શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ભગવાન કૃષ્ણે ગોપીઓની વચ્ચે ઉપદેશ આપતાં કહ્યું કે, "મારા પર જે ભક્તિ જીવોમાં પ્રગટે છે, તે તેમને અમરત્વ તરફ લઈ જાય છે. તમારું મારા પ્રત્યેનું સ્નેહ પણ શુભ સંયોગથી જ જન્મ્યું છે, જેના કારણે દરેક વિઘ્નો દૂર થઈ ગયા છે." પછી કૃષ્ણે સમજાવ્યું, "હું સર્વ જીવનો આરંભ, અંત અને આંતરિક તથા બાહ્ય તત્વ છું, જેમ કે આકાશ, પાણી, પૃથ્વી, વાયુ અને પ્રકાશ પાંસરીય તત્વો માટે છે. આ રીતે, સર્વ જીવો આત્મા અને પરમાત્મા દ્વારા જીવોમાં વસે છે. જે અવિનાશી તત્વને જોઈ શકે છે, તેઓ બંનેને મારા અને પરમ તત્વમાં perceives કરે છે." શુકદેવજી કહે છે, "આ રીતે ભગવાન કૃષ્ણ દ્વારા આત્મજ્ઞાનના ઉપદેશથી ગોપીઓની ચેતના અને પ્રાણશક્તિ તેમની કૃષ્ણસ્મૃતિમાં લીન થઈ ગઈ. તેઓ પોતાને ભૂલી, પરમાત્મામાં લીન થઈ ગઈ." ગોપીઓએ પ્રાર્થના કરી, "જે ભગવાનના કમળ જેવા ચરણો યોગીઓના હૃદયમાં ધ્યાનથી સ્થિર થાય છે, અને જે સંસારના કૂવામાંથી મુક્તિ આપનારા આધાર છે, એ ભગવાન અમારા મનમાં સતત પ્રગટ રહે—even જ્યારે અમે અમારા ઘરકામમાં રત હોઈએ ત્યારે પણ." આ રીતે, ભાગવત પુરાણના દશમ સ્કંધના બીજા ભાગની બ્યાસઠમી અધ્યાય, 'વૃષ્ણિ અને ગોપાઓનું મિલન', પૂર્ણ થાય છે. પછી શુકદેવજી કહે છે, "ગોપીઓને આશીર્વાદ આપી, તેમના ગુરુ અને આશ્રયરૂપ ભગવાન કૃષ્ણે યુધિષ્ઠિર અને તેમના તમામ મિત્રોની ખબર પૂછવી શરૂ કરી." જેને ભગવાને પુછ્યા અને સન્માન આપ્યું, તેઓએ આનંદભરે, ભગવાનના ચરણ દર્શનથી પાપ વિહોણા થઈ, જવાબ આપ્યો: "હે મહાન! તમારી કમળચરણ અમૃત જેવું છે, જે ક્યારેક તમારા મુખમાંથી પણ વહે છે. જે લોકો તેને પોતાના કાનથી પીવે છે, તેઓ સંસાર બંધન અને દેહભ્રમથી મુક્ત થઈ જાય છે." "અમે ત્રિધા દેહભાવ ત્યાગી, સર્વ કર્મશુદ્ધ થઈ, અવિરત આનંદ અને અડચણ વગરનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યું છે. યોગ અને શાસ્ત્ર તથા સમયથી સ્થિર થયેલા, અમે તમારી માયામય રૂપને પણ પરમહંસના માર્ગરૂપે વંદન કરીએ છીએ." શુકદેવજી કહે છે, "આ રીતે, અંધક અને કૌરવ વંશની સ્ત્રીઓ ભેગી થઈ, લોકમાં કીર્તિશ્રેષ્ઠ શ્રીકૃષ્ણની પ્રસંસા કરવા લાગી. તેઓએ પરસ્પર ગોવિંદના વર્તમાન ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ કથાઓ ગાઈ. હવે હું એ વાતો તમને કહું છું." શ્રી દ્રૌપદીએ પૂછ્યું: "હે વૈદર્ભી, ભદ્રા, જાંબવતી, કૌશલા, સત્યભામા, કાલિન્દી, શૈબ્યા, રોહિણી, લક્ષ્મણા—હે કૃષ્ણપત્નીઓ, કૃપા કરીને કહો, ભગવાને કઈ રીતે સ્વયં તમારો વિવાહ કર્યો? તેમણે કેવી રીતે પોતાના દિવ્ય શક્તિથી માનવ સમાન વર્તન કર્યું?" શ્રી રુક્મિણી બોલી: "જ્યારે ધનુષધારી વીરોએ મને ચેદિ રાજાને અર્પણ કરવા પ્રયત્ન કર્યો, ત્યારે શ્રીકૃષ્ણે સિંહ જેવો મારા માટે ધાવ્યા અને દુશ્મન સેનાનું મસ્તક ધૂળથી ઢાંકી દીધું. એ શ્રીના નિવાસસ્થાન એવા ભગવાનના ચરણોમાં હું ભક્તિથી નમું." શ્રી સત્યભામાએ કહ્યું: "મારી સહપત્ની દ્વારા મારે પર લાગેલી શાપને દૂર કરવા માટે, તેમણે પૃથ્વીના રાજાને હરાવ્યો, મણિ લાવ્યો, પિતા અને અન્યોને ભયભીત કર્યા, અને છતાં હું બીજાને આપવામાં આવી હતી, છતાં ભગવાને મને પોતાના માટે લઈ લીધા." શ્રી જાંબવતી બોલી: "મારા પિતા સાથે એકવીસ દિવસ લડીને, જેમણે તેમને પરિક્ષા કરી, અંતે પિતાએ મને તેમને અર્પણ કરી. હું તેમના ચરણમાં મણિ લઈને દાસી બની." શ્રી કાલિન્દી કહે છે: "હું તેમના ચરણ સ્પર્શની ઈચ્છાથી તપ કરી રહી હતી. તેઓ મિત્રરૂપે આવ્યા, હાથ પકડ્યો અને હું તેમના ઘરનું ઝાડુ લગાવનાર બની." શ્રી મિત્રવિંદાએ કહ્યું: "મારા સ્વયંવરમાં આવ્યા, રાજાઓને હરાવ્યા, મને હાથી જેવો લઈને ગયા, ભાઈઓને હરાવ્યા અને પોતાના નગરમાં લાવ્યા. હું તેમના ચરણસેવામાં રહેવા ઈચ્છું છું." શ્રી સત્યાએ કહ્યું: "મારા પિતાએ રાજાઓની શક્તિ અને પરાક્રમ પરખવા માટે સાત ભયંકર સિંગ જેવા બળવાન બળદ મુક્યા. શ્રીકૃષ્ણે સહેલાઈથી તેમને બાંધી દીધા, અને મને, દાસીઓ તથા સેના સહિત જીતીને વિવાહ કર્યો." શ્રી ભદ્રાએ કહ્યું: "મારા પિતાએ મારા મામાને બોલાવી, મને શ્રીકૃષ્ણને, સેના અને મિત્રોથી સાથે, અર્પણ કરી." "મને દરેક જન્મમાં તેમના ચરણ સ્પર્શ મળે એવી ઈચ્છા છે, કારણ કે એથી જ જીવ આત્માનું પરમ કલ્યાણ પામે છે." શ્રી લક્ષ્મણાએ કહ્યું: "નારદમુનિ પાસેથી વારંવાર શ્રીકૃષ્ણની જન્મ અને લીલા સાંભળીને, મારો મન મુકુન્દમાં લીન થઈ ગયો—even લોકપાલોને પણ ભૂલી ગઈ." "મારી આ ભાવના જાણી, પિતા બૃહત્સેનાએ મારા લગ્ન માટે ઉપાય રચ્યો. જેમ દ્રૌપદીના સ્વયંવરમાં માછલી મૂકવામાં આવી હતી, તેમ અહીં પણ એક માછલી પાણીમાં છુપાવી રાખી હતી." "આ સાંભળીને, ચારેય દિશાના અનેક રાજાઓ, શસ્ત્રવિદ્યા અને અસ્ત્રવિદ્યા જાણનારા, મારા પિતાના શહેરમાં આવ્યા. પિતાએ તેમને શક્તિ અને વય પ્રમાણે સન્માન આપ્યું. જેમણે મને મેળવવાની ઇચ્છા હતી, તેમણે ધનુષ્ય અને બાણ લીધા." "કેટલાંક ધનુષ્ય ઉઠાવીને પણ તાણવામાં નિષ્ફળ ગયા; કેટલાંક ધનુષ્ય તાણતાં પોતે જ પડી ગયા. બીજા વીર જેમ કે મગધ, અંબષ્ઠ, ચેદિ રાજા અને ભીમ, દુર્યોધન, કર્ણ—ધનુષ્ય તાણ્યું પણ સાચું લક્ષ્ય સમજ્યા નહીં." "અર્જુને પાણીમાં પડેલી માછલીનું પ્રતિબિંબ જોઈ, ધ્યાનપૂર્વક બાણ છોડ્યું; એ બાણ લક્ષ્યને કાપ્યું નહીં, માત્ર સ્પર્શ્યું." "રાજાઓ પરાજય પામી પાછા ગયા ત્યારે ભગવાને સહેલાઈથી ધનુષ્ય તાણ્યું. તેમણે પાણીમાં માત્ર એકવાર માછલી જોઈને, બાણથી તેને કાપી પાડી દીધી. એ સમયે સૂર્ય અભિજિત નક્ષત્રમાં હતો." "મારે નવા રેશમી વસ્ત્ર પહેર્યા, હાથમાં ઝગમગતા રત્નમાળાની સુવર્ણ વણાવેલી માળા લીધી, પગમાં ઝાંઝર વાગતી, વાળમાં પુષ્પમાળા અને મુખ પર લાજ સાથે સ્મિત. મેં મારો મુખ ઉંચો કર્યો, મોટા કાનના કુંડળો અને ચહેરા પર તેજ સાથે, મૃદુ સ્મિત અને પ્રેમભરી નજરથી રાજાઓ તરફ જોયું અને મનથી મુરારીને સમર્પિત થઈ, તેમના કાંધ પર માળા મૂકી." "ત્યાં તુરંત ઢોલ, નઘારા, શંખ, તુરી અને બીજા વાદ્યો વાગી ઉઠ્યા; નૃત્યકારો નાચવા લાગ્યા, ગાયકોએ ગીત ગાયું." "જ્યારે ભગવાન, માયાના સ્વામી, મારા દ્વારા પસંદ થયા, ત્યારે રાજાઓ, દ્રૌપદીના સ્વયંવરમાં જેમ રોષે ભરાયા, તેમ અહીં પણ અસહ્ય બની, એકબીજા સાથે સ્પર્ધા કરવા લાગ્યા." "ભગવાને મને ચારે ઉત્તમ ઘોડાઓથી જોડાયેલી રથમાં બેસાડ્યું, શારંગધનુષ્ય લીધું, કવચ પહેર્યું અને ચાર ભુજાઓથી યુદ્ધમાં ઊભા રહ્યા." "દારુકે સોનાથી શોભિત રથ હંકાર્યો. રાજાઓ જોઈ રહ્યા હતા, જેમ સિંહ પોતાના શિકારને બીજા પ્રાણીઓની સામે લઈ જાય." "કેટલાંક રાજાઓ શસ્ત્રો લઈને, ધનુષ્ય તાણીને, માર્ગમાં તેમને રોકવા દોડી આવ્યા, જેમ ગામના સિંહ હરિને પકડવા દોડે." "શારંગધનુષ્યમાંથી છૂટેલા બાણોથી કેટલીક રાજાઓના હાથ, પગ, ગળા કપાઈ ગયા; કેટલાક યુદ્ધમાં પડી ગયા, કેટલાક યુદ્ધ છોડીને ભાગી ગયા." આ રીતે શ્રીકૃષ્ણની પવિત્ર લીલાઓ અને તેમના પવિત્ર ચરણોમાં ભક્તિથી લીન થયેલી સ્ત્રીઓએ પોતાના જીવનની કથા દ્રૌપદી અને અન્ય સ્ત્રીઓને કહી, ભગવાનના ગુણગાનમાં લીન થઈ ગઈ.