શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

અયોધ્યાના નિવાસીઓ જેમ રામચંદ્રજીના સમયમાં એકતાથી તેમના જોડાયા હતા, એ જ રીતે કૃષ્ણ ભગવાને પણ તેમના ભક્તોને ગોલોક સુધી લઈ ગયા—એવું ગોલોક, જ્યાં સુધી યોગીઓ પણ સહેલાઈથી પહોંચી શકતા નથી. એ લોકમાં, જ્યાં ન તો સૂર્ય પહોંચે છે, ન ચંદ્ર, ન તો સિદ્ધ પુરુષો, ત્યાં સુધી એ ભક્તો માત્ર ભગવત કથાનું શ્રવણ કરીને પહોંચી ગયા. અમે અહીં સ્પષ્ટપણે કહીએ છીએ: સાત દિવસ સુધી યજ્ઞ કરીને જે પ્રકાશમાન ફળ મળે છે, એ કરતાં અનેકગણું મહાન ફળ ગોકર્ણની કથા શ્રવણ કરનારા—even those in the womb—માટે જન્મમરણનો ચક્ર તૂટી જાય છે. પવન, પાણી, પાંદડા ખાતા, દેહને સુકવી નાખતા તપો અને લાંબા સમયની કઠિન સાધનાઓથી પણ જે અવસ્થા પ્રાપ્ત થતી નથી, એ અવસ્થા માત્ર સાત દિવસની ભગવત કથા શ્રવણથી મળી જાય છે. ચિત્રકૂટમાં નિવાસ કરતા મહર્ષિ શાંડીલ્ય પણ, જે ઋષિગણમાં શ્રેષ્ઠ છે, એ બ્રહ્માનંદમાં તણાઈને આ પાવન ઇતિહાસનું પઠન કરે છે. આ કથા સર્વોચ્ચ પવિત્ર છે—એકવાર શ્રવણ કરવાથી પણ પાપનો ઢગલો નષ્ટ થઈ જાય છે. શ્રાદ્ધમાં તેનો ઉપયોગ કરવાથી પિતૃઓ તૃપ્ત થાય છે; અને રોજ પઠન કરવાથી મોક્ષ પ્રાપ્ત થાય છે—પછી પાછા આવવું પડતું નથી. અત્યંત પવિત્ર એવા શ્રીમદ્ ભાગવતની મહિમા—છઠ્ઠા અધ્યાયમાં—સાત દિવસના ભાગવત શ્રવણની વિધિનું વર્ણન શરૂ થાય છે. કુમારો કહે છે: હવે અમે સાત દિવસના શ્રવણની વિધિ કહીએ છીએ; સામાન્ય રીતે એ વિધિ મિત્રો અને સંપત્તિ સાથે પૂર્ણ થાય છે. પહેલા તો જ્યોતિષીની બોલાવી, શુભ મુહૂર્ત પૂછવી અને લગ્ન સમાન વ્યવસ્થા કરવી. નવભસ, આશ્વિન, ઊર્જા અને માર્ગશીર્ષના મહિના—આ ચાર મહિના ભાગવત કથા શરૂ કરવા માટે અત્યંત પવિત્ર અને શુભ છે; એ મહિના શ્રોતાઓ માટે મોક્ષદાયક છે. અન્ય મહિના બ્રાહ્મણો માટે ટાળવા યોગ્ય છે; એ મહિનાઓને પૂર્ણપણે છોડવા. ત્યાં અન્ય સહયોગી અને સતર્ક લોકો નિયુક્ત કરવા. દરેક વિસ્તારમાં મહેનતે સંદેશ મોકલવો—અહીં કથા થવાની છે, ગૃહસ્થોએ આવવું. હરીની કથાઓ અને અચ્યૂતની મહિમા દૂર સુધી પહોંચે—મહિલાઓ, શૂદ્રો અને અન્ય લોકો માટે પણ કથાનું શ્રવણ સુનિશ્ચિત કરવું. દરેક પ્રદેશમાં, વૈરાગ્યવાળા વૈષ્ણવો, જે કીર્તન માટે આતુર છે, તેમને પત્ર મોકલવા—એમ લખવું નિયમિત છે. સાત રાત સુધી સત્પુરુષોનું એકત્રિકરણ થશે—આ અત્યંત દુર્લભ છે; અને અહીં જે કથા થશે, એ અનન્ય અને અદ્વિતીય રસવાળી હશે. જે લોકો શ્રીમદ્ ભાગવતના અમૃતને પિવા આતુર છે, તેઓ બધાએ પ્રેમપૂર્વક, ઝડપથી અહીં આવી જવું. ક્યારેક જગ્યા ન મળે—even for a single day—ત્યારે પણ તમામ રીતે ઉપસ્થિતિ સુનિશ્ચિત કરવી; અહીં એક ક્ષણ પણ દુર્લભ છે. આ રીતે, સૌજન્યપૂર્વક વ્યવસ્થા કરવી; બધા મહેમાનો માટે રહેઠાણની વ્યવસ્થા કરવી. તીર્થ, જંગલ કે ઘર—ક્યાંય પણ શ્રવણ કરવું શ્રેષ્ઠ છે; જ્યાં જમીન વિશાળ હોય, એ સ્થાન આ કથાના પઠન માટે યોગ્ય છે. શુદ્ધિ, જમીનનું સ્વચ્છીકરણ, લેપન અને ખનિજોથી શણગાર કરવો; ઘરનાં સામાન એક ખૂણે મૂકવા. પાંચ દિવસ પછી, મહેનતે પહેલા પથરાયેલા આવરણોને સાફ કરવું; ઊંચો મંડપ બનાવવો, જે કેળાનાં થાંભલાંથી સજાવાયેલો હોય. ફળો, ફૂલો, પાંદડાઓ અને છત્રથી શોભિત કરીને મંડપને સુંદર બનાવવો; ચારેય દિશામાં ધ્વજાઓ લહેરાવા, અને સંપત્તિથી તેજસ્વી બનાવવો. મંડપની ઉપર સાત લોકનું વિગતવાર ચિત્રાંકન કરવું; તેમાં વૈરાગ્યવાળા બ્રાહ્મણો બેસાડવા અને તેમને જાગૃત કરવું. પહેલા, તેમનાં આસનો ક્રમવાર ગોઠવવા; અને વક્તા માટે વિશેષ દિવ્ય આસન તૈયાર કરવું. વક્તા ઉત્તર દિશા તરફ અને શ્રોતાઓ પૂર્વ દિશા તરફ બેસે; જો વક્તા પૂર્વ તરફ હોય, તો શ્રોતાઓ ઉત્તર તરફ. વૈકલ્પિક રીતે, પૂર્વ દિશા પૂજ્ય અને પૂજક વચ્ચેનું સ્થાન છે—શ્રોતાઓના આગમન માટે, સ્થાન અને સમયના જ્ઞાતાઓએ આવું નિર્ધારણ કર્યું છે. વક્તા વૈરાગ્યવાળા વૈષ્ણવ બ્રાહ્મણ હોવો જોઈએ, જે વેદશાસ્ત્રથી શુદ્ધ, ઉદાહરણોમાં નિપુણ, દૃઢ અને સર્વથા નિર્વિકાર હોય. જે લોકો અનેક મતોથી ગૂંચવાયેલા, સ્ત્રીઓમાં આસક્ત, અથવા કુસંપ્રદાયના પ્રવર્તક હોય—even if learned—એવા લોકો શુકદેવજીની કથા માટે યોગ્ય નથી. વક્તા પાસે સહાય માટે બીજું પણ આવું જ વિદ્વાન બેસાડવો, જે શંકાઓનું નિવારણ કરી શકે અને જનસમૂહને જ્ઞાન આપી શકે. વક્તાએ દિવસની શરૂઆતમાં મુંડન કરાવવું, અને સૂર્યોદયે શુદ્ધિ અને સ્નાન કરવું. દરરોજ, પોતાના સંધ્યા અને અન્ય કર્મો સંક્ષિપ્ત રીતે કરીને, કથા આરંભમાં વિઘ્નહર્તાના પૂજન કરવું. પિતૃઓને તૃપ્ત કરી શુદ્ધિ માટે પ્રાયશ્ચિત કરવું; મંડળ તૈયાર કરી હરિનું સ્થાપન કરવું. કૃષ્ણને સમર્પિત મંત્રથી પૂજન કરવું; પ્રદક્ષિણ અને પ્રણામ કરીને અંતે સ્તુતિ કરવી: “હે દયાસાગર, હું કર્મના મોહથી બંધાયેલો, સંસારના સમુદ્રમાં ડૂબેલો, તુજ દયાથી ઉદ્ધાર કર.” પછી શ્રીમદ્ ભાગવતનું નિયમ મુજબ, પ્રેમપૂર્વક, ધૂપ-દીપથી પૂજન કરવું. ત્યારબાદ નાળિયેર લઈને વંદન કરવું અને આનંદપૂર્વક સ્તુતિ કરવી: “આ ગ્રંથ શ્રીમદ્ ભાગવત—કૃષ્ણ સ્વયં—મારા મુક્તિ માટે સ્વીકાર્યો છે.” “મારી ચાહના પૂર્ણ થઈ છે, કોઈ વિઘ્ન વિના કર્મ પૂર્ણ કરવું છે; હું તારો દાસ છું, હે કેશવ.” આ રીતે નમ્રતાથી બોલ્યા પછી વક્તાનું સન્માન કરવું, તેમને વસ્ત્ર અને આભૂષણથી શણગારવું, અને પૂજન પછી તેમની સ્તુતિ કરવી: “હે વરાહરૂપ, સર્વશાસ્ત્રવિદ્, આ કથાનું પ્રકાશન કરીને મારી અજ્ઞાનતા દૂર કર.” પછી, આનંદપૂર્વક સાત રાતો સુધી પોતાની ક્ષમતા પ્રમાણે વ્રત લેવું—અને એ નિયમપણે પાલન કરવું. આ રીતે, શ્રીમદ્ ભાગવતના સાત દિવસના શ્રવણની વિધિ અને તેના મહિમાનું વર્ણન થાય છે, જે શ્રદ્ધાપૂર્વક શ્રવણ કરનારને સર્વપાપથી મુક્ત કરી, પરમગતિ તરફ લઈ જાય છે.