શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ભગવાન કૃષ્ણે પોતાના મિત્ર બ્રાહ્મણને પ્રેમપૂર્વક સંબોધિત કરીને કહ્યું, “મને સારી રીતે ખબર છે, વિદ્વાન, કે તારો મન ઘરગથ્થુ જીવન કે ધનની આસક્તિમાં નથી. તું નિરાશ્રય અને નિરલેપ રહીને કર્મ કરે છે અને આવી વસ્તુઓમાં તને આનંદ પણ નથી.” પછી કૃષ્ણએ સમજાવ્યું કે, “કેટલાંક લોકો કામના વડે મોહિત થઈને પોતાના દૈવી સ્વભાવને ત્યજીને કર્મ કરે છે, જેમ કે હું પણ જગતની વ્યવસ્થા માટે કર્મ કરું છું.” કૃષ્ણે પુછ્યું, “હે બ્રાહ્મણ, શું તને એ દિવસો યાદ છે, જ્યારે આપણે બંને ગુરુના ઘરે રહીને શિક્ષા મેળવી હતી? કારણ કે દ્વિજાતિ માટે, સાચું જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરીને જ આંધકારથી પાર જઈ શકાય છે. એ ગુરુ તો અહીં ધર્મનિષ્ઠ બ્રાહ્મણોમાં પણ સર્વોચ્ચ છે, જેમ કે હું જ્ઞાનનો દાતા અને ગુરુ છું.” કૃષ્ણે આગળ કહ્યું, “હે બ્રાહ્મણ, જે લોકો વર્ણ અને આશ્રમના યોગ્ય અર્થને સમજે છે, એવા લોકો મારા ઉપદેશથી સરળતાથી સંસાર સાગર પાર કરી જાય છે. હું સર્વજીવોમાં વ્યાપક આત્મા છું, પણ પૂજા, સંતાન, તપ કે સંયમ કરતાં પણ ગુરુસેવા મને વધુ પ્રિય છે.” કૃષ્ણે સ્મરણ કરાવ્યું, “શું તને યાદ છે, જ્યારે આપણે ગુરુના ઘરે રહેતા, ત્યારે ગુરુપત્નીઓની આજ્ઞાથી ક્યારેક વનમાંથી લાકડું લેવા જતાં? એ વખતે એક ભયાનક વાવાઝોડું આવ્યું, ઝંઝાવાત અને વીજળી સાથે. ત્યારી સુધી સૂર્યાસ્ત થઈ ગયો હતો, ચારે બાજુ ઘોર અંધકાર છવાઈ ગયો હતો, અને નદીકાંઠો પણ દેખાતો નહોતો.” “અમે બંને તોફાની પવન અને વરસાદથી repeatedly પીડાતા, પૂરથી ઘેરાઈ ગયા, એકબીજાને જોઈ શકતા નહોતા, દિશા ભટકી ગયા અને હાથમાં હાથ પકડીને વનમાં ભટકતા, દુઃખી થઈ ગયા. પછી સવારના સમયે ગુરુ સાંદીપનિ અમને શોધવા આવ્યા અને અમારા દયનીય હાલત જોઈ.” ગુરુએ પ્રેમથી કહ્યું, “અરે, મારા બાળકો, તમે મારા માટે ઘણું સહન કર્યું. તમારી કલ્યાણની ચિંતા છોડીને તમે મને સમર્પિત થયા. સાચા શિષ્યને આવું જ કરવું જોઈએ—પવિત્ર હૃદયથી સર્વશક્તિ અને આત્મા ગુરુને અર્પણ કરવી. હું પ્રસન્ન છું, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, તારા સર્વ સારા ઈચ્છાઓ પૂર્ણ થાય અને તું વેદ તથા તેના અંગોમાં પારંગત થ.” કૃષ્ણે સમજાવ્યું કે, “આ રીતે ગુરુની કૃપાથી જ ગુરુગૃહમાં રહેતો મનુષ્ય અનેક અનુભવોથી પૂર્ણતા અને શાંતિ પ્રાપ્ત કરે છે.” બ્રાહ્મણે then કહ્યું, “હે દેવદેવ, જગતના ગુરુ, જ્યારે આપણે તમારા ઘરે રહ્યા, ત્યારે અમારે માટે શું અપૂર્ણ રહ્યું? વેદમય શરીર ધરાવનારા તમારી સાથે ગુરુગૃહવાસ કરતાObtaining એ સર્વથી શ્રેષ્ઠ આશીર્વાદ છે.” પછી, શ્રીમદ ભાગવતના દશમ સ્કંધના બીજા ભાગમાં, 'શ્રીદામાની વાર્તા' નામના અધ્યાયનું સમાપન થાય છે. આગળ શ્રી શુકદેવજી કહે છે: “એ રીતે, જ્યારે હરિ પોતાના પ્રિય બ્રાહ્મણ મિત્ર સાથે વાત કરી રહ્યા હતા, ત્યારે સર્વના મન જાણનારા કૃષ્ણ સ્મિત સાથે બોલ્યા. કૃષ્ણ, જે બ્રાહ્મણપ્રેમી છે, તેણે પ્રેમભરી દૃષ્ટિથી બ્રાહ્મણને જોયા અને હળવી સ્મિત સાથે કહ્યું—એવો દૃષ્ટિ તો પુણ્યશાળીઓ માટે લક્ષ્યરૂપ છે.” કૃષ્ણે કહ્યું, “હે બ્રાહ્મણ, તું પોતાના ઘેરથી મારા માટે શું લાવ્યો છે? ભક્તિપૂર્વક લાવેલો નાનો પણ દાન મને વિશેષ પ્રિય છે; પરંતુ ભક્તિ વિના આપેલો મોટો દાન પણ મને સુખદાયક નથી. જે કોઈ ભક્તિથી પાન, ફૂલ, ફળ કે પાણી આપે છે, હું તે શુદ્ધહૃદય ભક્તનું અર્પણ સ્વીકારું છું.” આ વાત સાંભળી, બ્રાહ્મણ ભગવાન શ્રીમનની સામે લજ્જિત થઈ ગયો અને પોતાના હાથમાં રહેલું તપેલું ચોળાનું દાન અર્પણ ન કર્યું—શરમથી મૌન રહ્યો. પણ સર્વમાં આત્મા રૂપે રહેનારા કૃષ્ણે સમજ્યું કે, “આ મનુષ્યે ધન માટે કદી મારી પૂજા કરી નથી. આજે પત્નીની ઇચ્છાથી અને મિત્રતાના કારણે મારી પાસે આવ્યો છે; હું તેને દુર્લભ વૈભવ આપું.” આવી વિચારના સાથે કૃષ્ણે બ્રાહ્મણના ઘરમાંથી કપડામાં બંધાયેલું ચોળાનું દાન ઉઠાવ્યું અને વિચારીને કહ્યું, “આ શું છે?” પછી કહ્યું, “મિત્ર, તારા દ્વારા લાવેલું આ દાન મને પરમ તૃપ્તિ આપનારું છે; આ ચોળાના દાણા મને અને સમગ્ર વિશ્વને સંતોષ આપે છે.” કૃષ્ણે એક મુઠ્ઠી ચોળાનું દાન લીધું અને ખાધું, પછી બીજી મુઠ્ઠી લેવા લાગ્યા, ત્યારે લક્ષ્મીજી, પરમેશ્વરની અનુગામી, કૃષ્ણનો હાથ પકડીને કહ્યું, “હે જગતાત્મા, તમારા માટે પ્રસન્નતા માટે આ એક જ પૂરતું છે; એ વ્યક્તિ માટે આ દુનિયા કે પરલોકમાં સર્વ પ્રકારના વૈભવ પૂરતા છે.” બ્રાહ્મણ એ રાત્રિ અચ્યૂતના ઘરમાં રહીને આનંદપૂર્વક ભોજન, પાન અને પ્રસન્નતાનો અનુભવ કરતો જાણે સ્વર્ગમાં હોય એમ અનુભવતો હતો. સવારે, સૌના પ્રેમ અને સન્માનથી, આનંદથી પોતાના ઘેર પાછો ફર્યો. કૃષ્ણે તેને ધન આપ્યું નહોતું, અને બ્રાહ્મણે પણ ધન માગ્યું નહોતું; છતાં, મહાન દર્શનથી સંતોષ પામ્યો હતો. તેણે મનમાં વિચાર્યું, “હાય, મેં તો ભગવાનના બ્રાહ્મણપ્રેમનો અનુભવ કર્યો છે; હું તો ગરીબ છું, છતાં લક્ષ્મીજી કૃષ્ણના વક્ષ પર શોભી રહી હતી. હું ક્યાં ગરીબ અને પાપી, અને કૃષ્ણ ક્યાં ધનના નિલય? માત્ર નામનો બ્રાહ્મણ છું, છતાં કૃષ્ણે મને પોતાના હાથથી આલિંગન આપ્યું.” “મને મણકાંની પાંખા વડે રાણી દ્રૌપદી દ્વારા પંખો કરવામાં આવ્યો, અને ભગવાને પોતે મારા પગ દબાવ્યા—મને ભગવાને દેવ સમાન સન્માન આપ્યું. માણસ માટે સ્વર્ગ, મોક્ષ, પૃથ્વી પર ધન અને સર્વ સિદ્ધિઓનું મૂળ ભગવાનના ચરણોની ભક્તિ છે.” “જો મને ધન મળ્યું હોત, તો કદાચ હું અભિમાની બનીને ભગવાનને ભૂલી જત, તેથી કૃષ્ણે દયાથી મને ધન આપ્યું નહીં.” આવી રીતે વિચારતો બ્રાહ્મણ પોતાના નાદાન ઘર તરફ ગયો, પણ ત્યાં તો ચારે બાજુથી સૂર્ય, અગ્નિ અને ચંદ્ર જેવા તેજસ્વી વિમાનોથી ઘેરાયેલું, અદ્ભુત વન-ઉદ્યાનો, પક્ષીઓના કલરવ અને ખીલેલા કમળ-કુવલયોથી શોભાવતું ઘર દેખાયું. આ રીતે ભગવાન કૃષ્ણના સ્નેહ અને કૃપાથી બ્રાહ્મણનો જીવન ધન્ય બની ગયો.