શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

કુંતી અને અન્ય સ્ત્રીઓએ એકમાત્ર એ જ ઇચ્છા વ્યક્ત કરી કે તેઓ ભગવાન કૃષ્ણના મહિમાવંત ચરણોની ધૂળી પોતાના માથા પર ધારણ કરી શકે, જે ચરણો તેના પ્રિય સ્નેહભર્યા સાથીની સુગંધથી સુગંધિત છે અને જે ગદાધારી છે. વ્રજની ગોપીઓ, પુલિન્દ સ્ત્રીઓ, ઘાસચારો, ઔષધિઓ, ગાયો અને ગોપબાલકો—બધા જ એ મહાન આત્માના ચરણસંપર્કની અભિલાષા રાખે છે, જ્યારે તે ગાયોને ચરાવે છે. શુકદેવજી કહે છે કે જ્યારે કુંતી, સુભદ્રા, દ્રૌપદી, માધવી, રાજમહિસીઓ અને તેમની પોતાની ગોપીઓએ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ, પરમાત્મા, તેમના પ્રત્યે જે ઊંડો પ્રેમ ધરાવે છે તેની વાતો સાંભળી, તેઓ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા; તેમની આંખોમાં આશ્ચર્ય અને ભાવનાથી આંસુ છલકાયા. જ્યારે સ્ત્રીઓ એકબીજામાં વાતચીત કરતી હતી અને પુરુષો પુરુષોમાં, ત્યારે મહાન ઋષિ-મુનિઓ ત્યાં આવ્યા, કૃષ્ણ અને બલરામના દર્શન માટે ઉત્સુક. તેમાં વ્યાસ, નારદ, ચ્યવન, દેવલ, અસિત, વિશ્વામિત્ર, શતાનંદ, ભરદ્વાજ અને ગૌતમ આવ્યા. રામ પોતાના શિષ્યો સાથે, વશિષ્ઠ, ગાલવ, ભૃગુ, પુલસ્ત્ય, કશ્યપ, અત્રિ, માર્કંડેય અને બૃહસ્પતિ પણ આવ્યા. દ્વિત, ત્રિત, એકત, બ્રહ્માના પુત્રો, અંગિરા, અગસ્ત્ય, યાજ્ઞવલ્ક્ય, વામદેવ અને અન્ય પણ આવ્યા. આ ઋષિઓને જોઈને, ત્યાં બેઠેલા રાજાઓ, પાંડવો, કૃષ્ણ અને બલરામ તરત જ ઊભા થઈ ગયા અને સમગ્ર જગતના પૂજ્ય એવા મહાન ઋષિઓને વંદન કર્યા. સૌએ ઋષિઓનું યોગ્ય રીતે પૂજન કર્યું; રામ અને અચ્યૂત (કૃષ્ણ)એ પણ તેમને સન્માનપૂર્વક આવકાર આપ્યો, બેઠક, પાદ્ય, અર્ચન, ફૂલમાળાઓ, ધૂપ અને ચંદનથી સેવા કરી. પ્રભુ, જે ધર્મના સ્વરૂપ છે, તેમણે ઋષિઓને આરામથી બેઠેલા જોઈને સૌના સમક્ષ મર્યાદિત અને ગંભીર વચનોમાં વાત કરી. સમગ્ર સભા મૌન થઈને તેમનાં વચનો સાંભળવા લાગી. ભગવાને કહ્યું: “અરે! આપણને જે શ્રેષ્ઠ ફળ પ્રાપ્ત થયું છે, તે તો દેવતાઓ માટે પણ દુર્લભ છે—યોગમાસ્ટરોના દર્શનનો લાભ. પછી તો એ મનુષ્યોનું શું કહેવું, જેમણે ખાસ તપસ્યા નથી કરી, છતાં દેવતાઓના પૂજનમાં—જે જગતની આંખો છે—આવા મહાન ઋષિઓને જોવા, સ્પર્શવા, પ્રશ્ન પૂછવા અને તેમના ચરણોમાં વંદન કરવાનો અવસર મળે છે? પવિત્ર તીર્થો કે માટી-પથ્થરના દેવતાઓ પણ તેવું શુદ્ધિકરણ નથી કરતા; માત્ર પવિત્ર સંતોનું દર્શન—even ક્ષણમાત્ર માટે—બધા પાપો દૂર કરી દે છે. અગ્નિ, સૂર્ય, ચંદ્ર, તારાઓ, પૃથ્વી, જળ, આકાશ, વાયુ, વાણી કે મન—even અલગથી પૂજાતા હોય, તો પણ પાપ દૂર કરતા નથી; પરંતુ જેઓ જ્ઞાનીઓની સેવા કરે છે—even ક્ષણભર—they destroy sin. જે વ્યક્તિ આત્માને ત્રણ તત્ત્વના શરીર સાથે જ ઓળખે છે, પત્ની-સ્નેહીઓને પોતાનું માને છે, પૃથ્વીને જ દેવતા સમજે છે, તીર્થોને માત્ર જળ સમજે છે, પણ કદી જ્ઞાનીઓની શોધ નથી કરતો—એ તો ગાય અથવા ગધેડા જેવો છે.” શુકદેવજી કહે છે: કૃષ્ણના આ ઊંડા અને અજ્ઞેય જ્ઞાનવચનો સાંભળીને ઋષિઓ મૌન થઈ ગયા, તેમનું મન પણ તેમનાં વચનોની ઊંડાઈથી ચિંતિત થઈ ગયું. લાંબા વિચાર પછી ઋષિઓએ જગતના સ્વામી ભગવાન કૃષ્ણને સ્મિતભર્યા ચહેરે કહ્યું: “પ્રભુ, તમારી માયાથી—even અમારે જેવો જગતના સર્જનહાર પણ—મૂઢ બની જાય છે; તમારી મહિમા તમારી પોતાની અજ્ઞાત શક્તિથી છુપાયેલી છે—તમારા કાર્યો અદભુત છે! તમે તો નિર્વિકાર છો, છતાં અનેક રીતે જગતની રચના, પાલન અને સંહાર કરો છો, પણ બંધાઈ નથી; જેમ પૃથ્વી અનેક રૂપ અને નામે દેખાય છે, પણ પોતે બદલાતી નથી. તમારી મહત્તાના કાર્યો અદ્ભુત અને અજ્ઞેય છે! પણ યોગ્ય સમયે, તમે તમારા ભક્તોનું રક્ષણ કરવા માટે સત્વગુણ ધારણ કરો છો, દુષ્ટોને દંડવા માટે અવતાર લો છો; તમારી લિલાથી તમે વેદના શાશ્વત માર્ગને સ્થાપિત કરો છો, હે પરમપુરુષ, જે વર્ણાશ્રમના આત્મા છો. હે બ્રહ્મન, તમારું હૃદય શુદ્ધ છે, તપ, અધ્યયન અને સ્વસંયમથી પ્રાપ્ત થયું છે; તેમાં પ્રગટ, અપ્રગટ અને બંનેથી પરમ તે તત્વ અનુભૂતિરૂપે વસે છે. તેથી, હે બ્રહ્મન, તમે બ્રાહ્મણ સમુદાયનું સન્માન કરો છો, જે શાસ્ત્રોના અને તમારા પોતાના મૂળ છે; તેથી તમે બ્રહ્મનિષ્ઠોમાં શ્રેષ્ઠ છો. આજે અમારો જન્મ, અમારું જ્ઞાન, તપ અને દ્રષ્ટિ—all have borne fruit, કારણ કે અમે તમને મળ્યા—જે પરમલક્ષ્ય છો—અને પરમમંગલ પ્રાપ્ત કર્યું. અખંડ બુદ્ધિ અને યોગમાયાથી છુપાયેલી મહિમાવાળા, પરમાત્મા શ્રીકૃષ્ણને વંદન. જેઓને—even રાજાઓ અને વૃષ્ણિઓ, જેમનો આનંદ માત્ર કૃષ્ણમાં છે—જાણતા નથી, એ તો સમયના સ્વામી અને આત્મા છે, પણ માયાની પડદાથી છુપાયેલા છે. જેમ સૂતો માણસ—even તત્વો અને ગુણોને અનુભવે છે, છતાં પોતાના સાચા સ્વરૂપને, જે માત્ર નામ અને વિષયોથી જુદું છે, ઓળખતો નથી. એમ, માયાના મોહથી, મન નામ, વિષય અને ઇન્દ્રિયોમાં ફસાઈ જાય છે, અને સ્મૃતિની ખલેલથી તમને ઓળખી શકતું નથી. આજે અમે તમારા એ ચરણોનું દર્શન કર્યું, જે પાપોના પર્વતને દૂર કરે છે, જે તીર્થોનું નિવાસસ્થાન છે, અને જે યોગસિદ્ધ ભક્તોના હૃદયમાં સ્થિર છે; હે પ્રભુ, જેમના ભક્તો, ભક્તિથી ભીતરનાં આવરણ ભેદી, તમારા માર્ગને પ્રાપ્ત કરે છે—અમારે પણ કૃપા કરો.” શુકદેવજી કહે છે: આમ કહીને ઋષિઓએ દાશાર્હ (કૃષ્ણ), ધૃતરાષ્ટ્ર અને રાજર્ષિ યુધિષ્ઠિરને વિદાય આપી, પોતાના આશ્રમ તરફ પાછા જવા મન બનાવી લીધું. તેમને જોઈને પ્રસિદ્ધ વસુદેવ આગળ આવ્યા, વંદન કર્યું, સન્માન આપ્યું અને સંયમિત વચનથી પુછ્યું: “હે મહર્ષિગણ, હું તમને વંદન કરું છું, તમે બધા દેવરૂપ છો. કૃપા કરીને કહો કે કર્મથી કર્મબંધન કેવી રીતે તૂટે?” શ્રી નારદએ કહ્યું: “હે બ્રાહ્મણો, આશ્ચર્ય નથી કે વસુદેવ પરમ કલ્યાણ જાણવાની ઉત્સુકતા રાખે છે અને અમને પ્રશ્ન કરે છે, કારણ કે તેઓ કૃષ્ણને પોતાનો પુત્ર માને છે. મૃત્યુલોકમાં નજીકની સાથે રહેવાથી અવગણના થાય છે, જેમ કે કોઈ ગંગાને છોડીને બીજા જળમાં પવિત્રતા શોધે છે. જેની અનુભૂતિ સમય, સર્જન, સંહાર વગેરેથી કદી ક્ષીણ થતી નથી—પોતે, બીજાઓ કે ગુણોથી—ક્યાંયથી પણ. એ ભગવાન, જે અવિભાજ્ય છે, દુઃખ, કર્મ અને ગુણોની પ્રવાહથી અવ્યાહત અનુભવી છે, પણ પોતાની પ્રાણશક્તિ વગેરેથી છુપાયેલ છે—જેમ કે સૂર્ય, વાદળ, ધુમ્મસ કે ગ્રહણથી છુપાય છે, તેમ કોઈ તેને ઓળખી શકતો નથી.” પછી, રાજા, ઋષિઓએ અનકદુંદુભિ (વસુદેવ)ને સંબોધીને, સર્વ રાજાઓ અને અચ્યૂતના વંશજોની હાજરીમાં કહ્યું: “કર્મનાશ માટે જ્ઞાનીજનોએ આ રીતે ઉપદેશ આપ્યો છે: શ્રદ્ધાપૂર્વક સર્વયજ્ઞના સ્વામી વિષ્ણુનું યજ્ઞક્રિયાથી પૂજન કરવું. મનની શાંતિ—કવિઓએ શાસ્ત્રદૃષ્ટિથી દર્શાવી છે—યોગમાર્ગ સરળ છે અને આત્માને આનંદ આપે છે. દ્વિજગૃહસ્થ માટે આ શુભ માર્ગ છે—જે વ્યક્તિ પોતાના ઉપાર्जિત ધન પ્રમાણે, શુદ્ધ ઉપાય અને શ્રદ્ધાથી પૂજન કરે. જ્ઞાનીજનોએ કહ્યુ છે કે ધન માટે યજ્ઞ-દાન, પત્ની-પુત્ર માટે ગૃહસ્થાશ્રમ, અને આત્મા માટે સ્વર્ગલોકની અભિલાષા—આ બધું સમય અનુસાર ત્યાગી દેવું જોઈએ; જેમણે ગામના બધા આશ્રય ત્યાગી દીધા છે, તેઓ દૃઢતાપૂર્વક તપોના વનમાં ગયા છે.