શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

મહાન બ્રાહ્મણને સંબોધી, મહાત્માઓએ કહ્યું: "તમારું હૃદય અત્યંત પવિત્ર છે, કારણ કે તમે તપ, અધ્યયન અને ઇન્દ્રિયનિગ્રહથી તેને શુદ્ધ બનાવ્યું છે. એમાં પ્રગટ, અપ્રગટ અને એ બંનેથી પણ પરે એવી તત્ત્વની અનુભૂતિ થાય છે. બ્રાહ્મણ, તમે બ્રાહ્મણોના સમાજનું માન આપો છો, જે શાસ્ત્રો અને આપના સ્વરૂપના મૂળ છે; તેથી જ તમે બ્રહ્મનિષ્ઠોમાં શ્રેષ્ઠ બની ગયા છો. આજે આપણું જન્મ, શિક્ષણ, તપ અને દૃષ્ટિ—all have attained their true purpose—કારણ કે, આપ જેવા પરમ પુરુષના દર્શનથી અમને પરમ કલ્યાણ પ્રાપ્ત થયું છે. શ્રીકૃષ્ણને, જેમનું બુદ્ધિતત્વ અવિનાશી છે અને જેમની મહિમા તેમની પોતાની યોગમાયાથી ઢંકાઈ ગઈ છે, એવા પરમાત્માને નમસ્કાર છે. તેમજ, એ ભગવાન, જેમને આ રાજાઓ કે યદુવંશીઓ પણ, જે માત્ર તેમા જ આનંદ મેળવે છે, ઓળખી શકતા નથી—એ સમયના સ્વામી અને આત્મા છે, પણ માયાના પરદાથી છુપાયેલા છે. જેમ સૂતો માનવી પોતાના નામ અને વિષયોથી અલગ એવા સત્ય સ્વરૂપને ઓળખી શકતો નથી, તેમ મનુષ્ય પણ માયાના મોહથી, નામ-રૂપ અને ઇન્દ્રિય વિષયોમાં આસક્ત થઈ, સ્મૃતિભ્રંશના કારણે આપને ઓળખી શકતો નથી. આજે અમને આપના ચરણકમલના દર્શન થયા, જે પાપોના સમૂહને નાશ કરે છે, પવિત્ર તીર્થોનું નિવાસસ્થાન છે, અને પરિપક્વ યોગીઓના હૃદયમાં સ્થાપિત છે. આપના ભક્તો, જેમની અંતરંગ આવરણો પ્રેમથી છિદી જાય છે, આપના માર્ગને પ્રાપ્ત કરે છે—હે પ્રભુ, તેમને કૃપા આપો. પછી, શુકદેવજીએ કહ્યું: દાશાર્હ (કૃષ્ણ), ધૃતરાષ્ટ્ર અને યુધિષ્ઠિર રાજા પાસે વિદાય લઈને, તે મહર્ષિઓ પોતાના આશ્રમ તરફ પ્રયાણ કરવા mentally તૈયાર થયા. તે સમયે, પ્રસિદ્ધ વસુદેવજી તેમને મળવા આવ્યા, નમન કર્યું, સન્માન આપ્યું અને સંયમિત વાણીમાં બોલ્યા: "હે મહર્ષિઓ, હું આપને નમન કરું છું—આપ સર્વે દેવરૂપ છો. કૃપા કરીને કહો કે કર્મથી જન્મેલી બંધનતાની મુક્તિ કેવી રીતે પામી શકાય?" ત્યારે નારદજીએ કહ્યું: "હે બ્રાહ્મણો, આશ્ચર્યની વાત નથી કે વસુદેવ, જેણે કૃષ્ણને પોતાનો પુત્ર માન્યો છે, એ પરમ કલ્યાણ વિશે પૂછે છે. મનુષ્યોમાં નજીકનો સંબંધ થતાં અવગણના થતી હોય છે—જેમ ગંગા છોડીને બીજું જળ શુદ્ધિ માટે શોધે છે. જે ભગવાનનો અનુભવ—સમય, સર્જન, લય વગેરેથી—કદી ઓછો થતો નથી, એ ભગવાન પોતે અજ્ઞેય છે, અને પોતાનાં પ્રાણાદિ શક્તિઓથી ઢંકાયેલા છે; જેને દુઃખ, કર્મ અને ગુણો સ્પર્શી શકતા નથી, છતાંય કોઈ-કોઈ તેમને મેઘ, ધૂંધ, અથવા ગ્રહણથી ઢંકાયેલા સૂર્યની જેમ ઓળખી શકતા નથી." પછી મહર્ષિઓએ અનકદુંદુભિ (વસુદેવ)ને સંબોધીને સર્વ રાજાઓ અને અચ્યૂતના વંશજોની હાજરીમાં કહ્યું: "કર્મનો નાશ કર્મ દ્વારા જ થાય છે—વિશ્વાસથી, યજ્ઞાદિ વિધિથી સર્વયજ્ઞસ્વામી વિષ્ણુની ઉપાસના કરવી જોઈએ. મનની શાંતિ, જે કવિઓએ શાસ્ત્રદૃષ્ટિથી દર્શાવી છે, એ યોગમાર્ગ સહેલો અને આત્માને આનંદદાયક છે. દ્વિજગૃહસ્થ માટે આ શુભ માર્ગ છે—પવિત્ર ઉપાયોથી અને શ્રદ્ધાથી, પોતાની સંપત્તિ અનુસાર પૂજા કરવી. જ્ઞાની પુરુષે યજ્ઞ અને દાન દ્વારા ધનની, ગૃહસ્થાશ્રમ દ્વારા પત્ની-પુત્રની, અને આધ્યાત્મિક સાધનોથી આત્માની ઈચ્છા, યોગ્ય સમયે ત્યાગવી જોઈએ; જે લોકોએ ગામની તમામ આસક્તિઓ ત્યજી, તપોવનમાં ગયા છે, તેઓ સ્થિરપણે તે માર્ગે આગળ વધ્યા છે. દ્વિજ જન્મથી દેવ, ઋષિ અને પિતૃ—આ ત્રણ ઋણ લઈને આવે છે; યજ્ઞથી દેવોનું, અધ્યયનથી ઋષિઓનું અને પુત્રથી પિતૃઓનું ઋણ ચૂકવે છે; જો કોઈ એ ઋણ ચૂકવ્યા વિના વિદાય લે છે, તો તે પતિત થાય છે. આજે, હે બુદ્ધિમાન, તમે ઋષિઓ અને પિતૃઓના ઋણમાંથી મુક્ત થયા છો; યજ્ઞથી દેવોનું ઋણ પણ ચૂકવી, તમે નિર્ઋણ અને નિશ્રય બની ગયા છો. હે વસુદેવ, તમે હરિની પરમ ભક્તિપૂર્વક આરાધના કરી છે, તેથી જ એ ભગવાન તમારાં પુત્ર બની પ્રગટ થયા છે." આવાં વચન સાંભળીને, મહાત્મા વસુદેવજીએ મસ્તક નમાવ્યું, મહર્ષિઓ તથા ઋત્વિજોને પ્રસન્ન કર્યા અને તેમણે યજ્ઞ માટે પસંદ કર્યા. મહર્ષિઓએ ધર્માનુસાર શ્રેષ્ઠ વિધિથી યજ્ઞ આરંભ્યો. યજ્ઞપ્રારંભે, વૃષ્ણિઓએ કમળમાલા ધારણ કરી, સ્નાન કરીને, સુંદર વસ્ત્રો પહેરી, રાજાઓ પણ વૈભવી આભૂષણોથી શોભી ઉઠ્યા. વસુદેવજીની રાણીઓ આનંદપૂર્વક, અલંકાર વિહોણી, સુંદર વસ્ત્રોમાં, અભિષેકમંડપે પહોંચી, સુગંધિત લિપ્તિ અને અર્પણ લઈને આવી. ડોળ, મૃદંગ, દુંધુભિ, શંખ, તુરી અને અન્ય વાદ્યોના ઘોષથી વાતાવરણ ગૂંજી ઉઠ્યું; નૃત્યકારો અને કલાકારો નૃત્ય કરવા લાગ્યા, સ્તુતિકારો અને વંશાવલિકારોએ સ્તુતિ કરી; ગંધર્વ સ્ત્રીઓ પોતાના પતિઓ સાથે મધુર સંગીત ગાવા લાગી. પંડિતોએ વિધિ મુજબ, સ્નાન અને સુગંધિત લિપ્તિ કરેલા વસુદેવજી અને તેમની અઢી (૧૮) રાણીઓને અભિષેક કર્યો, જેમ ચંદ્રદેવને તારા દ્વારા અભિષેક કરવામાં આવે છે. તેઓ રેશમી વસ્ત્રો, કાંગણ, હાર, પાયલ અને કાનના કુંડળોથી શોભી ઉઠ્યા, યજ્ઞવસ્ત્રમાં અભિષેક પામેલા તેજસ્વી લાગતા. પંડિતો પણ રેશમી વસ્ત્રો અને રત્નોથી અલંકૃત, સભામાં તેજસ્વી લાગતા, જાણે ઇન્દ્ર યજ્ઞમાં ઉપસ્થિત હોય. રામ અને કૃષ્ણ પણ પોતાના કુટુંબજનો, પુત્રો અને પત્નીઓ સાથે, પોતાના તેજથી પ્રકાશિત થતા. યજ્ઞવિધિ અનુસાર, અગ્નિહોત્ર અને અન્ય સામાન્ય તથા વિશિષ્ટ યજ્ઞો દ્વારા, તેમણે યજ્ઞ, જ્ઞાન અને કર્મના સ્વામી ભગવાનની આરાધના કરી. યોગ્ય સમયે, પંડિતોને ધન, ગાય, જમીન, પુત્રીઓ અને વિશાળ સંપત્તિથી સન્માનિત કર્યા. પત્નીઓ માટેની વિધિઓ અને અંતિમ અભિષેક પછી, મહર્ષિઓ, પંડિતો અને યજમાન સાથે રામ સરોવર ખાતે સ્નાન કર્યું. પછી તેમણે પોતાના આભૂષણો અને વસ્ત્રો વંશાવલિકાર અને સ્ત્રીઓને આપી, અને પોતે પણ શોભી, પંડિતો અને અન્ય મહેમાનોને ભોજનથી સન્માનિત કર્યા. પોતાના કુટુંબજનો, તેમના પત્ની-પુત્રો અને વિદર્ભ, કોશલ, કુરુ, કાશી, કૈકય અને શ્રુંજયના મહેમાનોને પણ યથાયોગ્ય સન્માન આપ્યો. સભ્યગણ, પંડિતો, મહર્ષિઓ, રાજાઓ, યક્ષ-પિતૃ-મુનિઓને પણ સન્માન આપ્યા. પછી તેઓ ભગવાનના મંદિરમાંથી વિદાય લઈને યજ્ઞસ્થળે પહોંચ્યા. ધૃતરાષ્ટ્ર, તેમના ભાઈ, પૃથાપુત્રો, ભીષ્મ, દ્રોણ, પૃથા, યમપુત્રો, નારદ, દેવવ્યાસ અને તેમના મિત્રો-સ્નેહીઓ—આ બધા યદુવંશીઓને હૃદયપૂર્વક ભેટી, પ્રેમથી પિગળી ગયા. પછી, પોતપોતાના પ્રદેશ તરફ, વિયોગના દુઃખ સાથે, વિદાય લઈ ગયા.