શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

કૃષ્ણને પાંડવો મળ્યા ત્યારે, લાંબા સમય પછી પોતાના પ્રિય મિત્રને જોઈને, તેમના હૃદયમાં પ્રેમની લહેર ઉઠી. તેઓ વારંવાર કૃષ્ણને હૃદયપૂર્વક ભેટ્યા. ધોળા ધામના સ્વામી, શ્રીમુખુંદના શરીરને બંને હાથથી ભેટી, રાજાએ પોતાના દુઃખ ભૂલીને પરમ આનંદનો અનુભવ કર્યો—તેણી આંખોમાં અશ્રુ છલકાઈ, શરીર રોમાંચિત થયું અને દુન્યાવી ચિંતાઓ ભૂલાઈ ગઈ. ભીમ પણ આનંદથી ભરાઈ ગયા અને પોતાના માતુલના પુત્ર કૃષ્ણને પ્રેમથી ભેટ્યા, હસતાં હસતાં તેમના મનમાં પ્રેમ છલકાતો હતો. યુધિષ્ઠિર, નકુલ અને સહદેવ—મુકુન્દના દર્શને—હૃદયભર ભેટ્યા, તેમની આંખોમાં પણ આનંદના અશ્રુ હતા. અર્જુને કૃષ્ણને ભેટ્યું અને દુપ્લિકેટ ભાઈઓએ પણ તેમને આવકાર્યો. પછી કૃષ્ણે બ્રાહ્મણો અને વડીલોએ જે રીતે માન આપવો, એ પ્રમાણે નમ્રતાથી નમન કર્યું. પછી કૃષ્ણે કુરુ, શ્રુંજય, કૈકય, રથીઓ, ગાયક, ગંધર્વ, ભાટ, અને મંત્રીઓને પણ માન આપ્યો. શહેરમાં ઢોલ, શંખ, નગારા, વીણા, વાંસળી અને ગૌમુખી વગાડવામાં આવ્યા. બ્રાહ્મણો કમળનેત્ર કૃષ્ણની સ્તુતિ કરતા, નૃત્ય કરતાં અને ગીત ગાતા. આ રીતે સર્વ મિત્રોથી ઘેરાયેલા, લોકપ્રસિદ્ધોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ભગવાન, સૌના સ્તુતિથી ઘેરાઈને શોભાયમાન શહેરમાં પ્રવેશ્યા. રસ્તાઓ સુગંધિત પાણીથી છાંટવામાં આવ્યા હતા, રંગબેરંગી ધ્વજાઓ, સોનાના બારમંડપો અને પૂર્ણકળશોથી શોભિત હતા. નવા વસ્ત્ર, દાગીના અને પુષ્પમાળાઓ પહેરેલા પુરુષો અને સ્ત્રીઓની ગંધથી આખું શહેર ઉજળ્યું. કૃષ્ણે રાજધાનીના ઘરો જોયા, જેઓના દ્વાર દીપકથી તેજસ્વી હતા, પ્રસ્તાવના ધ્વજ અને સોનાના કળશ છત ઉપર, અને ચાંદીના ધજા-કંઠો શોભતા હતા. જ્યારે યુવતીઓએ સાંભળ્યું કે લોકોના નયનરત્ન—કૃષ્ણ—આવ્યા છે, ત્યારે તેઓ ઉત્સુકતાથી વાળ ઉકેલી, વસ્ત્રો અધૂરા, ઘરકામ અને પતિઓને પથારીમાં મૂકી રાજમાર્ગે કૃષ્ણના દર્શન માટે દોડી ગઈ. એ સ્થળે, જ્યાં હાથી, ઘોડા, રથ અને પદાતિ ભેગા હતા, સ્ત્રીઓએ પોતાના ઘરોમાંથી કૃષ્ણ અને તેમની પત્નીઓનું દર્શન કર્યું. તેઓએ પુષ્પવર્ષા કરી, મનથી કૃષ્ણને ભેટ્યા અને સ્મિતભરી નજરે શ્રેષ્ઠ સ્વાગત કર્યું. મુકુન્દની પત્નીઓ રસ્તે જતા જોઈને સ્ત્રીઓએ કહ્યું: “ચંદ્ર પાસે તારાઓ જેવું, એમ તેમને શું ઓછું છે? કારણ કે પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ એવા કૃષ્ણના નેત્ર, હાસ્ય અને રમુજી નજર તેમના જીવનમાં આનંદ ઉત્પન્ન કરે છે.” પછી નાગરિકો શુભ દ્રવ્ય લઈને આવ્યા અને શ્રેષ્ઠોમાં શ્રેષ્ઠ એવા, પાપથી મુક્ત, લોકોએ યોગ્ય રીતે કૃષ્ણનું પૂજન કર્યું. કૃષ્ણ સ્ત્રીઓના આંતરમહલમાં પહોંચ્યા, જ્યાં પ્રેમ અને શ્રદ્ધાથી તેમની આંખો ખીલી ઉઠી હતી. પ્રિથાએ, પોતાના ભાઈના પુત્ર અને ત્રિલોકના સ્વામી કૃષ્ણને જોઈ, પ્રેમથી ભરેલા હૃદયથી પથારી પરથી ઊભી રહી અને પોતાની વહુઓ સાથે તેમને ભેટી. રાજાએ ગોવિંદને સન્માનપૂર્વક ઘરમાં લાવ્યા અને આનંદથી એટલા વિમૂઢ થયા કે પૂજાની બાકી રીતિ શું રહી એ પણ યાદ રહ્યું નહિ. કૃષ્ણે પોતાની પિતૃમાતા, માતામાતા અને ગુરુઓને નમન કર્યું; અને પોતે પણ કૃષ્ણ તથા પોતાની બહેન દ્વારા આવકારવામાં આવ્યા. પછી, સાસુના કહેવા પર, કૃષ્ણ તથા તેમની બધી પત્નીઓએ રુક્મિણી, સત્યાભામા, ભદ્રા અને જાંબવતીને માન આપ્યો. ત્યારબાદ, કાલિન્દી, મિત્રવિંદા, શૈબ્યા, નાગ્નજિતી અને અન્ય પાવન સ્ત્રીઓને પણ વસ્ત્ર, પુષ્પમાળા, દાગીના વગેરે આપી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા. યુધિષ્ઠિરે જનાર્દન તથા તેમની સેના, સેવકો અને પત્નીઓને પુન:પુન: આત્મિયતાથી રહેવાની વ્યવસ્થા કરી. જેમણે ફાલ્ગુન સાથે ખાંડવવન દહન કરીને અગ્નિદેવને સંતોષ્યા અને માયા દાનવને મુક્ત કર્યો—જેના દ્વારા રાજાને દિવ્ય સભા ભેટમાં મળી—એમ કૃષ્ણે રાજાને પ્રસન્ન કરવા માટે ઘણા મહિના સુધી ફાલ્ગુન (અર્જુન) સાથે રથમાં વિહાર કર્યો, યોદ્ધાઓથી ઘેરાઈને. આ રીતે શ્રીમદ્ ભાગવત પુરાણના દશમ સ્કંધના 'કૃષ્ણનું ઇન્દ્રપ્રસ્થ ગમન' અધ્યાયનો અંત થયો. પછી, શુકદેવજી કહે છે: એક વખત, સભામાં, યાજ્ઞિકો, બ્રાહ્મણો, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને પોતાના ભાઈઓથી ઘેરાયેલા યુધિષ્ઠિર બેઠેલા હતા. ગુરુઓ, કુળના વડીલો, સગા-સંબંધી અને મિત્રો સાંભળતા હતા ત્યારે યુધિષ્ઠિરે કહ્યું: “હે ગોવિંદ, હું રાજસૂય યજ્ઞ દ્વારા તમારી મહિમાથી પૂજન કરવા ઈચ્છું છું. કૃપા કરીને એ માટે વ્યવસ્થા કરો. જે લોકો સતત તમારા પગલાંમાં ચાલે છે, ધ્યાન કરે છે, શુદ્ધ હૃદયથી તમારી સ્તુતિ કરે છે, તેઓ સંસારથી મુક્તિ પામે છે. જો કોઈને કલ્યાણ જોઈએ, તો એ તમારી પાસે જ માંગે—બીજું કોઈ આપી શકે એમ નથી. હે દેવાધિદેવ, તમારા ચરણસેવાને કારણે, જગતને એ ફળ અહીં જ જોવાં મળે. તમારા ઉપાસકો અને અન્યોમાં પણ, હે મહાબલવાન, કુરુ અને શ્રુંજયોની યથાર્થ સ્થિતિ સદાય સ્પષ્ટ થવી જોઈએ. તમારે, સર્વના આત્મા, કોઈ ભેદભાવ નથી—તમે તો પોતાનાં આનંદમાં લીન છો. કામધેનુની જેમ, તમારી કૃપા સેવા પ્રમાણે મળે છે; બીજાં કોઈ રીતે નહિ.” શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: “હે રાજન, દુશ્મનોના વિનાશક, તમારો સંકલ્પ યોગ્ય છે; એથી તમારું યશ ત્રણે લોકમાં પ્રસરે છે. આ મહાયજ્ઞ બ્રાહ્મણ, પિતૃ, દેવ, મિત્રો—even અમને—અને સર્વ પ્રાણીઓને પણ ઇચ્છિત છે. તમે બધા રાજાઓને જીતો, જગતને પોતાના વશમાં કરો અને યજ્ઞ માટે જરૂરી સામગ્રી એકત્ર કરો. હે રાજન, તમારા ભાઈઓ લોકપાલોના અંશથી જન્મેલા છે. તમે આત્મસંયમી છો—મારે તમારે જીતાઈ જવું પડે છે; જે આત્મસંયમી નથી, તેમને હું અજેય છું. ધન, યશ, વૈભવ, સમ્પત્તિમાં—even દેવતાઓ પણ—મારો પરિચય નથી; તો મનુષ્ય રાજાઓની તો વાત જ શું? શુકદેવજી કહે છે: ભગવાનના વચન સાંભળીને, આનંદથી યુધિષ્ઠિરે પોતાના ભાઈઓને, જે વિષ્ણુશક્તિથી શક્તિમાન હતા, દિશાઓ જીતવા મોકલ્યા. સહદેવને શ્રુંજયો સાથે દક્ષિણ દિશામાં, નકુલને પશ્ચિમમાં, અર્જુનને ઉત્તર દિશામાં, ભીમને પૂર્વમાં મત્સ્ય, કૈકય અને મદ્ર દેશ સાથે મોકલ્યા. એ મહાવીરોએ સર્વ દિશાના રાજાઓને જીત્યા અને ભરપૂર ધન-દ્રવ્ય અજાતશત્રુ યુધિષ્ઠિરને લાવ્યા, જે યજ્ઞ કરવા જતો હતો. પણ જ્યારે યુધિષ્ઠિરે સાંભળ્યું કે જરસંધ અપરાજિત રહ્યો છે, ત્યારે તેને વિચાર આવ્યો. ત્યારે હરિએ ઉદ્ધવ દ્વારા બતાવેલો ઉપાય કહ્યું. પછી ભીમસેન, અર્જુન અને કૃષ્ણ—ત્રણે બ્રાહ્મણોના લક્ષણ ધારણ કરીને—ગિરિવ્રજ ગયાં, જ્યાં બૃહદ્રથપુત્ર જરસંધ વસતો હતો. મુક્ત સમય જોઈને, તેઓ યથાવિધિ ગૃહસ્થના ઘરમાં પ્રવેશ્યા અને રાજાઓ બ્રાહ્મણ તરીકે વર્તન કરવા લાગ્યા.