શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

કૃષ્ણ અને રામ બંનેએ પોતાના માતાપિતાને હૃદયપૂર્વક અલિંગન આપ્યું અને વંદન કર્યું, પણ પ્રેમના અતિશય પ્રવાહે તેમની વાણી અડકી ગઈ—શબ્દો બહાર આવી શક્યા નહીં, હે કુરુ શ્રેષ્ઠ! યશોદા અને તેના પતિએ પોતાના પુત્રોને પોતાની જ બેઠક પર બેસાડ્યા અને બંને બાહુઓથી તેમને ભીંસી લીધા, જેથી તેમના મનમાંથી પુત્રવિયોગના બધા દુઃખો દૂરી થઈ ગયા. ત્યારબાદ રોહિતી અને દેવકી એ વ્રજરાજની રાણી યશોદાને ભેટી, અને તેમના પ્રાચીન સ્નેહને યાદ કરી, ભાવવિહ્વલ થઈને આંખોમાંથી અશ્રુ વહાવી બોલી ઊઠી. "હે વ્રજરાજની રાણી! તારો અડગ સ્નેહ કોણ ભૂલી શકે? ઇન્દ્રપદ પ્રાપ્ત કરી પાછું ત્યજી દઈએ તો પણ, તારા ઉપકારનો ફાળો ચૂકવી શકાતો નથી. મેં એટલું જ જોયું છે કે, તારા માતાપિતાએ તને આનંદ, સમૃદ્ધિ અને રક્ષણ આપ્યું છે, અને તેમનું પિતૃત્વકર્તવ્ય પૂર્ણ કર્યું છે. જેમ પાંપણ આંખની રક્ષા કરે છે, તેમ સજ્જનો માટે સ્વર્ગ પણ અંતિમ લક્ષ્ય નથી—તેમને કોઈ ભય રહેતો નથી." શુકદેવે કહ્યું: ગોપીઓએ જ્યારે અંતે પોતાના પ્રિય કૃષ્ણને જોયા, ત્યારે પોતાના પાંપણોને શાપ આપ્યો—કે કેમ તે પાંપણ કૃષ્ણના દર્શન વચ્ચે અવરોધક બને છે! ગોપીઓએ કૃષ્ણને આંખોથી જ ભીંસી લીધા, અને પોતાના હૃદયમાં તેમને સમાવી લીધા. આવા પરમ ભક્તિભાવને પ્રાપ્ત કર્યો, જે યોગીજનોએ પણ સહજતાથી પ્રાપ્ત કર્યો નથી. પ્રભુ કૃષ્ણ એકાંતમાં ગોપીઓ પાસે આવ્યા, તેમને ભેટી, સુખદાયક હાસ્ય સાથે તેમની ખેરખબર લીધી અને કહ્યુ: "શું તમે અમારા એ દોસ્તીભર્યા દિવસોને યાદ કરો છો? અમે આપણા ધ્યેય માટે દુશ્મન પક્ષનો વિનાશ કરવા લાંબા સમય સુધી અહીંથી દૂર રહ્યા. શું તમે અમારો અવગણના માની અમને રિસાઈ ગયા છો? પણ, સર્વપ્રભુ સર્વ જીવોને જોડે અને છૂટા પાડે છે. જેમ પવન વાદળ, ઘાસ, કપાસ અને ધૂળને ભેગા કરે અને વિખેરી દે છે, તેમ સર્જનહાર પણ સર્વ જીવોને ભેગા કરે અને વિખેરી દે છે." "મારા પર જે ભક્તિ થાય છે, તે અમરત્વ આપે છે. શુભ સંયોગે તમારો મારા પર પ્રેમ ઉદ્ભવ્યો છે, જેના કારણે સર્વ અવરોધો દૂર થયા છે. હું સર્વજીવોનો આરંભ, અંત અને આંતરિક-બાહ્ય સાર છું—જેમ આકાશ, પાણી, પૃથ્વી, વાયુ અને પ્રકાશ પદાર્થોના તત્વ છે. સર્વ જીવો, આત્મા અને પરમાત્મા રૂપે, મારી અંદર અને પરમ તત્વમાં દેખાય છે—જે અવિનાશી તત્વને જુએ છે, તે માટે." શુકદેવે કહ્યું: આ રીતે કૃષ્ણ દ્વારા આત્મજ્ઞાન પ્રાપ્ત કરીને, ગોપીઓએ કૃષ્ણના સ્મરણમાં પોતાની પ્રાણશક્તિ ઓગાળી દીધી અને પોતાનું અંગતપન પણ ભૂલી ગઈ. ત્યારબાદ ગોપીઓએ પ્રાર્થના કરી: "જેનાં કમળસમાન ચરણ યોગીજનો હૃદયમાં ધ્યાન કરે છે, જે સંસારના દુઃખમય કૂવામાંથી મુક્તિ આપે છે—એવા પ્રભુ અમારાં મનમાં સદા વસે, ભલે અમે ઘરકર્મમાં વ્યસ્ત હોઈએ." આ રીતે, 'વૃષ્ણિ અને ગોપોના મિલન' નામના અધ્યાયનો અંત આવ્યો. પછી, કૃષ્ણે ગોપીઓનું આશીર્વાદ આપી, પોતાના શિષ્ય અને આશ્રયરૂપ બની, યુધિષ્ઠિર અને તેમના મિત્રોની ખેરખબર પૂછવી શરૂ કરી. જે લોકોને જગતપતિએ આ રીતે પુછ્યા અને સન્માન આપ્યું, તેઓ આનંદથી ભરાઈને, કૃષ્ણના ચરણકમળ દર્શનથી સર્વ પાપો દહાઈ ગયા હતા. તેઓ બોલ્યા: "હે મહાન, તમારા ચરણકમળમાંથી જે અમૃત જેવા વચનો બહાર આવે છે, તેને જે પોતાના કાનથી પીવે છે, તેને embodied existence અને દેહભાવના ભૂલાવાની બંધનમુક્તિ મળી જાય છે. હવે અમે ત્રિવિધ દેહભાવ ત્યજી, સર્વ કર્મોથી શુદ્ધ થઈ, અવિરત આનંદ અને અવિરત જ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યું છે. શાસ્ત્ર અને કાળથી સ્થિર થયેલા યોગથી, અમે તમારા માયિક રૂપને પણ પરમહંસપથરૂપ જાની, વંદન કર્યું છે." શુકદેવે કહ્યું: આ રીતે, અંધક અને કૌરવ વંશની સ્ત્રીઓ ભેગા થઈ, લોકપ્રસિદ્ધ યશસ્વી શ્રીકૃષ્ણની સ્તુતિ કરવા લાગી. એકબીજાને મળીને, ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ એવા ગોવિંદના ચરિત્રો એકબીજાને કહી આનંદ માણ્યો. હવે હું તે વર્ણન કરું છું. શ્રી દ્રૌપદી બોલી: "હે વૈદર્ભી, હે ભદ્રા, હે જાંબવતી, હે કૌશલા, હે સત્યભામા, હે કાલિન્દી, હે શૈબ્યા, હે રોહિણી, હે લક્ષ્મણા—કૃષ્ણપત્નીઓ! કૃપા કરીને કહો, પ્રભુએ કેવી રીતે પોતાના દિવ્ય શક્તિથી, લોકવિધિનું અનુસરણ કરતાં, તમારો વિવાહ કર્યો?" શ્રી રુક્મિણી બોલી: "જ્યારે ધનુષ્યધારી યોદ્ધાઓએ મને ચેદિરાજને આપવાનો પ્રયાસ કર્યો, ત્યારે કૃષ્ણે, જેમ સિંહ બકરાની ટોળીમાંથી પોતાનો ભાગ લઈ જાય, તેમ મને લઈ ગયા. એમના ચરણકમળ મારા માટે સદા પૂજનીય રહે." શ્રી સત્યભામા બોલી: "મારી સહપત્ની દ્વારા મળેલી શાપને દૂર કરવા, કૃષ્ણે પૃથ્વીપતિને હરાવ્યો, જ્વેલ લાવ્યો, મારા પિતા અને બીજાને ભયભીત કર્યા—અને હું બીજાને અપાઈ હતી છતાં પણ એમણે મને પોતે અપનાવી." શ્રી જાંબવતી બોલી: "મારા પિતા સાથે એકવીસ દિવસ સુધી યુદ્ધ કરીને, શ્રીકૃષ્ણે પોતાનું પરાક્રમ દર્શાવ્યું. પિતાએ તેમને ઓળખી, મને એમના ચરણમાં સમર્પણ કરી, હું એમની દાસી બની." શ્રી કાલિન્દી બોલી: "હું કૃષ્ણના ચરણ સ્પર્શની ઇચ્છાથી તપ કરી રહી હતી. તેઓ મિત્ર રૂપે આવ્યા, મારો હાથ પકડીને મને પોતાના ઘરની દાસી બનાવી." શ્રી મિત્રવિંદા બોલી: "મારા સ્વયંવરમાં શ્રીકૃષ્ણ આવ્યા, રાજાઓને હરાવ્યા, અને મને પોતે લઈ ગયા—જેમ હાથી પોતાના પ્રિયને ટોળામાંથી લઈ જાય. મારા ભાઈઓને હરાવી, મને પોતાના નગરમાં લાયા." શ્રી સत्या બોલી: "મારા પિતાએ રાજાઓની શૌર્યપરીક્ષા માટે સાત ભયાનક, તીખા સિંગવાળા બળદ રાખ્યા. કૃષ્ણે સહજતાથી તેમને વશ કરી, બાળકે વાછરડાને બાંધે તેમ બાંધ્યા. એમણે રાજાઓને હરાવી, મને, દાસીઓ અને સેનાની સાથે અપનાવી." શ્રી ભદ્રા બોલી: "મારા પિતાએ મારા મામાને બોલાવી, મને કૃષ્ણને આપી દીધી, સાથે સૈન્ય અને મિત્રોને પણ." "એમના ચરણનો સ્પર્શ દરેક જન્મમાં મળે એવી આશા છે; કારણ કે એથી જ જીવ આત્માનું પરમ કલ્યાણ પ્રાપ્ત કરે છે." શ્રી લક્ષ્મણા બોલી: "નારદમુનિ પાસેથી વારંવાર કૃષ્ણની કથા સાંભળી, મારો મન મુક્ત થઇ કૃષ્ણમાં સ્થિર થઈ ગયો—even world-guardiansને પણ ત્યજી દીધા. પિતાએ મારા મનને જાણી, મારા માટે વિશેષ વિધાન કર્યું. સ્વયંવરમાં, પાંડવોએ જેમ માછલીના નિશાન માટે વ્યવસ્થા કરી હતી, તેમ અહીં પણ પાણીમાં છબી દેખાતી માછલી રાખી હતી. આ વાત સાંભળી, સર્વ દિશાના સહસ્રો રાજાઓ, શસ્ત્રવિદ્યા જાણનારા, ગુરૂઓ સાથે આવ્યા. પિતાએ સૌને યથાયોગ્ય સન્માન આપ્યો. જે મને ઈચ્છતા હતા, તેઓએ ધનુષ્ય અને બાણ લીધા. કેટલાયે ધનુષ્ય તાણવાનો પ્રયાસ કર્યો પણ એ ન થઈ શક્યા; કેટલાયે ધનુષ્ય તાણતાં જ એના પ્રહારે પડી ગયા. કઇંક રાજાઓ—મગધ, અંબષ્ઠ, ચેદિ, ભીમ, દુર્યોધન, કર્ણ—ધનુષ્ય તાણવામાં સફળ થયા, પણ સાચી પરીક્ષા સમજ્યા નહીં. પછી અર્જુને પાણીમાં પડતી માછલીની છબી જોઈ, નિશાન સમજ્યું અને કાળજીપૂર્વક બાણ છોડ્યું—એ બાણે નિશાનને કાપ્યું નહીં, માત્ર સ્પર્શ્યું." આ રીતે, કૃષ્ણ અને તેમના પરિવારજનો તથા પત્નીઓ વચ્ચેના પવિત્ર મિલન, પ્રેમ અને પરમાત્માની ભક્તિથી ભરપૂર સંવાદો અને વિવાહકથાઓ ભક્તજનોને સુખદ અને પ્રેરણાદાયી બની.