શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

રાજા, જાણો કે અતિથિઓ આવ્યા છે—અતિથિગણ, જેઓ દૂર દૂરથી અહીં પધાર્યા છે. હે ભાગ્યશાળી, અમને જે જોઈએ તે આપો. અંતે, ધીરજ ધરનાર માટે શું અસહ્ય છે? અધર્મી માટે શું અયોગ્ય છે? દાતા માટે શું અપરિહાર્ય છે? અને જે સર્વમાં સમદૃષ્ટિ ધરાવે છે, તેનાથી શ્રેષ્ઠ કોણ? જે પુરુષ પાસે આ નાશવાન શરીર છે, છતાં સદ્ગુણીઓમાં ચિરંજીવ યશ મેળવવાનો પ્રયાસ નથી કરતો—જ્યારે તે એ માટે સમર્થ છે—તો તે ખરેખર દયનીય કહેવાય. હરિશ્ચંદ્ર, રંતિદેવ, શિબી, બલી, એક શિકારી અને એક કબૂતર—આ બધા જ નાશવાન દેહ દ્વારા અમરતા પ્રાપ્ત કરી ગયા. શુકદેવજી કહે છે: તેમના અવાજ, દેખાવ અને ધનુષ્યના તાંતણે પડેલા હાથના નિશાનથી તેણે રાજવંશી અતિથિઓને ઓળખી લીધા—કારણ કે તે તેમને અગાઉ જોઈ ચૂક્યો હતો—અને મનમાં વિચારે છે: “આ રાજકુલના સગાં બ્રાહ્મણવેશ ધારણ કરીને આવ્યા છે; હું તેમને—even મારું પોતાનું શરીર, જેને ત્યાગવું અત્યંત મુશ્કેલ છે—દાનમાં આપી દઈશ.” તેને યાદ આવે છે કે જ્યારે ભગવાન વિષ્ણુએ બ્રાહ્મણરૂપ ધારણ કરીને બલી રાજા પાસે જઈ તેની સંપત્તિ લઈ લીધી, ત્યારે પણ બલીનું યશ ચારે દિશામાં પવિત્ર અને પ્રસિદ્ધ રહ્યું. ઈન્દ્રની સંપત્તિ મેળવવાની ઈચ્છાએ વિષ્ણુ બ્રાહ્મણરૂપે આવ્યા અને દૈત્યરાજ બલીએ, જાણતાં છતાં, પોતાનું સર્વસ્વ અર્પણ કર્યું. તો, કશાત્રિય સંબંધીઓનું શરીર શું કામનું, જો તે માત્ર બ્રાહ્મણો માટે જીવવું હોય? અહીં શરીર ત્યાગવાથી મહાન યશ મળે છે. આવા ઉદ્દાત ભાવથી તેણે કૃષ્ણ, અર્જુન અને ભીમને કહ્યું: “હે બ્રાહ્મણો, તમારી ઈચ્છા કહો; હું જરૂર પડે તો મારું માથું પણ તમને દાનમાં આપી દઈશ.” ત્યારે શ્રી ભગવાન બોલ્યા: “હે રાજા, જો તમે યોગ્ય માનો તો અમને યુદ્ધ આપો—અમે યુદ્ધ માંગવા જ આવ્યા છીએ; અમારે બીજી કોઈ ઈચ્છા નથી, માત્ર રાજવંશીઓ સાથે યુદ્ધ કરવાની છે.” પછી કહ્યું: “હે પાર્થ, આ છે ભીમસેન; તેનો ભાઈ છે અર્જુન. મને, કૃષ્ણને, તેમનો મામા અને તમારો શત્રુ જાણો.” આ સાંભળીને મગધના રાજાએ જોરથી હસી, ક્રોધથી કહ્યું: “તો, હું તમને યુદ્ધ આપું છું, હે મૂર્ખો!” અને કૃષ્ણને ઉદ્દેશીને કહ્યું: “હું તારી સાથે યુદ્ધ નહીં કરું, કેમ કે તું પોતાનું વીર્ય છોડીને પોતાના શહેર મથુરાને છોડી દરિયાકાંઠે શરણ લઈ ગયો છે.” “આ (ભીમ) મારી ઉંમરનો છે, પણ શક્તિમાં સમાન છે; અર્જુન યુદ્ધ માટે યોગ્ય નથી, પણ ભીમ મારી બરાબર છે.” એમ કહીને તેણે ભીમને એક મોટી ગદા આપી, પોતે બીજી લઈ શહેર બહાર ગયો. પછી બંને મહાન વીરોએ મેદાનમાં સામસામે આવી, યુદ્ધની તીવ્રતા સાથે, વીજળી જેવી ગદાઓથી એકબીજાને ઘમાસાણ પ્રહારો કર્યા. તેઓ ડાબી-જમણી બાજુએ ફરતાં, નૃત્યમંચ પર નૃત્ય કરતા હોય તેમ યુદ્ધને તેજસ્વી બનાવતાં. તેમની ગદાઓ અથડાતી ત્યારે વીજળીના ઘાટ જેવો અવાજ થતો, જાણે હાથીઓના દાંત અથડાય. ભીમ અને જરસંધના હાથની ઝડપથી ગદાઓ ક્યારેક ખભા, ક્યારેક કટિ, પગ, ઘૂંટણ અને માથા પર વાગતી અને તૂટી જતી, જાણે બે અગ્નિમય હાથીઓની લડાઈમાં ડાળ તૂટી જાય. પછી બંને રોષથી ગદાઓ પછી પોતાના લોખંડ જેવી મુઠ્ઠીઓથી પણ એકબીજાને મારવા લાગ્યા; હાથના પ્રહારો વીજળીના ઘાટ જેવો અવાજ કરતા. બન્ને વીરોએ સમાન કુશળતા, તાકાત અને ઉત્સાહથી એકબીજાને માર્યા, પણ યુદ્ધમાં કોઈની ઝડપ ઘટી નહીં; બંને એકબીજાને ટક્કર આપતા રહ્યા. આમ, મહારાજ, એમના યુદ્ધમાં સત્તાવીસ દિવસ વીતી ગયા, અને એમના મિત્રો રાત્રે બાજુએ ઉભા રહ્યા. એક દિવસ, વૃકોદરે પોતાના મામા કૃષ્ણને કહ્યું: “હે માધવ, હું જરસંધને યુદ્ધમાં હરાવી શકતો નથી.” ત્યારે શ્રીહરિ, જેણે શત્રુનો જન્મ અને મૃત્યુ જાણ્યો હતો અને જે જાણતો હતો કે તેની જાન જરા નામની સ્ત્રીના જોડાણથી જ છે, તેણે અર્જુનને પોતાની શક્તિથી બળ આપ્યું અને વિચાર્યું કે હવે શું કરવું. પછી, જેનુ દર્શન ક્યારેય ખોટું પડતું નથી, એવા કૃષ્ણે જરસંધને મારવાનો ઉપાય વિચાર્યો અને ભીમને સંકેત આપ્યો—એક ડાળને ફાડી બતાવી. ભીમ એ સંકેત સમજી ગયો. તેણે પોતાના શત્રુને પગથી પકડી જમીન પર ફેંકી દીધો. પછી એક પગ પર પગ મૂકીને અને બીજાને હાથથી પકડી, તેણે જરસંધને પાછળથી ફાડી નાખ્યો—જાણે મોટો હાથી ડાળને ફાડી નાખે. લોકો જોઈ રહ્યા હતા, શરીર બે ભાગમાં વિભાજિત થયું—એક ભાગમાં એક પગ, જાંઘ, વંશણ, કટિ, પીઠ, છાતી અને ખભા; બીજા ભાગમાં એક હાથ, આંખ, ભ્રૂ અને કાન. મગધના રાજા જરસંધના મૃત્યુ પર મોટો રડવાનો અવાજ ઊઠ્યો. પછી ભીમ, કૃષ્ણ અને અર્જુનને લોકો હર્ષથી ભેટી પડ્યા અને તેમનું સન્માન કર્યું. પછી ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે, સર્વ જીવોના સર્જક અને સ્વયંસ્વામી, જરસંધના પુત્ર સહદેવને મગધનો રાજા બનાવી દીધો અને જરસંધે જે રાજાઓને બંધ કરી રાખ્યા હતા, તેમને મુક્ત કર્યા. આ રીતે ભગવાનની કૃપાથી ‘જરસંધવધ’ નામક અધ્યાય પૂર્ણ થયો. પછી શુકદેવજી કહે છે: સોળ હજાર આઠસો રાજાઓ, જે યુદ્ધમાં હારીને જરસંધે પર્વતની ગુફામાં કેદ કરી દીધા હતા, તેઓ બધા બહાર આવ્યા—મેળમેળા કપડાં, દુર્બળ શરીર, ભૂખથી કાંયાવાયા, દુ:ખી અને મલિન. તેઓએ સામે કૃષ્ણને જોયા—શ્યામવર્ણ, પીળા વસ્ત્ર પહેરેલા, શ્રીવત્સના નિશાનથી શોભતા, ચાર હાથ, કમળ જેવી લાલ આંખો, સુંદર ચહેરો, ઝગમગાતા મકરાકૃતિ કાનના કુંડળો. તેમના હાથમાં કમળ, ગદા, શંખ અને ચક્ર; મસ્તક પર મુગટ, ગળામાં હાર, હાથમાં કંકણ, કમરપટ્ટો અને બાંયડા. તેમના ગળે ઉત્તમ રત્નો અને વનમાલા શોભતા, રાજાઓએ આંખો ભરીને તેમને જોયા, જાણે આંખોથી પી જવા માંગે છે. તેમને સૂંઘી રહ્યા હોય તેમ લાગ્યું, બાહોમાં ભેળવી રહ્યા હોય તેમ લાગ્યું; પાપમુક્ત થઈ, સૌએ શ્રીહરિના ચરણોમાં મસ્તક નમાવ્યું. કૃષ્ણના દર્શનથી રાજાઓના બંદીગૃહના કષ્ટો ભૂલી ગયા; તેઓ હાથ જોડીને હૃષીકેશની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા: “હે દેવોના દેવ, અક્ષય, આશ્રયાર્થીઓના દુ:ખહરણાર, તમને વંદન! અમે તમારા શરણમાં આવ્યા છીએ, હે કૃષ્ણ—આ ભયાનક જન્મમરણના ચક્રથી થાકી ગયા છીએ—અમને રક્ષા કરો!