શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

યજ્ઞ પૂર્ણ થયા પછી દેવતાઓ, ઋષિઓ, પિતૃઓ, ભૂતગણો અને લોકપાલો તથા તેમના સહયોગીઓનું યથાવિધિ સન્માન કરવામાં આવ્યું. તેઓએ અનુમતિ આપી અને પોતાના લોકોમાં પાછા ગયા. રાજર્ષિઓ હરીદાસ દ્વારા કરાયેલા મહાન રાજસૂય યજ્ઞની સતત સ્તુતિ કરતા હતા, જેમ કે મનુષ્ય અમૃતપાન કરતાં કદી થાકતો નથી. પછી ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિરે સ્નેહપૂર્વક પોતાના મિત્રો, સગા અને કુટુંબજનોને વિદાય આપી. કૃષ્ણજીને પણ હૈયામાં વિયોગની લાગણી સાથે વિદાય આપી. શ્રીકૃષ્ણ, પોતાના પ્રિયજનને આનંદ આપનાર, થોડો સમય ત્યાં રહ્યા અને પછી યદુવીરો—સાંબ અને અન્યોને—કુશસ્થળી મોકલી દીધા. આ રીતે ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે પોતાના મનના દુર્લભ અને વિશાળ ઇચ્છાઓના સમુદ્રને શ્રીકૃષ્ણની કૃપાથી પાર કરી લીધા અને દુઃખમુક્ત થયા. એક દિવસ, રાજમહેલમાં દુર્યોધન યજ્ઞની મહિમા અને અચ્યુત ભગવાનની મહાનતા જોઈને આંતરિક રીતે દુઃખી થયો. જ્યાં દેવો, દાનવો અને રાજાઓની સંપત્તિ, બ્રહ્માજીએ વિવિધ રીતે સજાવી હતી, ત્યાં ભગવાન દ્રુપદપુત્રી દ્રૌપદીના બાજુમાં ઊભા હતા અને કુરુરાજ દુર્યોધનનું મન ગૂંચવાયું અને વ્યથિત થયું. ત્યાં, એ સમયે, મધુપતિ શ્રીકૃષ્ણની હજારો રાણીઓ, જેઓના કટિભાગે ઘુંઘટિયાં હતાં અને પગમાં પાયલ ઝણકતી હતી, ભગવાનના તેજસ્વી મુખને ઘેરીને ઊભી હતી; તેમના ગળામાં લાલ હાર, સુંદર કાનના કુંડળો અને ખુલેલા વાળથી શોભિત હતા. માયાએ બનાવેલ વિશાળ સભામંડપમાં ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિર પોતાના અનુયાયીઓ, કુટુંબજનો અને કૃષ્ણજીની હાજરીમાં, સૌના વચ્ચે બેઠા હતા. તેઓ સોનાના સિંહાસન પર બિરાજમાન, જાણે ઈન્દ્ર જેવા, પરમ ઐશ્વર્યથી યુક્ત હતા અને ભાટો તેમનું ગાન કરતા હતા. દુર્યોધન પણ પોતાના ભાઈઓથી ઘેરાયેલો, મસ્તક પર મુગટ અને ગળામાં હાર પહેરી, હાથમાં તલવાર લઈને, ગુસ્સામાં તેને નીચે ફેંકી બેઠો હતો. તે જમીન પર કપડાંના પલ્લુને પાણી સમજી પકડે છે, પણ તે શુષ્ક છે; અને પાણીમાં જમીન સમજી પગ મૂકે છે—માયાના વિલાસથી ભ્રમિત થઈ ગયો હતો. ભીમએ આ દૃશ્ય જોઈને હસવું શરૂ કર્યું; સ્ત્રીઓ અને અન્ય રાજાઓ પણ હસ્યા. યુધિષ્ઠિરે તેમને રોકવાનો પ્રયાસ કર્યો, છતાં કૃષ્ણજી પોતે આ હાસ્યને મંજૂરી આપી. દુર્યોધન શરમથી, આંખ નીચે કરીને અને ક્રોધથી દહન થતાં, શાંતપણે ગજહા તરફ ચાલ્યો ગયો. સજ્જનોમાં “હાય!”નો ઉદગાર ઊઠ્યો. અજાતશત્રુ યુધિષ્ઠિરનું મન પણ કષ્ટમાં પડ્યું. ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ, પૃથ્વીનું ભાર ઉતારવા ઈચ્છતા, નિર્વિકાર રહીને એ દૃશ્ય જોયું. હે રાજન, આ રીતે મેં તને મહાન રાજસૂય યજ્ઞમાં સુયોધન એટલે દુર્યોધનના દુરાચાર વિશે કહ્યુ. આ રીતે ભગવતપુરાણના દશમ સ્કંધના બીજા ભાગના પચ્ચોતેરમા અધ્યાય, “દુર્યોધનના અભિમાનનું દમન”,નું સમાપન થાય છે. હવે, હે રાજન, હું તને શ્રીકૃષ્ણના બીજા આશ્ચર્યજનક કાર્યો વિશે કહું છું—કેવી રીતે રમણિય, દેહથી રહિત એવા ભગવાને સૌભનાથ શાલ્વનો સંહાર કર્યો. શાલ્વ, શિશુપાલનો મિત્ર, રુક્મિણીના લગ્ન સમયે આવ્યો હતો, પણ યદુઓએ તેને, જરાસંધ અને અન્ય રાજાઓ સાથે, યુદ્ધમાં હરાવ્યો હતો. ત્યારબાદ શાલ્વે બધા રાજાઓની હાજરીમાં પ્રતિજ્ઞા લીધી—“હું પૃથ્વીને યાદવોમુક્ત કરીશ, મારા પરાક્રમને સાક્ષી રાખજો!” આવી મૂર્ખ પ્રતિજ્ઞા કર્યા પછી, શાલ્વે જગતના સ્વામી ભગવાન શિવની ઉપાસના કરી—માત્ર એક મુઠ્ઠી ધૂળ ગળી. એક વર્ષના અંતે, ભોળા શંકર, ઉમા પતિ, પ્રસન્ન થઈને, આશ્રય લેવા આવેલા શાલ્વને વરદાન આપવાનું કહ્યું. શાલ્વે એવો વાહન માંગ્યો, જે યદુઓ માટે ભયજનક હોય, મનગમતી જગ્યાએ જઈ શકે, અને દેવ, દાનવ, માનવ, ગંધર્વ, સર્પ કે રાક્ષસ પણ તેને નષ્ટ ન કરી શકે. “તથાસ્તુ,” એમ ગિરિશાએ કહ્યું. તેમના આદેશે માયા-દાનવે દુશ્મન શહેરોનો વિજય કરનાર, લોખંડનું સૌભ નામનું ઉડતું શહેર શાલ્વને આપ્યું. આ અદભુત, દુર્ગમ અને ઇચ્છા પૂર્ણ કરનાર વાહન મેળવી, શાલ્વે યદુઓથી થયેલી વૈરતા યાદ કરીને દ્વારકાની તરફ કૂચ કરી. હે ભરતશ્રેષ્ઠ, શાલ્વે પોતાની વિશાળ સેના સાથે દ્વારકાને ઘેરી લીધી અને શહેરની ઉપનગરો અને બાગ-બગીચાઓનો વિનાશ કર્યો. દ્વારકાના દ્વાર, મિનારો, મહેલો, ઝરૂખા, વિનોદસ્થળો અને ઉંચા મકાનો—all પર શસ્ત્રવર્ષા કરી. પથ્થરો, વૃક્ષો, વીજળી, સર્પો અને કંકરવર્ષા વરસી; ભયાનક વાવાઝોડું ઉઠ્યું અને ધૂળથી દિશાઓ ઢંકાઈ ગઈ. આ રીતે, જયારે કૃષ્ણજીનું શહેર સૌભના આતંકથી અકળાઈ ગયું, તે સમયે, જેમ પૃથ્વી ત્રિપુરા દ્વારા હેરાન થઈ હતી તેમ, દ્વારકાની શાંતિ છીનવાઈ ગઈ. પોતાના વંશજોને પીડાતાં જોઈને, તેજસ્વી અને પરાક્રમી પ્રદ્યુમ્ને રથ પર ચઢીને કહ્યું, “ભય ન રાખો!” સાત્યકી, ચારુદેશ્ન, સાંબ, અક્રૂર અને તેમના નાના ભાઈ, હાર્દિક્ય, ભાનુવિંદ, ગદ, શુક અને શરણ—અને અન્ય મહાન ધનુર્ધારો, રથ, હાથી, ઘોડા અને પદાતિ સાથે સજ્જ થઈ, યુદ્ધ માટે નીકળ્યા. પછી શાલ્વ અને યદુઓ વચ્ચે ભયાનક અને રોમાંચક યુદ્ધ શરૂ થયું, જાણે દેવ-અસુર યુદ્ધ. રુક્મિણીપુત્ર પ્રદ્યુમ્ને દિવ્યાસ્ત્રોથી શાલ્વના તમામ માયિક વિલાસો એક ક્ષણે નષ્ટ કરી દીધા, જેમ સૂર્ય રાત્રિના અંધકારને દૂર કરે છે. પ્રદ્યુમ્ને શાલ્વના સેનાપતિને પચ્ચીસ સોનાની નોક અને લોખંડના ફલકાવાળી તીરોથી ઘાયલ કર્યો. શાલ્વને સો તીરો માર્યા; તેના સૈનિકોને એક-એક તીરથી, મુખ્યોને દસ-દસ તીરો, અને તેમના વાહનોને ત્રણ-ત્રણ તીરો વડે ઘાયલ કર્યા. પ્રદ્યુમ્નના આ અદ્ભુત પરાક્રમને જોઈને, બંને પક્ષના સૈનિકોએ તેમનું વંદન કર્યું. માયાના વિલાસથી બનેલું એ સૌભ શહેર અનેક રૂપે દેખાતું, ક્યારેક દેખાતું, ક્યારેક અદૃશ્ય રહેતું, દુશ્મન માટે સમજવું અશક્ય હતું. ક્યારેક જમીન પર, ક્યારેક આકાશમાં, ક્યારેક પર્વત શિખરો પર, તો ક્યારેક જળમાં—એવું સૌભ દુશ્મનના ભયથી ચક્રવાતની જેમ ફરતું હતું. જ્યાં જ્યાં શાલ્વ, તેની સૌભ અને તેની સેના દેખાતી, ત્યાં સાત્વત વંશના મહાન યોદ્ધાઓ તીરોનો વરસાદ વરસાવતા. આગ અને સૂર્ય સમાન તેજવાળા તથા વિષધર સર્પ જેવા ઘાતક તીરો વડે શાલ્વની સેનાને કંટાળીને, તેઓ ભયભીત અને મૂંઝાઈ ગયા.