શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

મિત્રો, ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના એક પ્રિય બ્રાહ્મણ મિત્રની વાત છે. એક દિવસ હું (બ્રાહ્મણ) આરામદાયક પાંખણાવાળી ખાટલા પર બેઠો હતો, અને મારા મિત્ર શ્રીકૃષ્ણે ભાઈ જેવો પ્રેમ કરીને મને બેસાડ્યો હતો. રાણી પોતે પોતાના હાથમાં બાળપણનું પાંખું લઈને મને પંખો કરી રહી હતી, કારણ કે હું થાકેલો હતો. ભગવાને પોતે મારા પગ દબાવીને, સર્વોચ્ચ સેવા આપી, એવા માનથી મને સન્માન આપ્યો કે જાણે હું દેવ છું. દેવોમાંના દેવ, બ્રાહ્મણોના દેવ એવા શ્રીકૃષ્ણે મને એ રીતે પૂજ્યો કે જાણે હું ભગવાન છું. મને સમજાયું કે સ્વર્ગ, મોક્ષ, ધરતી પર ધન અને સર્વ સિદ્ધિઓનું મૂળ એ છે કે ભગવાનના પાદપદ્મોની ભક્તિ કરવામાં આવે. એ જ સર્વ સુખનું મૂળ છે. પણ ભગવાને મને ઘણું ધન કેમ આપ્યું નહીં? એમ વિચારતાં મને લાગ્યું—'જો આ ગરીબ માણસને વધારે ધન મળે, તો કદાચ એમાં હું ગર્વીલો થાઈ જઈશ અને ભગવાનને ભૂલી જઈશ; એટલે દયાળુ ભગવાને મને ઘણું ધન આપ્યું નહીં.' આ રીતે વિચારીને, હું મારા નમ્ર ઘરની નજીક આવ્યો, પણ ત્યાં શું જોઉં? ચારેય બાજુએ તેજસ્વી વિમાનો, જે સૂર્ય, અગ્નિ અને ચંદ્રની જેમ પ્રકાશમાન હતાં! ઘરની આસપાસ અદ્ભુત વન અને બાગો હતાં, જ્યાં અનેક પક્ષીઓ મીઠા ગીત ગાઈ રહ્યાં હતાં, અને તળાવોમાં કમળ, કુમુદ અને નીલકમળ ખીલ્યાં હતાં. ઘરમાં સુંદર પુરુષ અને સ્ત્રીઓ, મૃગશાવક જેવી આંખોવાળી, શોભા પામતાં હતાં. હું આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયો—'આ શું છે? આ કોનું સ્થાન છે? આ બધું કેમ થયું?' એવું વિચારી રહ્યો હતો, ત્યારે દેવતાજેવા તેજસ્વી પુરુષો અને સ્ત્રીઓએ મને સંગીત અને વાદ્ય સાથે વધાવી લીધો. મારી પત્ની, જે ઘર અંદર હતી, તેણે જાણ્યું કે પતિ આવ્યા છે, તો આનંદ અને ઉત્સાહથી ભરાઈ, ઘરની બહાર આવી—as if લક્ષ્મીજી પોતાના ગૃહમાંથી નીકળી આવે એમ. મારી પત્ની મને જોઈને, પ્રેમ અને અપેક્ષા ભરેલી આંખે, આંખો મૂકી, મનથી અને હૃદયથી મને ભક્તિપૂર્વક અલિંગન કર્યું. હું આશ્ચર્યમાં પડી ગયો—મારી પત્ની પોતાના દાસીઓ વચ્ચે ચમકી રહી હતી, જાણે દેવતાઓની વચ્ચે દેવકન્યા હોય, અને દાસીઓના ગળામાં હાર નહોતાં, પણ મારી પત્ની અત્યંત તેજસ્વી લાગતી હતી. હું ખુશ થઈ, પત્ની સાથે જોડાઈ, અને અમારા મહેલમાં પ્રવેશ્યો, જે સેંકડો રત્નજડિત સ્તંભોથી સજ્જ હતો, જાણે ઇન્દ્રનું મહેલ હોય. અંદર દુધની ઝાક જેવી કોમળ સુવર્ણ પથારી, સુવર્ણ રેલવાળી આરામદાયક ખાટલીઓ, અને યક્ષપુંછથી બનેલા પંખા હતા. સુવર્ણ આસન, નરમ ગાદલા, મોતીની માળાથી શોભિત છત અને તેજસ્વી પડદાં હતાં. સ્ફટિક જેવી દિવાલો અને પાચા મણિથી બનેલી જમીન પર રત્નમય દીવા પ્રગટતાં હતાં, અને રત્નોથી શોભિત સ્ત્રીઓ હાજર હતી. હું એ અચાનક પ્રાપ્ત થયેલી વૈભવસંપત્તિ જોઈને શાંત મનથી વિચારવા લાગ્યો—'આ અકારણે મને મળેલી સંપત્તિનું મૂળ શું છે?' મને સમજાયું—'મારે જે ક્યારેય ગરીબ અને દુર્ભાગી રહ્યો છું, એ માટે આ સમૃદ્ધિનું કારણ તો શ્રીકૃષ્ણ જ છે; યદુવંશમાં શ્રેષ્ઠ એવા મારા મિત્રનું દાન અને દયા જ છે.' 'શ્રીકૃષ્ણ તો વિનંતી કર્યા વિના પણ, માગનારને વાંછિત વસ્તુ આપનાર છે; જેમ મેઘ વર્ષા કરે છે, તેમ એ સર્વેને જોઈને આપે છે.' 'મારે જે થોડુંક પણ આપ્યું—જેમ હું પ્રેમથી એક મુઠ્ઠી ભુંગળી આપી—એ પણ મિત્રભાવથી લીધું. પોતે મહાદાતા હોવા છતાં, મારા પ્રેમને માન આપ્યો.' 'મારે જન્મ પછી જન્મ, એમના મિત્રત્વ, સાથ અને સેવા મળે—કારણ કે એવા મહાન, ગુણોના નિકેતન સાથે સંગથી જ મારું મન સ્થિર છે.' 'ભગવાન ભક્તોને તો અદ્ભુત વૈભવ આપે છે, રાજ્યો આપે છે; પણ જે discernment વગરના હોય, એમને એ આપતા નથી—કારણ કે ધન અને ગર્વથી તેમનો પતન થઈ જાય છે.' આ રીતે નિશ્ચય કરીને, હું, જનાર્દનના ભક્ત, આસપાસના સુખોમાં રહીએ પણ, તેમાં અતિરેક આસક્તિ વિના રહેતો. કારણ કે યજ્ઞના ભગવાન, હરિ, દેવોમાં પણ બ્રાહ્મણને સર્વોચ્ચ માને છે—કંઈ પણ એમની ઉપર નથી. આ રીતે, ભગવાનના મિત્ર એવા બ્રાહ્મણે, પોતાના મનને ભગવાનમાં સ્થિર રાખીને, અને ભગવાનના સેવકો દ્વારા પણ ભગવાનને જીતાયેલી સ્થિતિ જોઈ, અંતે પવિત્ર માર્ગે એમના ધામને પ્રાપ્ત કર્યું. આ બ્રાહ્મણપ્રિય ભગવાન વિષે સાંભળીને, જે મનુષ્ય ભગવાનમાં ભક્તિ પામે, તે કર્મના બંધનથી મુક્ત થાય છે. આ રીતે, દશમ સ્કંધના બીજા ભાગમાં, “પૃથુના ક્રોધની કથા” નામનું એક્યાસમું અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે. પછી, શ્રી શુકદેવજી કહે છે—એક વખત, જ્યારે રામ અને કૃષ્ણ દ્વારકામાં નિવાસ કરતા હતા, ત્યારે એક મહાન સૂર્યગ્રહણ આવ્યું—જેમ કલ્પના અંતે થાય છે. હે રાજન, એ જાણીને, સર્વ લોકો સર્વ દિશાઓમાંથી સમંતપંચક ક્ષેત્રે પહોંચ્યા, શુભપ્રાપ્તિની ઇચ્છાથી. રામ, શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ, એ ધરતીને ક્ષત્રિયવિહીન કરી નાખી હતી, જ્યાં રાજાઓના રક્તથી મહાન તળાવો સર્જાયા હતા. ત્યાં ભગવાન રામે યજ્ઞ કર્યો—જોકે એમને કર્મનો સ્પર્શ નહોતો—પણ પાપનાશ માટે જેમ બીજા કરે તેમ, એમણે પણ લોકોએ ભેગા કરીને યજ્ઞ કર્યો. એ મહાપર્વમાં, ભારતના લોકો, વૃષ્ણિ, અક્રૂર, વસુદેવ, અહુક અને બીજા પણ આવ્યા. ભારતવંશીઓ—ગદ, પ્રદ્યુમ્ન, સામ્બ, સુચંદ્ર, શુક, સારણ અને બીજાઓ પણ પાપવિમોચન માટે એ ક્ષેત્રે આવ્યા. અનિરુદ્ધ રક્ષણ માટે ત્યાં રહ્યો, અને કૃતવર્મા પણ; તેઓ દિવ્ય ચિહ્નોથી શોભિત રથ અને ઝડપી ઘોડા લઈને તેજસ્વી લાગતા હતા. હાથીઓ મેઘની જેમ ગર્જતા હતા, અને પુરુષો સાથે વિદ્યાધરો તથા દેવતાઓ પણ સુવર્ણમાળાથી શોભિત થઇ રસ્તા પર તેજ પમાડી રહ્યા હતા. દિવ્ય ફૂલોની માળા, વસ્ત્રો અને કવચ પહેરી, પોતાની પત્નીઓ સાથે તેઓ આકાશમાં વિહાર કરતા દેવતાજેવા લાગતા હતા; ત્યાં, પવિત્ર સ્નાન પછી, સૌ ઉપવાસ કરીને શાંત મનથી બેઠા. તેમણે ગાય, વસ્ત્રો, ફૂલો અને સોનાના અભૂષણો બ્રાહ્મણોને દાનમાં આપ્યા; પછી રામના તળાવમાં વિધિપૂર્વક ફરી સ્નાન કર્યું. પછી પોતાનું અન્ન શ્રેષ્ઠ દ્વિજોને આપીને, 'અમને કૃષ્ણપ્રેમ મળે' એમ કહી, દ્વિજોની અનુમતિથી વૃષ્ણિઓએ પોતે પણ ભોજન કર્યું. ભોજન પછી, સૌ નરમ છાયાવાળા વૃક્ષ નીચે મનમોકળે બેઠા. ત્યાં તેમણે બીજા રાજાઓ, પોતાના મિત્રો તથા સંબંધીઓ, નંદ અને અન્ય ગોપો તથા ગોપીઓને જોયા—જે ઘણા સમયથી મળવાની આતુરતા રાખી બેઠા હતાં. તેમણે મચ્છ, શીણ, કૌશલ્ય, વિદર્ભ, કુરુ, શ્રૃંજય, કામ્બોજ, કૈકય, મદ્ર, કુંતી, અનર્ત, કેરળ અને અનેક અન્ય જાતિઓને પણ ત્યાં જોયા. આ રીતે, સર્વે પવિત્ર યાત્રામાં, ભક્તિ અને આનંદથી પરસ્પર મળ્યાં.