શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

રાજા, આ સમયે, નંદા તથા અન્ય મિત્રો, ગોપો અને ગોપીઓ, જેમણે લાંબા સમયથી પ્રિયજનોના દર્શન માટે તરસ રાખી હતી, તેમજ અનેક સગા-વૈરીઓ, સહાયકો, બધા ભેગા થયા. એકબીજા સાથે મળીને, તેમની હૃદય અને મુખ કમળ જેવા ખીલ્યા; તેઓ એકબીજાને ગાઢ રીતે અલિંગન આપતા, આંખોમાંથી આનંદના આંસુ વહેતા, ત્વચા પર આનંદની થરથરाहટ, ગળામાંથી અવાજ ન નીકળે એવો પ્રેમ, અને સર્વે સુખી થયા. સ્ત્રીઓ પણ, એકબીજાને પ્રેમભરી નજરથી જોઈ, હસતી, અલિંગન કરીને, કુંકુમથી રંગાયેલાં સ્તન એકબીજાને દબાવી, હાથથી ઝપટાં મારી, આંખોમાં પ્રેમના આંસુ સાથે એકબીજાને મળીને આનંદ અનુભવી રહી હતી. પછી, મોટા લોકોના ચરણ સ્પર્શ કર્યા, નાના લોકો દ્વારા અભિવાદન પ્રાપ્ત કર્યું, સૌએ આપ્ય-પ્રત્યાય, સુખ-દુખની પૂછપરછ કરી, અને એકબીજા સાથે શ્રીકૃષ્ણ વિશે વાતો કરી. પૃથા (કુંતી)એ પોતાના ભાઈઓ, બહેનો, તેમના પુત્રો, માતા-પિતા, ભાઈઓની પત્નીઓ અને મુકુન્દ (કૃષ્ણ)ને જોઈ, વાતચીત દ્વારા પોતાની પીડા ભૂલી ગઈ. કુંતી બોલી, "મારા સજ્જન ભાઈઓ, હું માનું છું કે હું અશુભ છું, કારણ કે, પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, આપો મારી મુશ્કેલીના સમયમાં મારી યાદ નથી રાખતા." કુંતીએ કહ્યું કે, "મિત્રો, સગા, પુત્રો, ભાઈઓ, અને માતા-પિતા પણ, જ્યારે ભાગ્ય વિપરીત થાય, ત્યારે પોતાના જ લોકોને ભૂલી જાય છે." શ્રી વસુદેવે કહ્યું, "માતા, આપ આ પુરુષો સામે રોષ ન રાખો, કારણ કે તેઓ તો ભાગ્યના હાથમાં રમકડાં છે; આખું જગત ભગવાનના નિયંત્રણમાં છે, જે બધા કર્મો કરાવે છે." "અમે બધા, કંસ દ્વારા પીડિત થઈ, દરેક દિશામાં વિખેરાઈ ગયા, પણ આજે, બહેન, માત્ર ભાગ્યના કારણે, ફરીથી આપણા સાચા સ્થાન પર આવી પહોંચી ગયા છીએ." શુકદેવજી કહે છે, "વસુદેવ, ઉગ્રસેન અને યદુઓ દ્વારા સન્માનિત રાજાઓ, અચ્યૂત (કૃષ્ણ)ના દર્શનથી ઉત્તમ આનંદ અને સંતોષથી ભરાઈ ગયા." ભીષ્મ, દ્રોણ, અંબિકા પુત્ર, ગાંધારી અને તેનો પરિવાર, પાંડવો અને તેમની પત્નીઓ, કુંતી, સંજય, વિદુર અને કૃપા—કુંતીભોજ, વિરાજ, ભીષ્મક, નગ્નજિત, પુરુજિત, દ્રુપદ, શલ્ય, ધૃષ્ટકેટુ, કાશીનો રાજા—દમઘોષ, વિશાલાક્ષ, મિથિલાનો રાજા, મદ્ર અને કૈકયના રાજાઓ, યુધામન્યુ, સુશર્મા, બાહલિકના પુત્રો અને અન્ય રાજાઓ—અને બધા રાજાઓ, જે યુધિષ્ઠિરના સમર્પિત હતા, સૌએ શ્રીશૌરી (કૃષ્ણ)ના તેજસ્વી રૂપ અને તેમના પત્નીઓ સાથેના દર્શનથી આશ્ચર્યચકિત થયા. પછી, રામ અને કૃષ્ણ દ્વારા યોગ્ય રીતે સન્માનિત થઈ, તેઓ આનંદથી વ્રુષ્ણિઓ અને કૃષ્ણના અનુયાયીઓની પ્રશંસા કરવા લાગ્યા. "અહો, ભોજ રાજા, આપ પુરુષોમાં સૌથી ધન્ય છો, કારણ કે, તમે વારંવાર કૃષ્ણના દર્શન કરો છો, જેને યોગીઓ માટે પણ જોવા અઘરું છે." "જેની કીર્તિ વેદો દ્વારા ગવાય છે, જેણે પાવન તેજથી પવિત્ર કરે છે, જેણે પગ ધોઈએ તે જળ, વાણી અને શિક્ષા પવિત્ર કરે છે; સમયથી સુખ-સંપત્તિ ગુમાવેલી ધરા પણ, તેમના કમળપદના સ્પર્શથી, સર્વે આશીર્વાદોથી છવાઈ જાય છે." "તેમને જોવું, સ્પર્શવું, પગલાંમાં ચાલવું, વાતચીત કરવી, એક જ શય્યામાં, બેઠકમાં, ભોજનમાં, સગાઈમાં, કુટુંબમાં જોડાવું—even જો ઘરમાં રહીને પણ, જે નરક તરફ દોરી જાય છે—વિષ્ણુ પોતે, સ્વર્ગ અને મુક્તિ આપનાર, તમારો સાથી બની ગયા છે." શુકદેવજી કહે છે, "નંદા, જ્યારે જાણ્યું કે યદુઓ કૃષ્ણના નેતૃત્વમાં આવ્યા છે, ત્યારે ગોપો સાથે, મળવા માટે ઉત્સુક, યોગ્ય ભેટો લઈને ત્યાં આવ્યા." તેમને જોઈને, વ્રુષ્ણિઓ આનંદથી થરવાઈ ગયા, જાણે જીવ જ શરીરમાં પાછા આવી ગયા હોય; લાંબા વિયોગ પછી, તેઓએ નંદાને ગાઢ અલિંગન આપ્યું. વસુદેવે, પ્રેમથી નંદાને અલિંગન કર્યું, અને કંસના કારણે થયેલી પીડા અને પોતાના પુત્રને ગોકુલમાં સોંપવાની વાત યાદ આવી. કૃષ્ણ અને રામે પોતાના માતા-પિતાને અલિંગન આપ્યું, ચરણ સ્પર્શ કર્યા, પણ પ્રેમના આંસુથી ગળા ભરાઈ જતા, એ શ્રેષ્ઠ કુરુ, તેઓ બોલી શક્યા નહીં. યશોદા અને તેમના પતિને પોતાના બેઠકે બેસાડ્યા, બંને હાથથી અલિંગન કર્યા, અને પુત્રોને જોઈને, પોતાના દુઃખો છોડ્યા. રોહિણી અને દેવકી એ પછી વ્રજની રાણી (યશોદા)ને અલિંગન કર્યું; તેમની મિત્રતા યાદ કરીને, ગળા રડી ગયા, અને બોલ્યા, "કોણ તમારું અવિચલ મિત્રત્વ ભૂલી શકે, વ્રજ રાણી? ઇન્દ્રનું રાજ પણ મેળવીને અને છોડી દે, તો પણ એનું પ્રતિફળ નથી." "મારે એટલું જ દેખાયું છે: તમારા માતા-પિતાએ તમને આનંદ, સમૃદ્ધિ, પોષણ અને રક્ષણ આપ્યું, તેમનું કર્તવ્ય પૂરું કર્યું. જેમ પાંપણ આંખનું રક્ષણ કરે છે, તેમ સજ્જનોએ ભય નથી, કારણ કે સ્વર્ગ તેમનો અંતિમ લક્ષ્ય નથી." શુકદેવજી કહે છે, "ગોપીઓ, પોતાના પ્રિય કૃષ્ણને જોઈને, પોતાની પાંપણને શાપ આપ્યો કે તે દર્શનને અવરોધે છે. તેઓએ આંખોથી કૃષ્ણને અલિંગન કર્યું, હૃદયમાં સમાવી લીધો, અને એ ભક્તિ પામી, જે સદાય કૃષ્ણ સાથે રહેતા લોકો માટે પણ દુર્લભ છે." ભગવાન, એકાંતમાં ગોપીઓ પાસે આવ્યા, તેમની સુખ-દુખ પૂછ્યા, હસીને, કહ્યું, "શું તમે અમારી મિત્રતા યાદ રાખો છો? અમે આપણા કાર્ય માટે, દુશ્મન પક્ષનો નાશ કરવા, લાંબા સમય સુધી દૂર રહ્યા." "શું તમે અમારે રોષ રાખો છો, અમને અકૃતજ્ઞ માનો છો? નિશ્ચિત, ભગવાન સર્વે જીવોને જોડે અને જુદાં કરે છે." "જે રીતે પવન વાદળ, ઘાસ, કપાસ, ધૂળને એકત્ર અને વિખેરે છે, એ રીતે સર્જનહાર સર્વે જીવોને જોડે અને જુદાં કરે છે." "મારા પ્રત્યે ભક્તિથી અમરત્વ મળે છે. સદભાગ્યથી, તમારો પ્રેમ મારા માટે ઉદભવ્યો છે, જે સર્વે અવરોધો દૂર કરે છે." "હું જ સર્વે જીવોમાં આરંભ, અંત, આંતર અને બહાર છું, જેમ કે આકાશ, પાણી, ધરા, વાયુ અને પ્રકાશ પદાર્થોમાં છે." "આ રીતે, જીવોમાં જીવ, આત્મા અને પરમાત્મા, બંને, મને અને પરબ્રહ્મમાં, જેઓ અવિનાશી દ્રષ્ટિ ધરાવે છે, તેઓ જોઈ શકે છે." "કૃષ્ણ દ્વારા આ આત્મજ્ઞાનથી ગોપીઓ, સ્મરણમાં તેમની પ્રાણશક્તિ ઓગળી, પોતાનાં સ્વરૂપને પાર કરી ગયા." ગોપીઓએ કહ્યું, "કમળપદ ધરાવનાર ભગવાન, જેમના પગ યોગીજનો મનમાં ચિંતન કરે છે, જે જગતના કૂવામાંથી મુકતિનો આધાર છે, એ હંમેશા અમારા મનમાં ઉદય પામે—even જ્યારે અમે ઘરમાં રહીએ." આ રીતે, 'વૃષ્ણિ અને ગોપાઓનો મિલન' નામે, ભગવત પુરાણના દશમ સ્કંધના બીજા ભાગનું બયાંસીમું અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે. પછી, શુકદેવજી કહે છે: ગોપીઓને આશીર્વાદ આપી, ભગવાન, તેમના ગુરુ અને આશ્રય, યુધિષ્ઠિર અને તેમના મજબૂત મિત્રોની સુખ-દુખ પૂછ્યા. ભગવાન દ્વારા પુછાયેલા અને સન્માનિત, સર્વે લોકોએ આનંદથી, ભગવાનના પગના દર્શનથી પાપ નાશ પામીને, જવાબ આપ્યા. "કેમ, મહાન ભગવાન, તમારા કમળપદમાંથી, ક્યારેક મોઢેથી પણ, જે અમૃત વહે છે, તેમાંથી ક્યારેય અશુભ ઉદભવે? જે લોકો પોતાના કાનથી એ અમૃત પીવે છે, ભગવાન, તેઓ માટે એ જ પૂરતું છે, જે શરીરથી થતા વિસ્મરણ અને બંધનને કાપી નાખે છે.