શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

કૃષ્ણની વિજયગાથા અને તેમના પરમ પ્રેમને વર્ણન કરતી આ કથા મહાભારતના પ્રસંગોથી શરૂ થાય છે. એક રાણી પોતાના મનમાં વિચારે છે: “જે શ્રીકૃષ્ણે રાજમાર્ગ પર રાજાઓને હરાવીને, મારા સાથે મારી દાસીઓ અને સૈન્યને પણ પરાક્રમના મૂલ્ય રૂપે જીત્યા, એવાં કૃષ્ણના હું દાસી બની રહું—એવું મને દરેક જન્મમાં મળે.” પછી શ્રી ભદ્રા કહે છે: “મારા પિતાએ મારા મામાને બોલાવી, મને કૃષ્ણને આપી દીધા—એ કૃષ્ણ, જેમનું મન માત્ર પોતાના પર સ્થિર છે—મારી સાથે સૈન્ય અને મિત્રો પણ આપ્યા.” “મને આશા છે કે દરેક જન્મે મને તેમના પાવન ચરણોનો સ્પર્શ મળે, કારણ કે એ ચરણસંપર્કથી કર્મના ચક્રમાં ભટકતો જીવ પણ પરમ કલ્યાણ પ્રાપ્ત કરે છે.” પછી શ્રી લક્ષ્મણા કહે છે: “નારદજી પાસેથી વારંવાર મુકુંદના જન્મ અને કાર્યોની કથાઓ સાંભળી, મારું મન કમળહસ્ત મુરારીમાં આકર્ષાઈ ગયું—અહીં સુધી કે લોકપાલો પણ ભૂલી ગઈ.” “મારા પિતા બૃહત્સેનએ, મારા મનને જાણી, મારી પરણાની યુક્તિ શોધી.” “મારા સ્વયંવરમાં, જેમ પાંડવોની ઈચ્છાથી એક વખત માછલી મુકાઈ હતી, તેમ અહીં પણ એક માછલી બહાર છુપાવી, પણ તે પાણીમાં જોઈ શકાય એવી રાખવામાં આવી.” “આ સાંભળીને ચારે દિશાના અનેક રાજાઓ, શસ્ત્રવિદ્યા જાણતા, પોતાના ગુરુઓ સાથે મારા પિતાના શહેરમાં આવ્યા.” “મારા પિતાએ બધાને તેમની શક્તિ અને વય પ્રમાણે સન્માન આપ્યું. જેમને મને મેળવવાની ઈચ્છા હતી, તેમણે ધનુષ્ય અને બાણ લઈને સભામાં પ્રયત્ન કર્યો.” “કેટલાંક ધનુષ્ય ઉઠાવીને તેને ચઢાવી શક્યા નહીં; કેટલાક ધનુષ્યની ડોરી છાતીએ ખેંચતા જ પડી ગયા.” “મગધ, અંબષ્ટ, ચેદિ જેવા રાજાઓ તથા ભીમ, દુર્યોધન અને કર્ણ જેવા વીરોએ ધનુષ્ય તો ચઢાવ્યું, પણ સાચી પડકારને સમજ્યા નહીં.” “પાણીમાં પડછાયામાં માછલી જોઈને, તેના સ્થાનને સમજીને અર્જુને ધ્યાનથી તીર છોડ્યો; એણે માછલીને કાપી નહીં, માત્ર સ્પર્શ કરી.” “રાજાઓનો અભિમાન તૂટી ગયો, તેઓ પાછા ગયા. પછી ભગવાન કૃષ્ણે ધનુષ્ય ઉઠાવ્યું, સહેલાઈથી ચઢાવ્યું.” “પછી તેણે એ નિશાન પર તીર દોર્યું, પાણીમાં એકવાર માછલી જોઈને, તીરથી તેને કાપી નીચે પાડી દીધું. એ સમયે સૂર્ય અભિજિત નક્ષત્રમાં હતો.” “પછી હું અખાડામાં પ્રવેશી, પગમાં પાયલ વાગતી, હાથમાં તેજસ્વી સુવર્ણ હાર લઈને, નવા રેશમી વસ્ત્રમાં, શરમાળ સ્મિત સાથે, વાળમાં પુષ્પમાળા ધારણ કરીને.” “મારું ચહેરું ઉંચું કરીને, મોટા કાનના કુંડળ ઝગમગાવતા, ગાલોમાં તેજ છલકતો, હળવા સ્મિત સાથે રાજાઓ તરફ નજર કરી, અને હૃદયથી મુરારીને સમર્પિત થઈ, એ હાર તેમના ખભા પર મૂકી દીધો.” “તે સમયે ઢોલ, નગારા, શંખ, તુરી અને અન્ય વાદ્ય વાગવા લાગ્યા; નૃત્યકારો નાચવા લાગ્યા અને ગાયકો ગાવા લાગ્યા.” “જ્યારે મેં ભગવાન, માયાના સ્વામી, કૃષ્ણને પસંદ કર્યા, ત્યારે મનુષ્યોના મુખિયા, કામથી દગ્ધ થઈ, દ્રૌપદીના સ્વયંવરની જેમ, સહન કરી શક્યા નહીં અને એકબીજા સાથે સ્પર્ધા કરવા લાગ્યા.” “કૃષ્ણે મને ચાર ઉત્તમ ઘોડાઓ જોડેલી રથમાં બેસાડી, શારંગ ધનુષ્ય લઈને, કવચ ધારીને, ચાર ભુજાવાળા સ્વરૂપે યુદ્ધ માટે ઊભા રહ્યા.” “દારુકે સોનાની સુશોભિત રથ હાંકી, રાજાઓ જોઈ રહ્યા—જેમ સિંહ અન્ય પ્રાણીઓની સામે પોતાના શિકારને લઈ જાય છે.” “કેટલાંક રાજાઓ રથ પાછળ દોડ્યા, હથિયારો લઈને, ધનુષ્ય તાણીને, ગામના સિંહોની જેમ હરિને પકડી લેવા પ્રયત્ન કર્યો.” “શારંગ ધનુષ્યમાંથી તીરોની વર્ષા થઈ; કેટલાંકના હાથ, પગ, ગળા કપાઈ ગયા અને યુદ્ધભૂમિમાં પડી ગયા; તો કેટલાંક યુદ્ધ છોડીને ભાગી ગયા.” “પછી યદુઓના સ્વામી શ્રીકૃષ્ણ સુશોભિત ધ્વજ અને રંગીન દ્વારોથી શોભતા શહેરમાં પ્રવેશ્યા, જેમ નૌકા પોતાના બંધરમાં પહોંચી જાય છે.” “મારા પિતાએ તેના મિત્રો, સગાં-સંબંધીઓનું કિંમતી વસ્ત્રો, આભૂષણો, પાંજરા, બેઠકો અને અન્ય ભેટોથી સન્માન કર્યું.” “દાસીઓ, સર્વ પ્રકારની સંપત્તિ, સૈનિકો, રથો, ઘોડા અને મૂલ્યવાન શસ્ત્રો પૂરેપૂરા ભક્તિભાવથી આપ્યા.” “અમે, તેના ઘરાણાની દાસીઓ, સાચી તપશ્ચર્યાથી અને સંપૂર્ણ વૈરાગ્યથી, આત્મતૃપ્ત શ્રીકૃષ્ણની સેવા માટે સમર્પિત થઈ ગયા.” પછી રાણીઓ કહે છે: “ભૌમ અને તેના અનુયાયીઓને યુદ્ધમાં હરાવી, કૃષ્ણે અમને, પોતાના દ્વારા જીતાયેલી રાજકુમારીઓને મુક્ત કરી, પોતાના કમળચરણોનું સ્મરણ કરાવ્યું. અમને લગ્નમાં સ્વીકારી, સંસારના બંધનમાંથી મુક્તિ આપી.” “અમને રાજ્ય, અધિપતિ, શાસન કે બ્રહ્માના પણ સર્વોચ્ચ સ્થાનની ઇચ્છા નથી—even હરિના અનંત નિવાસની પણ નહીં.” “અમને તો માત્ર એ જ ઇચ્છા છે કે કૃષ્ણના મહિમાવંત ચરણોની ધૂળી, જે તેમના પ્રિયાની કાંતીથી સુગંધિત છે, અમારા મસ્તકે રહે—એ જ ગદાધર.” “વ્રજની ગોપીઓ, પુલિંદા સ્ત્રીઓ, ઘાસ-વનસ્પતિ, ગાયો અને ગોપાલક—all એ મહાત્માના ચરણસ્પર્શની ઈચ્છા કરે છે, જ્યારે તે ગાયોને ચરાવે છે.” આવી કૃષ્ણપ્રત્યેની પરમ ભક્તિ અને પ્રેમ જોઈ, જ્યારે કુંતી, સુભદ્રા, દ્રૌપદી, માધવી, રાજમહિલાઓ અને ગોપીઓએ શ્રીકૃષ્ણના અપરિમિત પ્રેમ વિશે સાંભળ્યું, તેઓ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા—આંખોમાં આનંદાશ્રુ છલકાયા. સ્ત્રીઓ પરસ્પર વાત કરતી હતી, પુરુષો પુરુષોમાં વાત કરતા હતા, ત્યારે ત્યાં મહાન ઋષિદેવતાઓ કૃષ્ણ-બલરામના દર્શન માટે આવ્યા. વ્યાસ, નારદ, ચ્યવન, દેવલ, અસિત, વિશ્વામિત્ર, શતાનંદ, ભરદ્વાજ અને ગૌતમ આવ્યા. રામ પોતાના શિષ્યો સાથે, પૂજ્ય વસિષ્ઠ, ગાલવ, ભૃગુ, પુલસ્ત્ય, કશ્યપ, અત્રિ, માર્કંડેય અને બૃહસ્પતિ પણ આવ્યા. દ્વિત, ત્રિત, એકત, બ્રહ્માના પુત્રો, અંગિરા, અગસ્ત્ય, યાજ્ઞવલ્ક્ય, વામદેવ અને અન્ય પણ આવ્યા. આ ઋષિઓને જોઈને, અગાઉ બેઠેલા રાજાઓ, પાંડવો, કૃષ્ણ અને બલરામ—all તરત ઊભા થઈ ગયા અને વિશ્વવિંદિત મહાન ઋષિઓને વંદન કર્યું. બધાએ ઋષિઓની યોગ્ય રીતે પૂજા કરી, અને રામ તથા અચ્યૂતએ પણ તેમને આવકાર, બેઠક, પાદ્ય, અર્જના, પુષ્પમાળા, ધૂપ અને ચંદનથી સન્માન કર્યું. પ્રભુ, ધર્મમૂર્તિ, ઋષિઓને આરામથી બેઠેલા જોઈ, સૌ સભાસદો મૌન થઈ, તેમના તટસ્થ વચનો સાંભળવા લાગ્યા. ભગવાન બોલ્યા: “અહો! અમને, જે આ જગતમાં જન્મ્યા છીએ, એ પરમ ફળ મળ્યું છે—જે દેવતાઓને પણ દુર્લભ છે—યોગેશ્વરોના દર્શનનું ફળ.” “દેવતાઓની પૂજા કરતા સામાન્ય મનુષ્યો, જેમને ઓછી તપશ્ચર્યા છે, પણ જો આવા મહાન પુરુષોને જોવા, સ્પર્શવા, પ્રશ્ન પુછવા અને તેમના ચરણોમાં વંદન કરવાની તક મળે, તો એનું મહાત્મ્ય શું કહીએ?” “પવિત્ર નદીઓ કે માટી-પથ્થરના દેવતાઓ પણ એ રીતે પાવન કરતા નથી; મહાન સંતો તો માત્ર દર્શનથી—even ક્ષણમાત્ર માટે—પવિત્ર કરી દે છે.” આ રીતે, શ્રીકૃષ્ણની મહિમા, તેમના ચરણસંપર્ક અને ભક્તિનું મહાત્મ્ય, અને મહાન ઋષિ-મુનિઓના આગમનથી એ સભા પવિત્ર બની ગઈ.