શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

શૌનકાદિ ઋષિઓએ સુતજીને પૂછ્યું: “ભગવત ભક્તિ, જ્ઞાન અને વૈરાગ્ય પ્રાપ્ત થયા પછી મહાન વિવેક વધે છે. પણ વૈષ્ણવો માયાના ભ્રમને કેવી રીતે દૂર કરે છે? આ ભયાનક કલિયુગમાં તો પ્રાયઃ બધા જ જીવ અસુર સ્વભાવના થઈ ગયા છે. દુઃખી પ્રાણીઓ માટે અંતિમ શુદ્ધિનું શ્રેષ્ઠ સાધન શું છે? કૃપા કરીને અમને એ સર્વોત્કૃષ્ટ કલ્યાણમય માર્ગ કહો, જે સર્વ શ્રેષ્ઠ, સર્વશુદ્ધ અને સનાતન સાધના છે—જે કૃષ્ણપ્રાપ્તિ સુધી લઈ જાય છે. તમે કહો છો કે, ચિંતામણિ પથ્થરથી ભૌતિક સુખ મળે છે, કલ્પવૃક્ષથી સ્વર્ગસંપત્તિ—but pleased ગુરુ gives Vaikuṇṭha, which even great યોગીઓ માટે દુર્લભ છે.” આમ વિનંતી સાંભળી, સુતજી પ્રેમથી શૌનકને કહ્યું: “તમે જે પ્રેમપૂર્વક પૂછ્યું છે, એ હું વિચારપૂર્વક કહું છું—આ સર્વ શાસ્ત્રોનું સાર છે, જે સંસારના ભયને નાશ કરે છે. હવે હું એ કહું છું, જે ભક્તિનું વહીવટ વધારનાર અને કૃષ્ણને પ્રસન્ન કરનાર છે. ધ્યાનથી સાંભળો. આ સંસારરૂપ સાપના ભયને દૂર કરવા માટે કીરે (વ્યાસદેવ) શ્રીમદ્ ભાગવત શાસ્ત્ર કલિયુગમાં કહેલું છે. ચિત્તશુદ્ધિ માટે આ સિવાય બીજું કંઈ નથી; અને પૂર્વ જન્મના પુણ્યથી જ કોઈને આ ભાગવત પ્રાપ્ત થાય છે. પરીક્ષિત મહારાજ જ્યારે સભામાં કથા શ્રવણ માટે બેઠા હતા અને શુકદેવજી ઉપસ્થિત હતા, ત્યારે દેવતાઓ અમૃતકુંભ લઈને ત્યાં આવ્યા. શુકદેવજીને વંદન કરીને સર્વ દેવોએ કહ્યું: ‘હે મહાત્મા, અમને અમૃતરૂપ કથા આપો; અમે અમૃત લાવ્યા છીએ.’ જ્યારે આ વિનિમય થયો, ત્યારે રાજા અમૃત પીવા માટે અને અમે સર્વે શ્રીમદ્ ભાગવતના અમૃતનો પાન કરવા માટે આતુર હતા. ‘આ લોકમાં અમૃત ક્યાં? કથા ક્યાં? ગ્લાસ ક્યાં? મહારત્ન ક્યાં?’ એમ વિચારતા બ્રહ્મરાત (શુકદેવજી) દેવતાઓ ઉપર હસ્યા. તેમણે જોયું કે તેઓ ભક્તિથી રહિત છે, એટલે તેમને કથારૂપ અમૃત આપ્યું નહીં. શ્રીમદ્ ભાગવતની કથાઓ તો દેવતાઓ માટે પણ દુર્લભ છે. પરીક્ષિત રાજાની મુક્તિ જોઈને તો બ્રહ્મા પણ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા; સત્યલોકમાં તુલા બાંધી, અજન્માએ મુક્તિના ઉપાયનું તોલણ કર્યું. બીજા ગ્રંથો તો નાના છે—આ તો અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ છે. તેથી સર્વ ઋષિઓ મહાન આશ્ચર્યથી ભરાઈ ગયા. તેમણે ભાગવત શાસ્ત્રને ભગવાનનું સ્વરૂપ જ માન્યું—કારણ કે કલિયુગમાં માત્ર વાંચવાથી કે સાંભળવાથી પણ વૈકુંઠફળ તત્કાળ પ્રાપ્ત થાય છે. આ કથા સાત દિવસમાં સાંભળી મુક્તિ આપે છે. પૂર્વે દયાળુ સનકાદિકોએ નારદજીને એ કહેલી હતી. યद्यપિ નારદજીએ બ્રહ્મસંબંધથી એ દેવર્ષિ પાસેથી સાંભળી હતી, છતાં સાત દિવસમાં કથા શ્રવણ કરવાની પદ્ધતિ કુમારો દ્વારા સમજાવવામાં આવી. શૌનકજીએ પુછ્યું: “નારદજી તો સર્વબંધનથી મુક્ત અને સર્વત્ર ગમતા—તો તેઓ યજ્ઞસ્થળે ઉપસ્થિત લોકોને કેમ લાગણીથી જોડાયા?” સૂતજી કહે છે: “હવે હું તમને એ કથા કહું છું, જે શુકદેવજીએ મને ગુપ્ત રીતે, શિષ્ય માનીને, ભક્તિથી સંયુક્ત કરીને સંભળાવી હતી. એક વખત વિશાળા નગરીમાં ચાર પવિત્ર કુમારો સત્સંગ માટે ભેગા થયા હતા. ત્યાં જ તેમને નારદજી દેખાયા. કુમારોએ નારદજીને પૂછ્યું: ‘હે બ્રાહ્મણ, તમારું ચહેરું દુઃખી કેમ છે? મનમાં ચિંતા કેમ છે? તમે કયા જાઓ છો અને ક્યાંથી આવ્યાં છો? તમે તો વૈરાગ્યવાન છો, છતાં આમ ખોટા માણસ જેવો ખોટો દેખાવ કેમ છે? તમારી ચિંતા શું છે?’ નારદજી કહે છે: ‘હું પૃથ્વી પર ફર્યો છું, એને સર્વોત્કૃષ્ટ માનતો—પુષ્કર, પ્રયાગ, કાશી, ગોદાવરી વગેરે તીર્થો પર ગયો. હરિક્ષેત્ર, કુરુક્ષેત્ર, શ્રીરંગ, સેતુબંધ વગેરે પવિત્ર સ્થળોએ પણ ભટક્યો. છતાં મનને સંતોષ આપતું સુખ ક્યાંય મળ્યું નહીં. આજે પૃથ્વી કલિદોષથી પીડાયેલી છે. સત્ય, તપ, શુદ્ધિ, દયા અને દાન હવે રહ્યા નથી. લોકો માત્ર પેટ ભરવા માટે જીવે છે અને ખોટું બોલે છે. લોકો મંદબુદ્ધિ, દુર્ભાગી અને પીડિત છે. સારા લોકો બહુ ઓછા છે, અને એ પણ કપટમાં વ્યસ્ત છે. ત્યાગીઓ પણ ઘર સંભાળે છે. ઘરમાં યુવતીઓ રાજ કરે છે, જમાઈઓ સલાહ આપે છે, લાલચથી દીકરીઓનું વેચાણ થાય છે અને પતિ-પત્ની વચ્ચે કલહ છે. આશ્રમો અને તીર્થસ્થળો વિદેશી લોકોથી અવરોધાયાં છે; દુરાચારીઓએ દેવમંદિરો તોડી નાખ્યા છે. ન યોગી રહ્યો, ન સિદ્ધ, ન વિદ્વાન, ન સદાચારવાળો; કલિના અગ્નિમાં સર્વ સાધનાઓ ભસ્મ થઈ ગઈ છે. ગામડાંઓમાં ચોરોનો ઉપદ્રવ છે, દ્વિજોને શિવના ત્રિશૂળથી પીડાય છે, અને સ્ત્રીઓ કલિયુગમાં વિકારગ્રસ્ત થઈ ગઈ છે. આ રીતે કલિયુગના દોષો જોઈને હું પૃથ્વી પર ફરતો રહ્યો. યમુનાના તટે, જ્યાં ભગવાનના લીલા સ્થળ છે, ત્યાં ગયો. ત્યાં મેં એક આશ્ચર્ય જોયું—એક યુવતી બેઠી હતી, જે મનથી થાકી અને દુઃખી હતી. તેની બાજુમાં બે વૃદ્ધ પુરુષો પડેલા હતા, શ્વાસ લયલય કરી રહ્યા હતા, બેભાન હતા. એ યુવતી તેમની સેવા કરતી, જગાડવાનો પ્રયત્ન કરતી અને રડતી હતી. પોતાનો રક્ષક શોધવા તે દશ દિશાઓમાં જોતી હતી. તેની આસપાસ અનેક સ્ત્રીઓ હતી, જે વારંવાર તેને જગાડવાનો પ્રયત્ન કરતી હતી. હું આ દૃશ્ય દૂરથી જોઈને જિજ્ઞાસાથી નજીક ગયો. મને જોઈ યુવતી ગભરાઈને ઊભી રહી અને કહ્યું: ‘હે મહાત્મા, કૃપા કરીને થોડી વારે ઊભા રહો અને મારી ચિંતા દૂર કરો; તમારી દૃષ્ટિથી તો જગતના પાપો પણ નાશ પામે છે. તમારા ઉપદેશથી દુઃખમાંથી મુક્તિ મળે છે; મહાભાગ્યથી જ તમારો સાથ મળે છે.’ હું પુછ્યું: ‘તમે કોણ છો? આ બે કોણ છે? અને આ કમળનેત્રવાળી સ્ત્રીઓ કોણ છે? હે દેવી, કૃપા કરીને તમારે જે દુઃખનું કારણ છે, એ મને વિગતે કહો.