શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

યુધિષ્ઠિર રાજાએ કાલિન્દી, મિત્રવિંદા, શૈબ્યા, નાગ્નજિતિ અને અન્ય ગુણવાન સ્ત્રીઓનું પણ સુંદર વસ્ત્રો, ફૂલોની વણાવેલી માળાઓ, આભૂષણો અને બીજી ભેટોથી સન્માનપૂર્વક સ્વાગત કર્યું. રાજા યુધિષ્ઠિરે જનાર્દન શ્રીકૃષ્ણને તેમની સેનાનો, સેવકોનો અને પત્નીઓનો સહીત પુન:પુન: શ્રેષ્ઠ આત્મીયતાથી આદરપૂર્વક રહેવા માટે વ્યવસ્થા કરી. કૃષ્ણે અર્જુન સાથે મળીને ખાંડવવનમાં અગ્નિદેવને તૃપ્ત કર્યા હતા અને માયા દાનવને મુક્ત કર્યો, જેમણે રાજા માટે દિવ્ય સભાગૃહનું નિર્માણ કર્યું. ત્યારબાદ શ્રીકૃષ્ણ રાજાને પ્રસન્ન કરવા માટે ઘણા મહિના સુધી ત્યાં રહ્યા, અર્જુન સાથે રથમાં વિહરતા અને યુદ્ધાઓથી ઘેરાયેલા. આ રીતે 'કૃષ્ણનું ઇન્દ્રપ્રસ્થગમન' નામના અધ્યાયનો અંત આવ્યો. પછી, એક દિવસ, શ્રીમદ ભાગવતના વર્ણન અનુસાર, રાજા યુધિષ્ઠિર વિપ્રો, ક્ષત્રિયો, વૈશ્યો, તેમના ભાઈઓ અને અનેક મહાન ઋષિઓની સભામાં બેઠા હતા. તેમના ગુરુજનો, કુળના વડીલો, સગા-સંબંધીઓ અને મિત્રોની હાજરીમાં યુધિષ્ઠિરે વચન કહ્યાં: "હે ગોવિંદ! હું તમારી મહિમાથી રાજસૂય યજ્ઞ દ્વારા પૂજન કરવા ઈચ્છું છું. હે પ્રભુ! કૃપા કરીને આનું આયોજન કરો." યુધિષ્ઠિરે કહ્યું, "જે લોકો સતત તમારા પગલાંમાં ચાલે છે, તમારી સ્મૃતિમાં લીન રહે છે, તમારી કીર્તિ ગાય છે અને અનિશ્ચિતતાનું નાશ કરે છે, એવા પવિત્રજન સંસારમાંથી મુક્તિ પામે છે; જો તેઓ ઈચ્છે તો આશીર્વાદ પણ મેળવે છે, કારણ કે આપ સિવાય બીજું કોઈ આપનાર નથી. હે સર્વેશ્વર, તમારા ચરણસેવાને કારણે જ જગતમાં તેનો પ્રભાવ દેખાય. તમે જેની પૂજા કરો છો અને જે નહીં કરે, બંનેમાં, હે મહાબલી, કુરુઓ અને શ્રિઞ્જયોનું સાચું સ્થાન પ્રગટ કરો." "તમારે માટે, જે સર્વમાં વ્યાપેલા છો અને સર્વેને સમદૃષ્ટિથી જોવો છો, તમારામાં સ્વ-પરનો ભેદ નથી. તમે પોતાની આનંદમય સ્થિતિમાં સ્થિત છો. જેમ કલ્પવૃક્ષ ફળ આપે છે, તેમ તમારી કૃપા પણ કર્તવ્ય અનુસાર જ મળે છે, બીજું કદી નહીં." આ સાંભળીને ભગવાન કૃષ્ણે કહ્યું, "હે રાજા, દુશ્મનોને સંહારનાર, તમારો સંકલ્પ યોગ્ય છે; તેના દ્વારા તમારી શુભ કીર્તિ સમગ્ર લોકમાં પ્રસરી જશે. આ મહાયજ્ઞ મહર્ષિઓ, પિતૃઓ, દેવતાઓ, મિત્રો—even અમને અને સર્વ જીવોને પણ ઈચ્છિત છે. બધા રાજાઓને વિજય કરીને અને જગતને પોતાના વશમાં કરીને, જરૂરી સામગ્રી ભેગી કરો અને મહાયજ્ઞ કરો." "તમારા ભાઈઓ લોકપાલોના અંશથી જન્મેલા છે. હું તમારી જેમ આત્મસંયમી દ્રઢને જીતાઈ ગયો છું; જે આત્મસંયમી નથી, તેમને હું કદી જીતતો નથી. શક્તિ, યશ, ધન, વૈભવમાં મને કોઈ નથી—દેવતાઓ પણ નહીં, તો ધરતીના રાજાઓ ક્યાંથી!" આ રીતે ભગવાનના વચન સાંભળીને યુધિષ્ઠિરે આનંદિત ચહેરે પોતાના ભાઈઓને, જે વિષ્ણુ શક્તિથી સશક્ત હતા, દિશા-વિજય માટે મોકલ્યા. તેમણે સહદેવને શ્રિઞ્જયો સાથે દક્ષિણ દિશામાં, નકુલને પશ્ચિમમાં, અર્જુનને ઉત્તર દિશામાં અને ભીમને પૂર્વ દિશામાં, મત્સ્ય, કૈકય અને મદ્રો સાથે મોકલ્યા. આ તમામ પરાક્રમી ભાઈઓએ ચારે દિશાના રાજાઓને જીત્યા અને યજ્ઞ માટે અજાતશત્રુ યુધિષ્ઠિર પાસે અતિશય ધન સમેટી લાવ્યું. પરંતુ જ્યારે ખબર પડી કે જરાસંધ અપરાજિત છે, ત્યારે રાજા વિચારમાં પડી ગયા. ત્યારે શ્રીહરિએ ઉદ્ધવ દ્વારા અગાઉ જણાવેલ ઉપાય જણાવ્યું. ભીમસેન, અર્જુન અને કૃષ્ણ—ત્રણે બ્રાહ્મણના ચિહ્ન ધારણ કરીને ગિરિવ્રજ ગયા, જ્યાં બૃહદ્રથપુત્ર જરાસંધ વસતો હતો. યોગ્ય સમયે મહેમાન તરીકે તેઓ ઘરમાં પ્રવેશ્યા અને બ્રાહ્મણોની રીત પ્રમાણે વર્તન કર્યું. તેમણે કહ્યું: "હે રાજન, મહેમાનો આવી ગયા છે—અતિથિઓ દૂરથી આવ્યા છે. હે ભાગ્યશાળી, અમને જે ઈચ્છીએ તે આપો." "ધૈર્યવાન માટે શું અસહ્ય છે? અધર્મી માટે શું અયોગ્ય છે? દાનશીલ માટે શું અદાયી છે? સમદૃષ્ટિ ધરાવનારા કરતા શ્રેષ્ઠ કોણ?" "જે ક્ષત્રિય પોતાના નાશવાન શરીરથી સદગુણીઓમાં શાશ્વત કીર્તિ મેળવે છે, તે જ સાચા અર્થમાં દયનીય નથી. હરિશ્ચંદ્ર, રંતિદેવ, શિબી, બલી, વણકટો અને પિગલો—એ બધા નાશવાન શરીરથી શાશ્વત લોક પામ્યા." જરાસંધે તેમના સ્વર, રૂપ અને ધનુષ્યની ડોરના નિશાનવાળા હાથ જોઈને ઓળખી લીધા. તેણે વિચાર્યું: "આ રાજકુળના સગા બ્રાહ્મણના ચિહ્ન ધારણ કરે છે; હું તેમને—even મારું જીવન પણ—દાનમાં આપીશ." તેણે કહ્યું: "બલીની કીર્તિ આજે પણ પ્રસિદ્ધ છે, જ્યારે વિષ્ણુએ બ્રાહ્મણરૂપે આવી તેની સંપત્તિ લઈ લીધી હતી. ઈન્દ્રનું ધન મેળવવા ઈચ્છતા વિષ્ણુએ બ્રાહ્મણ સ્વરૂપે આવી, દૈત્યરાજ બલિ પાસે પૃથ્વી મેળવી, અને બલિએ જાણતાં છતાં આપી દીધું." "ક્ષત્રિયના શરીરનું શું કામ, જો તે માત્ર બ્રાહ્મણોની સેવા માટે જીવતું હોય? જ્યારે અહીં શરીર ત્યાગે છે, ત્યારે મહાન કીર્તિ મળે છે." આ રીતે ઉદાર ભાવથી તેણે કૃષ્ણ, અર્જુન અને ભીમને કહ્યું, "હે બ્રાહ્મણો, તમારી ઈચ્છા કહો; હું મારું માથું પણ આપી દઈશ." ત્યારે ભગવાને કહ્યું: "હે રાજા, જો તમને યોગ્ય લાગે તો અમને યુદ્ધ આપો. અમે અહીં રાજકુળ સાથે યુદ્ધ કરવા આવ્યા છીએ, બીજું કશું ઈચ્છતા નથી." "આ ભીમસેન છે, હે પાર્થે; તેનો ભાઈ અર્જુન છે. હું, કૃષ્ણ, તેમનો માસા અને તમારો દુશ્મન છું." આ સાંભળીને મગધના રાજાએ જોરથી હસીને ગુસ્સામાં કહ્યું: "તમે મૂર્ખો છો, તો હું તમને યુદ્ધ આપું છું." "હું તારી સાથે યુદ્ધ નથી કરતો, કારણ કે તું ભયભીત છે; તું પોતાની મથુરા છોડી દરિયાકાંઠે છૂપાઈ ગયો હતો. આ (અર્જુન) ઉંમરમાં તો બરાબર છે, પણ શક્તિમાં નથી; ભીમ જ મારા સમાન છે." એટલું કહીને જરાસંધે એક વિશાળ ગદા ભીમને આપી, પોતે પણ એક લઈ શહેર બહાર ગયો. ત્યારબાદ બંને સમશક્તિ ધરાવતા પરાક્રમી યોદ્ધાઓ મેદાનમાં ટકરાયા; તેઓ વીજળી જેવી ગદાઓથી એકબીજાને ઘાયલ કરતા યુદ્ધમાં ઉન્મત્ત થયા. તેઓ ડાબી-જમણી બાજુએ નૃત્યમંડપના નૃત્યકારો જેવું ચક્રાકારે ફરતા યુદ્ધ કરતાં, તેમનું યુદ્ધ તેજસ્વી લાગતું હતું.