શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

એકબીજાને મળ્યાના અત્યંત આનંદથી, બધાની હૃદય અને મુખ કમળની જેમ ખીલી ઉઠ્યાં. તેઓ એકબીજાને ભેળવીને મજબૂતીથી ચુંબન કરતા, આંખોમાંથી આનંદના આંસુ વહેતા, ચામડી પર રોમાંચ છવાઈ ગઈ, અવાજ ગળામાં અટવાઈ ગયો, અને તેઓ પરમ સુખ અનુભવી રહ્યા હતા. સ્ત્રીઓએ પણ એકબીજાને ગાઢ સ્નેહથી જોયું, નિર્મળ હાસ્ય અને પ્રેમભરી નજરે, એકબીજાને ભેળવીને, કુંકુમથી રંગાયેલા સ્તનોને હળવે હળવે દબાવીને, હાથથી आलિંગન આપ્યું, અને આંખોમાં પ્રેમથી આંસુ છલકાયા. પછી, વડીલને વંદન કર્યા પછી અને નાની ઉમરના લોકો પાસેથી અભિવાદન પ્રાપ્ત કર્યા પછી, સૌએ પરસ્પર શુભેચ્છા અને વાતચીત કરી, કૃષ્ણના વિશે ચર્ચા શરૂ કરી. પૃથા એટલે કે કુંતીએ પોતાના ભાઈ, બહેનો, તેમના પુત્રો, માતા-પિતા, ભાઈઓની પત્નીઓ અને મુકુંદને જોયા. આ સૌ સાથે વાતચીત કરતાં તેનું દુઃખ ઓગળી ગયું. કુંતીએ કહ્યું: “મારા સ્નેહી ભાઈઓ, હું માનું છું કે મારા ભાગ્યમાં પૂર્ણ આશીર્વાદ નથી, કેમ કે, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષો, દુઃખના સમયે તમે મારી સ્થિતિ યાદ નથી કરતાં.” તે આગળ કહે છે: “મિત્રો, સંબંધીઓ, પુત્રો, ભાઈઓ, અને માતા-પિતા પણ, જ્યારે ભાગ્ય વિપરીત થાય છે, ત્યારે પોતાના જને યાદ રાખતા નથી.” શ્રી વસુદેવએ કહ્યું: “માતા, આ પુરુષો પર રોષ ના રાખો, કારણ કે તેઓ તો ભાગ્યના હાથમાં રમકડા છે; આખું જગત ભગવાનના વશમાં છે, જે બધું ચલાવે છે અને કરાવે છે.” “અમે બધા, કન્સના દુઃખથી પીડાઈને, ચારે બાજુ ફાટી ગયા હતા, પણ હવે, બહેન, માત્ર ભાગ્યના જ કારણે, ફરીથી સૌને યોગ્ય સ્થાન પ્રાપ્ત થયું છે.” શ્રી શુકદેવ કહે છે: વસુદેવ, ઉગ્રસેન અને યદુઓ દ્વારા સન્માનિત થયેલા રાજાઓ, અચ્યૂતના દર્શન કરીને પરમ આનંદ અને સંતોષથી ભરાઈ ગયા. ભીષ્મ, દ્રોણ, અંબિકા પુત્ર, ગાંધારી અને તેના પુત્રો, પાંડવો તેમના પત્નીઓ સાથે, કુંતી, સંજય, વિદુર અને કૃપાચાર્ય— કુંતીભોજ, વિરાટ, ભીષ્મક, મહાન નગ્નજિત, પુરુજિત, દ્રુપદ, શલ્ય, ધૃષ્ટકેતુ, કાશીનો રાજા— દમઘોષ, વિશાલાક્ષ, મિથિલાના રાજા, મદ્ર અને કૈકય દેશના રાજાઓ, યુધામન્યુ, સુશર્મા, બાહ્લિકના પુત્રો અને અન્ય અનેક— અને બધા રાજાઓ, હે રાજન, જે યુધિષ્ઠિરને સમર્પિત હતા, તેઓ સૌ શ્રીશૌરીના, શ્રીના નિવાસસ્થાનના, દિવ્ય રૂપને જોઈને આશ્ચર્યચકિત થયા. પછી, રામ અને કૃષ્ણ દ્વારા યોગ્ય રીતે સન્માનિત થયા પછી, તેઓ આનંદભેર વ્રુષ્ણિઓ અને કૃષ્ણના અનુયાયીઓની પ્રશંસા કરવા લાગ્યા. તેઓ કહે છે: “અરે, હે ભોજ રાજા, તમે ખરેખર ધન્ય છો, કારણ કે તમે વારંવાર કૃષ્ણને જોઈ શકો છો, જેને તો યોગીઓ માટે પણ જોવા દુર્લભ છે.” “જેની કીર્તિ વેદો દ્વારા ગવાય છે, જેના શુદ્ધ યશથી બધું પવિત્ર થાય છે, જેના પાદપંકજથી ધોયેલું પાણી, વચન અને શિક્ષાઓ પણ શુદ્ધ કરે છે; આ પૃથ્વી પણ, સમયથી શ્રીહીન થઈ હોવા છતાં, તેના પાદપંક્જના સ્પર્શથી સર્વ આશીર્વાદ પ્રાપ્ત કરે છે.” “જેને જોવું, સ્પર્શવું, પગલાંમાં પગલાં મૂકવું, વાતચીત કરવી, એક જ ખાટલા, બેઠક, ભોજન, સંબંધ અને કુટુંબમાં રહેવું—even જો ઘરો નરકના માર્ગે હોય—એવા વિષ્ણુ, સ્વર્ગ અને મોક્ષના દાતા, તમારો સાથી બન્યા છે.” શ્રી શુકદેવ કહે છે: જ્યારે નંદને ખબર પડી કે યદુઓ કૃષ્ણના નેતૃત્વમાં આવ્યા છે, ત્યારે તેઓ ગોપો સાથે ત્યાં પહોંચ્યા, મળવાની ઉત્કટ ઇચ્છા અને યોગ્ય ભેટો સાથે. નંદને જોઈને વ્રુષ્ણિ વંશીઓ એટલા આનંદિત થયા કે જાણે તેમના જીવનમાં ફરીથી પ્રાણ પાછા આવ્યા. લાંબા વિયોગ પછી મળવાની તીવ્ર તરસથી તેઓએ નંદને ભેળવીને હૃદયપૂર્વક ચુંબન કર્યું. વસુદેવએ પણ તેમને પ્રેમથી ભેળવીને, કન્સના દુઃખ અને પોતાના પુત્રને ગોકુલમાં સોંપવાની યાદથી ભાવવિભોર થઈ ગયા. કૃષ્ણ અને રામે પોતાના માતા-પિતાને ભેળવીને વંદન કર્યું, પણ પ્રેમના આંસુઓથી ગળો ભરાઈ જતા એક શબ્દ પણ બોલી શક્યા નહીં. યશોદા અને તેમના પતિને પોતાના બેઠકો પર બેસાડીને, બંને હાથથી ભેળવીને, પોતાના પુત્રોના વિયોગનું બધું દુઃખ ભૂલી ગયા. રોહિણી અને દેવકી પણ વ્રજની રાણી યશોદાને ભેળવીને, તેમના મિત્રતાની યાદ કરતાં, ગળામાં ભાવના અટવાઈ ગઈ અને વાત કરી. તેઓ કહે છે: “હે વ્રજની રાણી, તમારી અડગ મિત્રતા કોણ ભૂલી શકે? ઈન્દ્રનું રાજ્ય પ્રાપ્ત કરીને અને છોડી આપ્યા પછી પણ, તેના પ્રતિફળમાં આ દુનિયામાં કંઈ આપી શકાય તેમ નથી.” “મેં એટલું જ જોયું છે: તમારા માતા-પિતાએ તમને આનંદ, સમૃદ્ધિ, પોષણ અને રક્ષા આપી, તેમનું કર્તવ્ય પૂર્ણ કર્યું. જેમ પાંપણ આંખને રક્ષણ આપે છે, તેમ સજ્જનોને કોઈ ભય રહેતો નથી; સ્વર્ગ તો તેમનું અંતિમ લક્ષ્ય નથી.” શુકદેવ કહે છે: ગોપીઓએ જ્યારે પોતાના પ્રિય કૃષ્ણને ફરીથી જોયા, ત્યારે પોતાના પાંપણોને શાપ આપ્યો કે એ નજરને અવરોધે છે. તેઓએ આંખોથી કૃષ્ણને ભેળવીને, તેમને પોતાના હૃદયમાં સમાવી લીધા અને એવી ભક્તિ પ્રાપ્ત કરી, જે સતત એકરૂપ રહેનાર યોગીઓ માટે પણ દુર્લભ છે. ભગવાન કૃષ્ણ, એકાંતમાં ગોપીઓ પાસે આવી, તેમને ભેળવીને, કુશળક્ષેમ પૂછીને, સ્મિતપૂર્વક બોલ્યા: “શું તમને અમારી મિત્રતા યાદ છે? અને કેવી રીતે, પોતાના કાર્ય માટે, અમે દુશ્મન પક્ષનો નાશ કરવા લાંબા સમય સુધી દૂર રહી ગયા?” “શું તમે અમારો અવગણના કે અહિત્યાનો સંદેહ રાખ્યો? ખરેખર, ભગવાન સર્વ જીવોને જોડે છે અને વિખેરી નાખે છે.” “જેમ પવન વાદળ, ઘાસ, કપાસ અને ધૂળને ભેગા કરે છે અને વિખેરી નાખે છે, તેમ સર્જનહાર પણ સર્વ જીવોને જોડે અને વિખેરી નાખે છે.” “મારા પ્રત્યેની ભક્તિથી અમરત્વ પ્રાપ્ત થાય છે. શુભ સંયોગથી તમારો મારા પ્રત્યે પ્રેમ જાગ્યો છે, જે સર્વ અવરોધોને દૂર કરે છે.” “હું સર્વ જીવોનો આરંભ, અંત, આંતરિક અને બાહ્ય તત્વ છું, જેમ જગતના તત્વો માટે આકાશ, પાણી, પૃથ્વી, વાયુ અને પ્રકાશ છે.” “આ રીતે, આત્મા અને પરમાત્મા દ્વારા, એક જીવ બીજામાં વસે છે. બંને મને અને પરમાત્મામાં જ દેખાય છે, એમ જે અવિનાશી તત્વને જાણે છે તે જુએ છે.” શુકદેવ કહે છે: આ રીતે, કૃષ્ણ દ્વારા આપેલા આધ્યાત્મિક જ્ઞાનથી, ગોપીઓએ પોતાનું અહંકાર ભૂલી, કૃષ્ણના સ્મરણમાં તદ્રુપ થઈ ગઈ. ગોપીઓએ કહ્યું: “જે ભગવાનના પાદપંકજને યોગીઓ હૃદયમાં ધ્યાન કરે છે, જે સંસારના કૂવામાંથી મુક્તિ માટે આધારરૂપ છે, એવા ભગવાન હંમેશા—even ઘરગથ્થુ જીવનમાં—અમારા મનમાં પ્રકાશિત રહે.” આ રીતે, દસમા સ્કંધના બીજા ભાગના બિયાશીતમા અધ્યાય ‘વૃષ્ણિ-ગોપોની મુલાકાત’ પૂર્ણ થાય છે. પછી શુકદેવ કહે છે: ગોપીઓને આ રીતે આશીર્વાદ આપી, ભગવાન, તેમના ગુરુ અને આશ્રય, યુધિષ્ઠિર અને તેમના સ્નેહી મિત્રોનું પણ સુખદુઃખ પુછે છે. ભગવાનના આ પુછપરછ પછી, જે લોકો સન્માનિત થયા હતા, તેઓ આનંદપૂર્ણ હૃદયથી જવાબ આપે છે; ભગવાનના પગના દર્શનથી તેમના પાપો નાશ પામ્યા હતા. તેઓ કહે છે: “હે મહાન, તમારા પાદપંકજમાંથી ક્યારેય અશુભ ઊભું થઈ શકે? ક્યારેક જે અમૃત તમારા મુખમાંથી વહે છે, તેને કાનના પ્યાલાથી પીવા મળ્યું—એ તો બંધન અને દેહભ્રમને પણ દૂર કરી દે છે.” “આપણે સ્વરૂપના ત્રણ અવસ્થાઓ ત્યજી, સર્વ કર્મોથી શુદ્ધ થઈ, અવિરત આનંદ અને અવિરોધ જ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યું છે. શાસ્ત્ર અને સમયથી સ્થાપિત યોગ દ્વારા, અમે તમારા રૂપને, પરમહંસના શ્રેષ્ઠ માર્ગને—even તે માયાથી રચાયેલ હોય—નમન કર્યું છે.