોપ-ગોપીઓનું શ્રીકૃષ્ણ, બલરામ, ઉગ્રસેન વગેરે દ્વારા વિશેષ સન્માન થયું. નંદબાબા પોતાના પ્રિયજનોને મળીને ત્યાં જ રોકાયા. વસુદેવજી, જેમણે પોતાની ઇચ્છાઓના મહાસાગરને સરળતાથી ઓળંગી લીધો હતો, આનંદથી ભરેલા હૃદયે, મિત્રમંડળથી ઘેરાયેલા, નંદબાબાની હાથે હાથ મૂકીને કહ્યું: "ભાઈ, મનુષ્યોમાં જે પ્રેમબંધન છે, તેને ત્યજી દેવું—even મહાન વીર અને યોગીઓ માટે—મહુદ્ધર છે. સજ્જનો જે મિત્રતા સ્થાપે છે—even જેમણે ઉપકાર ન કર્યો હોય—એ કદી ત્યજવી નહીં જોઈએ. પૂર્વે, ભાઈઓ, આપણે એકબીજાના કલ્યાણ માટે કાર્ય કર્યું નહોતું; આજે સંપત્તિના અહંકારથી, સામે ઊભેલા પોતાના જ લોકોને આપણે જોતા નથી. જો કોઈ સાચું કલ્યાણ ઇચ્છે છે, તો રાજશ્રીની ચમક તેની પાસે કદી ન આવે, કેમ કે એથી મનુષ્ય પોતાના જ લોકો અને બાંધવોને ઓળખી શકતો નથી." એવું કહીને, પ્રેમથી ભીંજાયેલા વસુદેવજી, ભૂતકાળની મિત્રતાને યાદ કરીને, આંખોમાંથી અશ્રુ વહાવીને રડી પડ્યા. યદુવંશીઓએ નંદબાબા અને ગોપ-ગોપીઓને, જેમણે શ્રીકૃષ્ણ અને બલરામ પર અત્યંત પ્રેમ કર્યો હતો, ત્રણ મહિના સુધી "આજે, કાલે" એમ વિચારીને ત્યાં રોકાવાનું મનમાં રાખ્યું. પછી, નંદ અને વ્રજવાસીઓને શ્રેષ્ઠ આભૂષણો, વસ્ત્રો અને અમૂલ્ય ભેટોથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા. વસુદેવ, ઉગ્રસેન, કૃષ્ણ, ઉદ્ધવ, બલરામ વગેરે પાસેથી અનેક ભેટો મેળવી, નંદબાબા યદુવંશીઓ સાથે પોતાના ગામ તરફ પ્રસ્થાન પામ્યા. ગોપ-ગોપીઓ અને ગોપાળ, જેમનું મન શ્રીકૃષ્ણના કમળચરણોમાં એકાગ્ર હતું, તે મન ખેંચી શક્યા નહીં અને અંતે મથુરા તરફ ચાલ્યા ગયા. જ્યારે પોતાના સંબંધીઓ વિદાય થયા, ત્યારે કૃષ્ણને આરાધ્ય માનનારા વૃષ્ણિઓએ, વરસાદી ઋતુ નજીક આવતી જોઈ, ફરીથી દ્વારકામાં પરત ફર્યા. તેમણે પોતાના લોકોમાં યદુદેવતાઓના મહોત્સવની, તીર્થયાત્રા દરમ્યાન થયેલી મુલાકાતો અને અન્ય ઘટનાઓની કથાઓ સંભળાવવી શરૂ કરી. આ રીતે, ભગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના બીજા ભાગના ચોર્યાસમો અધ્યાય, 'તીર્થયાત્રાનું વર્ણન', પૂર્ણ થાય છે—જે પરમ વૈરાગ્યશીલ સાધુઓ માટે શ્રેષ્ઠ ગ્રંથ છે. પછી, રાજા પરિક્ષિતે પુછ્યું: "હે બ્રાહ્મણ, અમને જાણવું છે કે રામ અને કૃષ્ણની બહેનનું વર્ણન કરો—અર્જુને કેવી રીતે તેમનો વિવાહ કર્યો અને તે કેવી રીતે મારી દાદી બની?" શુકદેવજીએ કહ્યું: અર્જુન તીર્થયાત્રા કરતા પૃથ્વી પર ફરતા ફરતા પ્રભાસ ક્ષેત્રે પહોંચ્યા, ત્યાં તેને પોતાની માતુલ બહેન વિશે સમાચાર મળ્યા. કેટલાક કહેતા રામજી તેને દુર્યોધનને આપશે, તો કેટલાક અસહમત હતા. અર્જુન પોતે તેને ઈચ્છતા, ત્રિદંડ ધારણ કરીને, સંન્યાસી તરીકે દ્વારકામાં આવ્યા. ત્યાં, પોતાના હિત માટે, અર્જુન ઘણા મહિના સુધી રોકાયા; શહેરવાસીઓ અને રામજી દ્વારા વારંવાર આદરથી સન્માનિત થયા—પણ રામજી તેમને ઓળખી શક્યા નહીં. એક દિવસ, રામજી તેમને ઘર લાવી, મહેમાન તરીકે આમંત્રિત કર્યા અને શ્રદ્ધાપૂર્વક ભોજન આપ્યું; અર્જુને ભિક્ષામાં મળેલું ભોજન સ્વીકાર્યું. ત્યાં અર્જુને એક વિશાળ સૌંદર્યવતી કન્યા જોઈ, જે વીર પુરુષોને પણ મોહી લે એવી હતી; અર્જુનનું હૃદય પ્રેમથી વિહળી ઊઠ્યું. એ યુવતીએ પણ અર્જુનને જોઈને મનમાં પસંદ કરી લીધા—લજ્જાશીલ, સ્મિતથી, કટાક્ષથી અર્જુન પર નજર જમાવી. અર્જુન સતત તેની જ વિચારણા કરતા, તેને મેળવવાની ઇચ્છામાં મન અશાંત અને વ્યાકુલ બની ગયું. એક મહાન ઉત્સવના દિવસે, જ્યારે તે કન્યા રથમાં બેસી કિલ્લા બહાર નીકળી, ત્યારે અર્જુને, તેના માતા-પિતા અને કૃષ્ણની મંજૂરીથી, તેને રથમાં બેસાડી લઇ ગયા. અર્જુને પોતાના ધનુષ્યથી વિરોને વિખેરી નાખ્યા, પોતાના જ લોકો પણ સિંહ જેમ હરણોને ઉડાડી દે એમ હાંકી દીધા. આ સાંભળીને રામજી ચંદ્રના પૂર્ણિમા પર મહાસાગર જેવો ઉદ્ગ્ન થઈ ગયા; પણ કૃષ્ણે, મિત્રો સાથે, તેમના ચરણ પકડીને તેમને શાંત કર્યા. અંતે, બલરામજી પણ લગ્નથી પ્રસન્ન થઈ, અનેક હાથી, રથ, ઘોડા, પુરુષો અને સ્ત્રીઓ જેવી અમૂલ્ય ભેટો પાઠવી. શુકદેવજી કહે છે: કૃષ્ણના ભક્તોમાં શ્રુતદેવ નામના મહાન બ્રાહ્મણ હતા, જેમણે એકમાત્ર કૃષ્ણભક્તિથી સર્વ સિદ્ધિઓ પ્રાપ્ત કરી, શાંત, વિવેકી અને ઇન્દ્રિયવિજયી હતા. તેઓ મિથિલાનગરના વિદેહોમાં ગૃહસ્થ તરીકે રહેતા, માત્ર યથાયોગ્ય મળતું સ્વીકારતા અને નિરંતર પોતાના ધર્મમાં સ્થિત રહેતા. દરરોજ તેઓ યથાયોગ્ય મળતું સ્વીકારતા, તીર્થયાત્રા માટે જે મળ્યું તેનાથી સંતોષી રહેતા અને જરૂરી વિધિઓ કરતા. એ જ રીતે, ત્યાંના રાજા બહુલાશ્વ પણ વિનયશીલ અને અચ્યૂતને પ્રિય હતા. ભગવાન બંનેથી પ્રસન્ન થઈ, દારુક દ્વારા લાવવામાં આવેલા રથ પર આરૂઢ થઈ, ઋષિ-મુનિઓ સાથે વિદેહદેશે ગયા. નારદ, વામદેવ, અત્રિ, કૃષ્ણ, રામ, અસિત, અરુણી, શુકદેવ, બૃહસ્પતિ, કણ્વ, મૈત્રેય, ચ્યવન વગેરે ઋષિઓ સાથે હતા. મહારાજ, ભગવાન જ્યાં જ્યાં ગયા, ત્યાંના નાગરિકો અને પ્રજાએ તેમને સન્માન-ભેટો લઈને આવકાર્યા—જેમ સૂર્યોદયે ગ્રહો સાથે સૂર્યને આવકારવામાં આવે છે તેમ. આણર્ત, ધન્વ, કુરુ, જાંગલ, કંક, મત્સ્ય, પંચાલ, કુંતી, મધુ, કેકય, કોશલ, અર્ણ અને અન્ય દેશોના લોકો, પુરૂષ-સ્ત્રીઓએ, કૃષ્ણના કમળ જેવા મુખને, મૃદુ સ્મિત અને કોમળ દૃષ્ટિથી, આતુરતાથી નિહાળ્યા. જેઓની દૃષ્ટિના અંધકાર ભગવાનના દર્શનથી દૂર થઈ ગયા, એવા લોકોએ ત્રણ લોકના ગુરુથી સુરક્ષા અને દિવ્ય સ્વરૂપનું દર્શન પ્રાપ્ત કર્યું; દેવ-મનુષ્યોના સ્તુતિગાનથી, જે ચારે દિશામાં વ્યાપી, દુઃખનો નાશક અને આકાશ જેવું ધોળું હતું, એ રીતે ભગવાન ધીમે ધીમે વિદેહ દેશમાં પ્રવેશ્યા. જ્યારે અચ્યૂતના આગમનની ખબર મળી, ત્યારે નાગરિકો અને પ્રજાએ આનંદપૂર્વક હાથે ભેટો લઈને ભગવાનના દર્શને દોડી આવ્યા. આ રીતે શ્રીમદ્ ભાગવતની પાવન કથા અનુપમ પ્રેમ, મિત્રતા, વૈરાગ્ય અને ભક્તિના ભાવથી વહેતી રહે છે.