શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

યાદવોના પ્રભુ શ્રીકૃષ્ણ જ્યારે પોતાના શહેરમાં પ્રવેશ કરે છે, ત્યારે શહેર સુંદર રીતે સૂર્યછાયા ધ્વજ અને રંગીન દરવાજાઓથી શોભાયમાન હોય છે. આ શહેરનું યશ સ્વર્ગ અને પૃથ્વી બંનેમાં પ્રસિદ્ધ છે, અને શ્રીકૃષ્ણ એમાં પ્રવેશ કરે છે, જાણે પોતાનું જ હાર્બર પહોંચેલી નૌકાની જેમ. મારા પિતા તેમના મિત્રો, સગાં-સંબંધીઓ અને કુટુંબીઓને કિંમતી વસ્ત્રો, આભૂષણો, પથારી, બેઠકો અને અન્ય ભેટો આપીને સન્માન આપે છે. તેઓ દાસી, તમામ પ્રકારની સંપત્તિ, સૈનિકો, રથો અને ઘોડાઓ સાથે, ભક્તિપૂર્વક મૂલ્યવાન શસ્ત્રો પણ આપે છે. અમે, તેમના ઘરનાં દાસીઓ, સત્ય તપ અને પૂર્ણ વૈરાગ્યથી આ સ્થાન પ્રાપ્ત કર્યું છે, અને સ્વયં-સંતૃપ્ત એવા પ્રભુની સેવા કરીએ છીએ. રાજકુમારીઓ કહે છે: તેમણે ભૌમ અને તેના અનુયાયીઓને યુદ્ધમાં સંહાર્યા પછી, અમને – તેમના દ્વારા જીતવામાં આવેલી રાજકુમારીઓને – મુક્તિ આપી. તેમના કમલ જેવા પગનું સ્મરણ કરીને, જે સર્વ ઈચ્છાઓ પૂરી કરે છે, તેમણે અમને લગ્નમાં સ્વીકારી, અને સંસારી બંધનમાંથી મુક્તિ આપી. અમે રાજસત્તા, અધિપતિ, શાસન, કે બ્રહ્માની શ્રેષ્ઠ સ્થિતિ પણ ઇચ્છતા નથી, કે હરિનું અનંત ધામ પણ નથી. અમને તો માત્ર તેમના વિભવશાળી પગની ધૂળી, જે તેમના પત્ની દ્વારા લગાવવામાં આવેલા અંગરાગથી સુગંધિત છે, તે જ પોતાના માથા પર ધારણ કરવાની ઈચ્છા છે. વ્રજની ગોપીઓ, પુલિંદા સ્ત્રીઓ, ઘાસ-બૂટા, ગાય અને ગોપલ – બધા જ એ મહાન આત્માના પગના સ્પર્શની ઈચ્છા રાખે છે, જ્યારે તેઓ ગાય ચરાવે છે. શુકદેવ કહે છે: જ્યારે કુંતી, સુભદ્રા, દ્રૌપદી, માધવી, રાજકીય પત્નીઓ અને તેમની પોતાની ગોપીઓએ શ્રીકૃષ્ણ – પરમાત્મા – તેમની પ્રત્યે ઊંડા પ્રેમ વિશે સાંભળ્યું, ત્યારે તેઓ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા, અને તેમની આંખોમાં આશુઓ છલકાઈ. સ્ત્રીઓ પોતપોતામાં વાત કરતી હતી અને પુરુષો પુરુષોમાં, ત્યારે ઘણા ઋષિઓ શ્રીકૃષ્ણ અને બલરામને જોવા માટે ત્યાં પહોંચ્યા. વ્યાસ, નારદ, ચ્યવન, દેવલ, અસીત, વિશ્વામિત્ર, શતાનંદ, ભરદ્વાજ અને ગૌતમ આવ્યા. રામ પોતાના શિષ્યો સાથે, venerable વસિષ્ઠ, ગાલવ, ભૃગુ, પુલસ્ત્ય, કશ્યપ, અત્રિ, માર્કંડેય અને બૃહસ્પતિ પણ આવ્યા. દ્વિત, ત્રિત, એકત, બ્રહ્માના પુત્રો, અંગિરા, અગસ્ત્ય, યાજ્ઞવલ્ક્ય, વામદેવ અને અન્ય પણ આવ્યા. તેમને જોઈને, જે રાજાઓ પહેલાં બેઠા હતા, પાંડવો, શ્રીકૃષ્ણ અને બલરામ, તરત જ ઊભા થઈ, અને જગતમાં પૂજનીય એવા ઋષિઓને નમન કર્યું. બધાએ ઋષિઓને યોગ્ય રીતે પૂજ્યા, અને રામ તથા અચ્યુત (કૃષ્ણ) પણ તેમને આવકાર, બેઠકો, પગ ધુવા માટે પાણી, ભેટો, ફૂલમાળા, ધૂપ અને અંગરાગથી સન્માન આપ્યા. પ્રભુ, ધર્મના સ્વરૂપ, સૌને આરામથી બેઠા જોઈ, ત્યારે મહાસભામાં સૌ નિઃશબ્દ રહીને તેમના માપદંડવાળા શબ્દો સાંભળ્યા. શ્રીકૃષ્ણ બોલ્યા: અહા! આપણે, જે જગતમાં જન્મ લીધા છે, એ સર્વોચ્ચ ફળ પ્રાપ્ત કર્યું છે – જે દેવોને પણ દુર્લભ છે – યોગના મહાપુરુષોનું દર્શન. દેવતાઓ – જે જગતની આંખ છે – તેમની પૂજામાં, ઓછા તપસ્વી માણસોને પણ એ મહાન પુરુષોને જોવા, સ્પર્શવા, પ્રશ્ન કરવા અને તેમના પગમાં નમન કરવાની તક મળે છે – એ શું કહેવાય? પવિત્ર જળ, માટી-પથ્થરથી બનેલા દેવતાઓ એ રીતે પવિત્રતા આપતા નથી; પવિત્ર લોકો તો માત્ર એક ક્ષણના દર્શનથી પવિત્રતા આપે છે. અગ્નિ, સૂર્ય, ચંદ્ર, તારાઓ, પૃથ્વી, જળ, આકાશ, પવન, વાણી, મન – અલગથી પૂજ્યા જાય છે – પણ પાપ દૂર નથી કરતા; જ્ઞાનીની સેવા તો એક ક્ષણમાં પણ પાપ નાશ કરે છે. જે વ્યક્તિ આત્માને ત્રણ તત્વોથી બનેલા શરીરથી ઓળખે છે, પત્ની અને સગાંને પોતાનું માને છે, પૃથ્વીને પવિત્ર માનવે છે, અને પવિત્ર સ્થળોને માત્ર જળ ગણાવે છે, પણ જ્ઞાનીની શોધ નથી કરે – તે ગાય કે ગધેડા જેટલો છે. શુકદેવ કહે છે: શ્રીકૃષ્ણના અઘાત જ્ઞાનવાળા શબ્દો સાંભળીને, ઋષિઓ નિઃશબ્દ બેઠા રહ્યા, અને તેમના મનમાં પ્રભુના શબ્દોની ઊંડાઈથી આશ્ચર્ય થયું. દીર્ઘ વિચાર પછી, ઋષિઓ હસતાં, બ્રહ્માંડના પ્રભુને કહ્યું: તમારી રાજસત્તા તો લોકોના એકત્રિત થવા માટે છે. ઋષિઓ બોલ્યા: તમારી માયાથી, હે પરમ તત્વના જ્ઞાતા, અમને – જગતના સર્જકોએ પણ – ભ્રમ થાય છે; તમારી મહાનતા તો તમારી જ રહસ્યમય શક્તિથી છુપાયેલી છે – પ્રભુના કામો કેટલા અદભૂત છે! તમે ઇચ્છા વગર, જગતની રચના, પાલન અને સંહાર અનેક રીતે કરો છો, પણ બંધાઈ નથી; જેમ પૃથ્વી અનેક નામ અને રૂપમાં દેખાય છે, પણ સ્વરૂપે અપરિવર્તિત રહે છે – તમારી મહાનતાના કામો અદભૂત અને રહસ્યમય છે! જગતના કલ્યાણ માટે, યોગ્ય સમયે, તમે સત્વગુણ સ્વીકારો છો, દુષ્ટોના દમન માટે, અને તમારા ખેલથી, વેદના શાશ્વત માર્ગને સ્થિર કરો છો – હે પરમ પુરુષ, તમે varnashrama વ્યવસ્થાના આત્મા છો. હે બ્રહ્મન, તમારું હૃદય શુદ્ધ છે, તપ, અધ્યયન અને આત્મસંયમથી પ્રાપ્ત થયું છે; તેમાં પ્રગટ, અપ્રગટ અને બંનેથી પરે એ તત્વ જાણવામાં આવે છે. તેથી, હે બ્રહ્મન, તમે બ્રાહ્મણ સમુદાયને સન્માન આપો છો, જે શાસ્ત્ર અને તમારી જ ઉત્પત્તિનું મૂળ છે; તેથી તમે બ્રહ્મનભક્તોમાં શ્રેષ્ઠ છો. આજે, આપણો જન્મ, શિક્ષા, તપ અને દર્શન ફળદાયી બન્યો છે, કારણ કે તમને – સર્વોચ્ચ લક્ષ્ય – મળીને, આપણે શ્રેષ્ઠ કલ્યાણ પ્રાપ્ત કર્યું છે. નમન છે એ શ્રીકૃષ્ણને, જેમનું બુદ્ધિ ક્યારેય નિષ્ફળ નથી, જેમની મહાનતા પોતાની યોગમાયાથી છુપાયેલી છે, અને જે પરમ આત્મા છે. એમને, જેમને આ રાજાઓ અને વૃષ્ણિ વર્ગ પણ, જે માત્ર તેમને જ આનંદ આપે છે, ઓળખી શકતા નથી – તેઓ સમય અને આત્માના પ્રભુ છે, માયાની પડદાથી છુપાયેલા. જેમ, સૂતા માણસ, તત્વો અને ગુણો અનુભવતા હોવા છતાં, પોતાનું સાચું સ્વરૂપ – જે માત્ર નામ અને ઇન્દ્રિય વિષયોથી અલગ છે – જાણતો નથી. તેમ, માયાના ભ્રમથી, મન નામ, વિષય અને ઇન્દ્રિયોમાં લગ્ન થઈ, સ્મૃતિના વિક્ષેપથી, તમને ઓળખી શકતું નથી. આજે, અમે તમારા પગના દર્શન કર્યા, જે પાપના સમૂહને નાશ કરે છે, અને પવિત્ર સ્થળોનું ધામ છે, યોગમાં પૂર્ણ થયેલા લોકોના હૃદયમાં સ્થિર છે; હે પ્રભુ, જેમના ભક્તો, ભક્તિથી આંતરિક આવરણ ભેદી, તમારા માર્ગને પ્રાપ્ત કરે છે – કૃપા કરો. શુકદેવ કહે છે: આમ, દાશારહ (કૃષ્ણ), ધૃતરાષ્ટ્ર અને યુધિષ્ઠિર રાજા સાથે વિદાય લઈને, ઋષિઓ પોતાના આશ્રમ તરફ પ્રયાણ કરવા માટે મન બનાવે છે. તેમને જોઈ, વિખ્યાત વસુદેવ આગળ આવે છે, નમન કરે છે, સન્માન આપે છે અને સંયમિત વાણીથી બોલે છે. શ્રી વસુદેવ કહે છે: હે ઋષિઓ, હું તમને નમન કરું છું, તમે બધા દેવો છો. કૃપા કરીને કહો, કેવી રીતે કર્મ દ્વારા કર્મનું બંધન નાશી શકાય? શ્રી નારદ કહે છે: હે બ્રાહ્મણો, આશ્ચર્યની વાત નથી કે વસુદેવ, સર્વોચ્ચ કલ્યાણ જાણવાની ઉત્સુકતા રાખી, અમને પ્રશ્ન કરે છે, કારણ કે કૃષ્ણને પોતાનો પુત્ર માને છે. મરત્યોમાં, નજીકના સંબંધથી અવગણના થાય છે, જેમ કોઈ ગંગા છોડીને, પવિત્રતા માટે અન્ય જળ શોધે છે. તે વ્યક્તિ, જેનો આત્મસ્વરૂપ સમય, સર્જન, સંહાર વગેરેથી ક્યારેય ઘટતો નથી – પોતે, બીજા દ્વારા, કે ગુણોથી, કયાંયથી પણ.