શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ધર્મનુષ્ઠ પતિવ્રતાઓ, પોતાના પુત્રો સાથે, સુંદર વસ્ત્રો, દાગીના, સુગંધિત તૈલ અને પુષ્પમાળાઓથી શોભિત થઈને, પોતાના પ્રભુ અચ્યૂતનો અનુસરણ કરતી હતી. તેઓ સુવર્ણ પલકીઓ અને રથોમાં આરૂઢ હતાં અને શસ્ત્રો અને ઢાલો ધરાવતા રક્ષકો દ્વારા સુરક્ષિત હતાં. પુરુષો, ઊંટ, ગાય, ભેંસ, ગધેડા, ઘોડા, રથો, હાથીઓ, સેવકો અને મહારાણીઓ પણ ચુડીઓ, બાજૂબંદ, ઓઢણીઓ અને સુંદર વસ્ત્રોથી શોભિત, પોતાના સામાન સાથે વિવિધ દિશાઓમાં નીકળી પડ્યા. સેનાએ વિશાળ ધ્વજ, વસ્ત્રછાંયો, છત્રો અને પંખાઓ સાથે, તેજસ્વી શસ્ત્રો, દાગીના, મુગટ અને કવચોથી સજ્જ થઈ, સૂર્ય જેવી કાંતિ પામેલી હતી. તેનો ઘોંઘાટ મહાસાગરમાં ઊઠતા તોફાની તરંગો અને મહા મગરના ગર્જનાને પણ મટાડી દેતો હતો. ત્યારબાદ યદુવંશના સ્વામી શ્રીકૃષ્ણે મહર્ષિનું સન્માન કર્યું. મહર્ષિએ તેમને હ્રદયમાં સ્થિર કરીને પ્રણામ કર્યો અને આકાશમાર્ગે વિદાય લીધી. તેમના નિશ્ચય સાંભળીને મુકુંદે યથાવિધિ અર્પણો આપ્યા. પછી શ્રીકૃષ્ણે રાજદૂતને આનંદિત કરતાં કહ્યું: “હે દૂત, ડરશો નહીં. તું આશીર્વાદ પામ. હું મઘદનનો વિનાશ કરીશ.” આ રીતે આશ્વાસન મળતાં દૂત પાછો ગયો અને રાજાઓને સંદેશો પહોંચાડ્યો. તે રાજાઓએ પણ પોતાના મનમાં શૌરીના દર્શનને અભિલાષ્યું હતું. ત્યારબાદ હરિએ આનંદ, સૌવીર, મરુ અને વિનાશન પ્રદેશો પાર કર્યા, પર્વતો અને નદીઓ વટાવી, શહેરો, ગામડાં અને ગૌશાળાઓમાં પહોંચ્યા. મુકુંદે દૃશદ્વતી અને સરસ્વતી નદીઓ પાર કરી, પંચાલ, ત્યારબાદ મત્સ્ય પ્રદેશ અને અંતે શક્રપ્રસ્થમાં આવ્યા. તેમના આગમનની વાત સાંભળીને, સર્વપ્રિય અને દુર્લભ દર્શનવાળા રાજાએ ગુરુજનો અને મિત્રો સાથે આનંદપૂર્વક બહાર આવીને કૃષ્ણજીનું સ્વાગત કર્યું. ગાન, વાદ્ય અને બ્રાહ્મણોના ઊંચા મંત્રોચ્ચાર સાથે, રાજા શ્રદ્ધાપૂર્વક હૃષીકેશ તરફ આગળ વધ્યા, જાણે પ્રાણ વાયુ આત્માને મળે છે તે રીતે. ઘણા સમય પછી મળેલા પોતાના પ્રિયમિત્ર કૃષ્ણને પાંડવે હૃદયભર પ્રેમથી વારંવાર અંકલાવી લીધા. રાજાએ બંને ભુજાઓથી મુકુંદના દિવ્ય દેહને અંકલાવ્યા, જે શ્રીલક્ષ્મીનું નિવાસસ્થાન છે. સર્વ દુઃખો ભૂલીને, આંખોમાં આનંદના આંસુઓ અને શરીરે રોમાંચ સાથે, રાજાને પરમ આનંદની પ્રાપ્તિ થઈ. ભીમ પણ આનંદથી પોતાના માતુલપુત્રને અંકલાવ્યા, હસતાં અને પ્રેમથી ભરપૂર. વૃકોદર, નકુલ, સહદેવ અને ધર્મરાજ—allએ આનંદથી અચ્યૂતને અંકલાવ્યા, અને તેમના આંખોમાં પણ આનંદના ઓસડીયા વહેવા લાગી. અર્જુને અંકલાવ્યા, જડilaએ અભિવાદન કર્યું, અને કૃષ્ણે બ્રાહ્મણો તથા વડીલોના પદપ્રક્ષાલન કરીને સન્માન આપ્યો. પછી, કૃષ્ણે કુરુ, શ્રુંજય, કૈકેય, સારથી, સૂત, ગાનધર્વ, ગાયક અને મંત્રીગણને પણ સન્માન આપ્યું. ડોલ, શંખ, મૃદંગ, વીના, વાંસળી અને ગૌરાંઠિયાં વગાડતાં, બ્રાહ્મણોએ કમળનેત્ર કૃષ્ણની સ્તુતિ કરી, નૃત્ય અને ગીત દ્વારા તેમનું વંદન કર્યું. મિત્રો અને પ્રશંસકોથી ઘેરાયેલા, લોકપ્રિય શ્રીકૃષ્ણ શોભાયમાન શહેરમાં પ્રવેશ્યા. શહેરના માર્ગો સુગંધિત જળથી છાંટાયેલા, રંગીન ધ્વજ, સુવર્ણ દ્વાર, પુર્ણકલશોથી શોભિત હતાં. તેજસ્વી પુરુષો-મહિલાઓ નવાં વસ્ત્રો, દાગીના અને પુષ્પમાળાઓથી સજ્જ, સુગંધથી સમગ્ર શહેરને મહેકાવી રહ્યા હતા. રાજધાનીના ઘરોના પ્રવેશદ્વારો દીપમાળાથી ઝગમગતા, સુંદર ધ્વજ, છાંયાં, છાણાંવાળા સુવર્ણ કલશ, અને ચાંદીના મોટાં શિખરો શોભતા હતાં. યુવતીઓએ, જાણીને કે પુરુષોની આંખોને તૃપ્તિ આપનાર શ્રીકૃષ્ણ આવ્યા છે, ઉત્સુકતાથી વાળ ખુલ્લા, વસ્ત્ર અડધા પહેર્યા, ઘરનાં કામ અને પતિઓને છોડીને રાજમાર્ગે દોડતી નીકળી. એ માર્ગે, જ્યાં હાથી, ઘોડા, રથ અને પદાતિની ભીડ હતી, મહિલાઓએ ઘરમાંથી કૃષ્ણ અને તેમના પત્નીઓના દર્શન કર્યા. તેઓએ પુષ્પવર્ષા કરી, મનથી શ્રીકૃષ્ણને અંકલાવ્યા અને હસતાં મુખે પ્રેમપૂર્વક સ્વાગત કર્યું. મુકુંદની પત્નીઓને જોઈને સ્ત્રીઓએ કહ્યું: “ચંદ્રની આજુબાજુ તારાઓ જેમ, એમ આ સ્ત્રીઓ શું કમી અનુભવે? પુરુષોત્તમના નેત્રો, મુદિત સ્મિત અને રમૂજી નજરથી તો સતત આનંદનો ઉત્સવ જ સર્જાય છે.” નાગરિકોએ પણ શુભ અર્પણો સાથે આગળ આવી, શ્રેષ્ઠ નાગરિકોએ પવિત્ર થઈને કૃષ્ણજીનું યથાવિધિ પૂજન કર્યું. અંતઃપુરની સ્ત્રીઓએ, પ્રેમ અને શ્રદ્ધાથી ભરપૂર આંખોથી, આનંદપૂર્વક મુકુંદનું સ્વાગત કર્યું અને કૃષ્ણ રાજમહેલમાં પ્રવેશ્યા. પૃથાએ, પોતાના ભાઈના પુત્ર અને ત્રિલોકના સ્વામી કૃષ્ણને જોઈ, પ્રેમભર્યા હૃદયથી બિછાણેથી ઊભી રહી અને વહુઓ સાથે તેમને અંકલાવ્યા. રાજાએ દેવાધિદેવ ગોવિંદનું સન્માનપૂર્વક ઘર પ્રવેશ કરાવ્યું, પણ આનંદથી એ સમજાઈ ન શક્યું કે પૂજનમાં શું બાકી રહ્યું છે. કૃષ્ણે પોતાની પિતૃસ્વસ્રી, માતૃસ્વસ્રી અને ગુરુજનોને પ્રણામ કર્યા; અને રાજાએ તથા તેમની બહિણે પણ કૃષ્ણનું યથાવિધિ સ્વાગત કર્યું. સાસુના સંકેતે, દ્રૌપદી અને કૃષ્ણની તમામ પત્નીઓએ રુક્મિણી, સત્યા, ભદ્રા અને જાંબવતીને યથાવિધિ સન્માન આપ્યો. તેમણે કાલિન્દી, મિત્રવિંદા, શૈબ્યા, નાગ્નજિતી અને અન્ય પુણ્યવંતી સ્ત્રીઓને પણ વસ્ત્ર, પુષ્પમાળા, દાગીના વગેરેથી સન્માનિત કર્યા. યુધિષ્ઠિરે જનાર્દન, તેમની સેના, સેવકો અને પત્નીઓનું પુનઃપુનઃ આત્મિયતાપૂર્વક આથિથ્ય કર્યું. કૃષ્ણએ ફાલ્ગુન (અર્જુન) સાથે ખાંડવવન દહન કરીને અગ્નિને તૃપ્ત કર્યા હતા અને માયાસુરને મુક્ત કર્યો, જેણે રાજાને દિવ્ય સભાભવન બાંધીને આપ્યું હતું. કૃષ્ણ ઘણા મહિના સુધી ત્યાં રહ્યા, રાજાને પ્રસન્ન કરવા માટે અર્જુન સાથે રથમાં ફર્યા, અને યોદ્ધાઓથી ઘેરાયેલા રહ્યા. આ રીતે શ્રીમદ્ ભાગવતના દશમ સ્કંધના 'કૃષ્ણનું ઈન્દ્રપ્રસ્થગમન' નામના અધ્યાયનો અંત થયો. એક દિવસ, સભામાં, જ્યાં ઋષિ, બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને ભાઈઓની પરિષદ હતી, યુધિષ્ઠિર બેઠા હતા. ત્યાં ગુરુજનો, કુળના વડીલ, સ્નેહી, અને સંબંધીઓની હાજરીમાં તેમણે કહ્યું: “હે ગોવિંદ, હું રાજસૂય યજ્ઞ દ્વારા તમારી મહિમાથી પૂજન કરવા ઇચ્છું છું. હે પ્રભુ, કૃપા કરીને એનું આયોજન કરો. જે લોકો સતત તમારા ચરણોમાં ચાલે છે, ધ્યાન કરે છે, પવિત્ર ભાવે સ્તુતિ કરે છે અને અશુભતાનો નાશ કરે છે, હે કમલનાભ, તેઓ સંસારબંધનથી મુક્તિ પામે છે. જો તેઓ ઇચ્છે તો આશીર્વાદ માગી શકે છે, કેમ કે તમારી સિવાય બીજું કોઈ દાતા નથી. હે દેવાધિદેવ, તમારા ચરણસેવાથી એનું ફળ જગતને અહીં જ દેખાય. જે તમારી આરાધના કરે છે અને જે નથી કરતાં, બંનેમાં, હે મહાબળ, કુરુ અને શ્રુંજયોની સાચી સ્થિતિ પ્રગટ થાય. હે સર્વાત્મા, તમે સર્વેમાં સમદૃષ્ટિ ધરાવો છો, તમારે સ્વ અને પરનું ભાન નથી; તમે સદા સ્વાનંદમાં લીન રહો છો. કલ્પવૃક્ષ જેવું, તમારી કૃપા સેવા અનુસાર મળે છે, બીજું કદી નહીં.” ત્યારે શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: “હે રાજા, શત્રુવિનાશક, તમારો સંકલ્પ યોગ્ય છે. એથી તમારી શુભ કીર્તિ સમગ્ર લોકોમાં પ્રસરે તેવી રહેશે.