શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

યુદ્ધના મેદાનમાં એક અનોખો પ્રસંગ સર્જાયો. એકવીર પોતાના મનમાં વિચારી રહ્યો હતો કે, “મારા ભાઈઓની પત્નીઓ તો હવે હસશે અને કહેશે: ‘કેવી રીતે, કેવી રીતે, હે વીર, તારી કાયરતા યુદ્ધમાં બહાર આવી ગઈ?’” ત્યારે તેના સારથીએ વિનમ્રતા પૂર્વક જવાબ આપ્યો: “પ્રભુ, હું ધર્મને જાણતો છું, એટલે આવું કર્યું. જ્યારે યુદ્ધમાં વીર મુશ્કેલીમાં આવે ત્યારે સારથીએ તેની રક્ષા કરવી જોઈએ, અને વીરને પણ પોતાના સારથીની રક્ષા કરવી જોઈએ.” સારથીએ આગળ કહ્યું, “મારે આ જાણતાં તમને યુદ્ધમાંથી દૂર ખેંચી લીધા, કારણ કે શત્રુએ હુમલો કર્યો હતો અને તમે ગદાના ઘા થી અચેત થઈ પડ્યા હતા.” આ રીતે, 'શાલ્વ સાથેનું યુદ્ધ' નામના અધ્યાયનો અંત આવ્યો. પછી શ્રી શુકદેવજીએ કહ્યુ: ભગવાન કૃષ્ણે શૌચ માટે જળ સ્પર્શ કર્યું અને ધનુષ્ય હાથમાં લઈ પોતાના સારથીને કહ્યું: “મને દ્યુમાનના પાસેથી લઈ જા, તે મહાવીર છે.” પછી રુક્મિણીના પુત્ર પ્રસન્ન ચહેરે દ્યુમાન પર આઠ લોખંડના બાણ ચલાવીને તેને ઘાયલ કર્યો, જે પોતાની જ સૈન્ય પર ચઢાઈ કરી રહ્યો હતો. ચાર બાણથી તેણે દ્યુમાનના ચાર ઘોડા ઘાયલ કર્યા, એકથી સારથીને, બે બાણથી ધનુષ્ય અને ધ્વજાને, અને એકથી તેના શિરને ઘાયલ કર્યું. ગદા, સાટ્યકી, સાંબ અને અન્ય યદુવીરોએ શાલ્વના સૈન્યનો સંહાર કર્યો. શાલ્વના સેના-વીરોના મસ્તક કપાઈને દરિયામાં પડ્યા. આમ, યદુઓ અને શાલ્વીઓ વચ્ચે ભયાનક અને ઘમાસાન યુદ્ધ સત્તાવીસ દિવસ અને રાત સુધી ચાલ્યું. એ દરમિયાન, કૃષ્ણ ધર્મપુત્રના આમંત્રણથી ઇન્દ્રપ્રસ્થ ગયા હતા. ત્યાં રાજસૂય યજ્ઞ પૂરો થયો અને શિશુપાલનો વધ થયો. પછી, કૃષ્ણે કુરુ વંશના વડીલો, ઋષિ, પૃથા અને તેના પુત્રો પાસેથી વિદાય લીધી અને ભયાનક અપશકુન જોઈ દ્વારકા પરત ફર્યા. ત્યારે તેમણે કહ્યું: “હું અહીં મારા સજ્ઞ મિત્રો સાથે આવ્યો છું. ચેદિના રાજા સાથે સંકળાયેલા રાજાઓ ચોક્કસ મારી નગરી પર આક્રમણ કરવા આવવાના છે.” કૃષ્ણએ પોતાના લોકોના વિનાશ જોઈને અને નગરીના રક્ષણ માટે વ્યવસ્થા કરી, દારુકને શાલ્વ અને તેની સૌભા નગરી વિષે કહ્યું: “સારથી, તું મારું રથ ઝડપથી શાલ્વ પાસે લઈ જા. ડરતો નહીં, આ શાલ્વ મહામાયાવી છે.” દારુકે આજ્ઞા પામી, રથ હાંકી કાઢ્યું. મિત્ર અને શત્રુ બધાએ જોયું કે પાંડવના નાના ભાઈ રથમાં પ્રવેશી રહ્યો છે. શાલ્વ, જેના મોટાભાગના વીર મરી ગયા હતા, કૃષ્ણને જોઈ, ભયાનક ગર્જના સાથે ભાલા ફેંકી કૃષ્ણના સારથી પર હુમલો કર્યો. આ ભયાનક શસ્ત્ર આકાશમાં વીજતા, મહામેઘ જેવી તેજસ્વી તપતી હતી. પણ શૌરીએ તીક્ષ્ણ બાણોથી તેને સો ટુકડામાં વિભાજિત કરી દીધું. પછી કૃષ્ણે શાલ્વને સોળ બાણથી ઘાયલ કર્યો અને આકાશમાં ફરતી સૌભા નગરી પર તીક્ષ્ણ બાણ વરસાવ્યા, જેમ સૂર્ય પોતાની કિરણોથી પ્રકાશ ફેલાવે છે. શાલ્વે કૃષ્ણના વામ હાથ પર ઘા કર્યો અને તેના શારંગ ધનુષ્યને તોડી નાખ્યું. આ દૃશ્ય અદ્ભુત હતું. આ જોઈને બધા જીવોમાં ગજ્જના અને હાહાકાર મચી ગયો. શાલ્વે જનારદનને ગર્જના કરી કહ્યું: “મૂર્ખ, તારા કારણે મારા મિત્ર અને બહેનાઈ સભામાં માર્યા ગયા, તેની પત્ની અપહરણ કરી ગઈ, અને તું નિર્ભય રહ્યો. આજે તારે સામે ઊભો રહીશ તો તીક્ષ્ણ બાણોથી તને અવાપસી વિનાનું માર્ગ બતાવીશ.” ભગવાને હસીને કહ્યું: “કામનું બોલવું વ્યર્થ છે, મૂર્ખ, તને મૃત્યુ નજીક ઊભી છે એ દેખાતું નથી. સાચા વીર કાર્યોમાં પરાક્રમ બતાવે છે, વાણીમાં નહીં.” આવી વાણી બોલી, કૃષ્ણે શાલ્વના છાતી પર ભયાનક ગદા વડે પ્રહાર કર્યો; શાલ્વ ધ્રુજી ઉઠ્યો અને રક્ત ઉગળી પડ્યો. ગદાનો ઘા પાછો પડતાં, શાલ્વ અદૃશ્ય થઈ ગયો. થોડા પળે એક માણસ કૃષ્ણ પાસે આવ્યો, નમન કરીને, રડતો બોલ્યો: “હું દેવકીના સંદેશથી આવ્યો છું. કૃષ્ણ, કૃષ્ણ, તારા પિતાશ્રી, જે તને અત્યંત પ્રેમ કરે છે, તેમને શાલ્વ અને તેના સાથીઓએ બાંધી લઈ ગયા છે, જાણે પશુને લઈ જાય તેમ.” આ દુઃખદ સમાચાર સાંભળીને કૃષ્ણને પિતૃસ્નેહથી વ્યાકુળ થઈ, માનવભાવ આવરી ગયો અને સામાન્ય માણસની જેમ દુઃખી થઈ બોલ્યા: “મારા પિતા, અને બેફિકર બલરામ, જેઓ દેવ-દૈત્યથી પણ અજય છે, તેમને શાલ્વે કેવી રીતે બાંધી લઈ ગયો? આ તો ભાગ્યની મહત્તા છે.” ગોવિંદ આવું બોલી રહ્યાં હતા એ સમયે, શાલ્વે સૌભા નગરીમાં, કૃષ્ણને વસુદેવની જેમ બાંધી લાવ્યો અને કહ્યું: “આ રહ્યો તારો પિતા, જેના માટે તું જીવે છે. હું તેને તારા સામે જ મારી નાખીશ. જો તું ભગવાન છે તો બચાવી બતાવ, મૂર્ખ!” આવી વાણી બોલી, શાલ્વે તલવાર ઉપાડી અનકદુંદુભિનું શિર કાપ્યું અને તેને લઈને સૌભા નગરીમાં પ્રવેશી ગયો. ત્યારે એક ક્ષણ માટે, કૃષ્ણ પોતાના સ્વજનો સાથે પિતૃસ્નેહથી વ્યાકુળ થયા. પણ તરત જ સમજાઈ ગયું કે આ તો માયાના ઉપદેશથી શાલ્વે રચેલી દૈત્યમાયાની કળા છે. જેમ મનુષ્ય સ્વપ્નમાંથી જાગે તેમ, કૃષ્ણ યુદ્ધભૂમિમાં જાગ્યા અને જોયું કે ત્યાં કોઈ દૂત કે પિતાનું શિર નથી. સામે તો શત્રુ, સૌભા નગરીમાં, આકાશમાં ઊભો હતો. શુકદેવજીએ કહ્યું: “કેટલાક ઋષિઓ આમ કહે છે, પણ જો તેમના વચન પરસ્પર વિરોધાભાસી હોય, તો તે સાચો સ્મરણ નથી. અરે રાજર્ષિ, જ્યાં અજ્ઞાનથી પેદા થયેલા શોક, મોહ, સ્નેહ કે ભય નથી, અને જ્યાં તારી અખંડિત વિદ્યા, અક્ષુણ્ય જ્ઞાન અને ઈશ્વરત્વ છે, ત્યાં ભ્રમ કેવી રીતે રહે?” “જે વિદ્વાનો ભગવાનના ચરણોમાં સેવા કરીને આત્મજ્ઞાન પ્રાપ્ત કરે છે, તેઓ અનાદિ મોહનો નાશ કરે છે અને પોતાનું અનંત ઈશ્વરત્વ પ્રાપ્ત કરે છે. જે પરમાત્મા સુધી પહોંચે છે, તેને ભ્રમ કેમ સ્પર્શે?” પછી, શાલ્વે અનેક શસ્ત્રોથી હુમલો કર્યો, પણ પરાક્રમશાળી કૃષ્ણે તીક્ષ્ણ બાણોથી તેની કવચ, ધનુષ્ય અને મુકડાને ભાંગી નાખ્યા. પછી પોતાના ગદાથી શત્રુની સૌભા નગરીને ચકણાચૂર કરી નાખી. કૃષ્ણની ગદાના ઘા થી સૌભા નગરી તૂટી, હજારો ટુકડામાં પાણીમાં પડી ગઈ. શાલ્વે તેને છોડીને ગદા ઉપાડી, જમીન પર ઊભો રહી ઝડપથી અચ્યુત પર તૂટતો આવ્યો. શાલ્વે ગદા વડે હુમલો કર્યો ત્યારે, કૃષ્ણે તિક્ષ્ણ તીરો વડે તેની ભુજાને કપાઈ નાખી. પછી તેજસ્વી સુદર્શન ચક્ર ઉપાડી, જે પ્રલયના સૂર્યની જેમ પ્રભા પમાડતું હતું, અને શાલ્વનો વધ કરવા તૈયાર થયા. તે ચક્ર વડે, હરીએ માયાના અધિપતિ શાલ્વનું મસ્તક, કુંડલ અને મુકડાથી શોભિત, કપાઈ નાખ્યું, જેમ ઇન્દ્રે વજ્રથી વૃત્રાસુરને વધ કર્યો હતો. પછી મનુષ્યોમાં 'હાય! હાય!' ના ઉચ્ચાર ઉઠ્યા. આ રીતે, ભગવાન કૃષ્ણે શાલ્વ અને તેની માયિક સૌભા નગરીનો અંત કરાવ્યો.