શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

મૃદંગ, વીણા, મુરજ, વાંસળી અને મંજિરા વગાડવાના સુમધુર ધ્વનિઓ વચ્ચે, લોકો આનંદથી નૃત્ય કરી રહ્યા હતા, ગીતો ગાઈ રહ્યા હતા અને સ્તુતિઓ ગાઈ રહ્યા હતા. સુત, મગધ અને અન્ય ભાટોએ પણ પોતાની પ્રશંસાવાણી અર્પણ કરી. ત્યાં કેટલાક બ્રાહ્મણો, જેઓ બ્રહ્મવિદ્યા જાણતા અને શાંતિથી બેઠેલા હતા, તેઓ ભૂતકાળના પવિત્ર યશસ્વી રાજાઓની કથાઓ વર્ણવી રહ્યા હતા. એ સમયે, રાજા, એક અજાણી અને અનોખી દેખાવાવાળો પુરુષ ત્યાં આવ્યો. દ્વારપાલોએ તેને ભગવાન શ્રીકૃષ્ણને જાણ કર્યા પછી અંદર લાવ્યો. તેણે જોડેલા હાથથી શ્રીકૃષ્ણ, પરમેશ્વર,ને નમસ્કાર કર્યો અને રાજાઓને પોતાની વ્યથા કહી—કે કેવી રીતે જરાસંધે તેમને કેદ કરી દુઃખ આપ્યું છે. જે રાજાઓએ જરાસંધની જીત સ્વીકારી નહોતી, તેમને તેણે બળપૂર્વક બાંધી લીધા હતા; બે દસ-હજારના જૂથો ગિરીવ્રજમાં કેદ છે. રાજાઓએ વિનંતી કરી: “કૃષ્ણ, કૃષ્ણ, અનંત આત્મા, શરણાગતના ભયનો વિનાશક, અમે દુન્યાવી ભયથી અને મનથી વ્યાકુળ થઈને તમારી શરણે આવ્યા છીએ. આ જગતમાં અધર્મ વ્યાપી રહ્યો છે, કોઈ ધર્મનું પાલન કરતું નથી; છતાં, આ કાર્ય પણ તમારા પૂજન માટે જ ઉદ્ભવ્યું છે. અહીં જે કોઈ, ભલે કેટલો પણ શક્તિશાળી હોય, નિદ્રાહીનના જીવનની આશા અચાનક તોડી નાખે—એવા પરમેશ્વરને વંદન. હે પ્રભુ, તમે ધર્મના રક્ષક અને અધર્મના દમન માટે અવતર્યા છો. તમારો આદેશ કોણ ઉલ્લંઘી શકે? કે પોતાનાં કર્મનું ફળ કોણ મેળવી શકે છે? અમને તો ખબર નથી. રાજાઓનું સુખ સ્વપ્ન જેવું છે, બીજાઓ પર આધારિત છે; અમે સતત ભયમાં જીવીએ છીએ, જીવતાં પણ મરેલા જેવી હાલતમાં. તમારી પાસે જે નિર્વિકાર સુખ સરળતાથી મળી શકે છે, તેને છોડીને અમે મોટું દુઃખ સહન કરીએ છીએ—આપની માયામાં મોહિત થઈને કેટલા દયનીય છીએ! તેથી, હે શરણાગત દુઃખહર, અમને મગધના કર્મોથી બંધાયેલા બંધનમાંથી મુક્ત કરો. તમે જ, દસ હજાર હાથીની બળશાળી શક્તિ ધરાવતા, એ રાજાને રોકી શક્યા હતા, જેમ સિંહ જંગલના પ્રાણીઓને રોકે છે. એ રાજા, જે વિશ્વ વિજયમાં આનંદ માણતો અને પોતાનાં અભિમાનમાં અડગ હતો, તેને તમે બાવીસ વખત યુદ્ધમાં પરાજિત કર્યો—હે અનંત શક્તિવાન! હવે તે તમારી પ્રજાને પીડા આપે છે; હે અજેય, કૃપા કરીને યોગ્ય કાર્ય કરો. દૂતે કહ્યું: “મગધના રાજા દ્વારા કેદ કરવામાં આવેલા અને તમને જોવા માટે આતુર એવા રાજાઓએ તમારી શરણ લીધી છે. કૃપા કરીને આ પીડિતોને કલ્યાણ આપો.” શુકદેવજી કહે છે: એ રીતે રાજદૂત બોલી રહ્યો હતો, ત્યારે અચાનક દેવર્ષિ નારદજી, જિનાં જટાજૂટ તાંબડા અને તેજસ્વી છે, ત્યા ઉપસ્થિત થયા—જેમ સૂર્ય અચાનક પ્રકાશિત થાય. ભગવાન કૃષ્ણે, સર્વલોકના સ્વામી, નારદજીને જોઈને પોતાના સભાસદો સાથે ઊભા થઈ, આનંદપૂર્વક શિર નમાવ્યું. યોગ્ય રીતે તેમનું સન્માન કર્યું, આસન આપ્યું અને શ્રદ્ધા-ભક્તિપૂર્વક મીઠા વચનો સાથે તેમનું મન પ્રસન્ન કર્યું. કૃષ્ણે પૂછ્યું: “આજે ત્રણેય લોકમાં સર્વે સુખી અને નિર્ભય છે ને? নিশ্চયે, ભગવાનના નિયમથી ધર્મ વધે છે, જ્યારે તમે લોકોમાં વિહાર કરો છો. હે સૃષ્ટિકર્તાઓમાં શ્રેષ્ઠ, તમારી દ્રષ્ટિમાં ત્રણેય લોકમાં કંઈ અજાણ્યું નથી; તેથી પૂછું છું—પાંડવો શું ઈચ્છે છે?” નારદજી કહે: “હે પ્રભુ, તમારી માયા મેં અનેકવાર જોઈ છે—તે પાર પામવી અઘરી છે. તમે તમારી શક્તિથી જીવોમાં વિહાર કરો છો, પણ તમારી મહિમા લાકડામાં છુપાયેલા અગ્નિ જેવી છે; તેથી મને કંઈ આશ્ચર્ય થતું નથી. અહીં તમારી ક્રિયાઓને કોણ સારી રીતે જાણે? તમે તમારી માયાથી જગતનું સર્જન અને લય કરો છો. જે કંઈ દેખાય છે તે માત્ર બુદ્ધિનો પ્રતિબિંબ છે. હું તમને વંદન કરું છું, જેમનું સ્વરૂપ સર્વ ભેદથી પાર છે. સંસારમાં ભટકતી આત્માને મુક્તિ આપનાર, શરીરથી થતી પીડા અજાણનાર, અને પોતાના અવતારથી પોતાની યશ જગાવનાર—એવા અંધકારહરને હું શરણું છું. હવે, હે બ્રાહ્મણ, હું કહું છું કે તમારા ભક્ત, તમારા પિતૃપક્ષના પિતરાઈ ભાઈ, રાજા, જે વિશ્વને આશ્ચર્યચકિત કરે છે, તેઓ શું ઈચ્છે છે. પાંડુપુત્ર, બ્રહ્માની સમાન પ્રતિષ્ઠા મેળવવા ઈચ્છે છે; તે રાજસૂય યજ્ઞથી તમારી પૂજા કરશે—કૃપા કરીને પ્રસન્ન થાઓ. આ ઉત્તમ યજ્ઞમાં, દેવતાઓ અને અનેક પ્રખ્યાત રાજાઓ ઉમંગપૂર્વક ભેગા થશે અને તમને જોવા મળશે. હે બ્રહ્મણાધિપતિ, તમારી કથા સાંભળવાથી, ગાવાથી કે ધ્યાનથી—even નજીક રહેતા પવિત્ર થાય છે—તો તમારી દૃષ્ટિ કે સ્પર્શથી તો કેટલો વધુ કલ્યાણ થાય! જેનાં ચરણોનું યશ સ્વર્ગ, પૃથ્વી અને પાતાળમાં પ્રસિદ્ધ છે—જેઓના ચરણોમાંથી નીકળતું જળ સ્વર્ગમાં મન્દાકિની, પાતાળમાં ભોગવતી અને અહીં ગંગા તરીકે જગતને પવિત્ર કરે છે—એ જળ સર્વલોકને કલ્યાણ આપે. શુકદેવજી કહે છે: ત્યારબાદ, પોતાના પક્ષના લોકો વિજયની લાગણીથી ઉત્સાહિત હતા ત્યારે, શ્રીકૃષ્ણ હળવી સ્મિત સાથે પોતાના દાસ ઉદ્ધવને મીઠા વચનથી સંબોધ્યા. ભગવાને કહ્યું: “તમે અમારા ચક્ષુ સ્વરૂપ છો, સાચા મિત્ર છો, જે કાર્યની યથાર્થતા અને હેતુ જાણો છો. તેથી, અહીં શું કરવું તે કહો; અમને વિશ્વાસ છે, અને તેમ જ કરીશું.” માલિકના આ આદેશ પછી, સર્વજ્ઞાની હોવા છતાં ઉદ્ધવે વિનમ્રતાપૂર્વક શિર નમાવી આદેશ સ્વીકાર્યો અને જવાબ આપ્યો. (અહીં સત્તરમું અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.) શુકદેવજી કહે છે: દેવર્ષિના વચનો સાંભળીને, ઉદ્ધવ, જે વિદ્વાનોમાં પણ શ્રેષ્ઠ છે, સભા અને કૃષ્ણના મનની વાત સમજ્યા પછી, આ રીતે બોલ્યા: “હે સ્વામી, જેમ દેવર્ષિએ કહ્યું, તેમ તમારે યજ્ઞમાં સલાહકાર તરીકે કાર્ય કરવું, તમારા પિતરાઈ ભાઈનું રક્ષણ કરવું અને શરણાગતોને આશ્રય આપવો જોઈએ. રાજસૂય યજ્ઞ તમારે કરવો જ જોઈએ, હે મહાબલી, અને દિશાઓના વિજયી તરીકે જરાસંધનો પરાજય બંને હેતુ સિદ્ધ કરશે—મારી દૃષ્ટિએ. અમારા માટે પણ આથી મોટું કલ્યાણ થશે, હે ગોવિંદ; અને તમે કેદમાં રહેલા રાજાઓને મુક્ત કરી તમારી યશ વધારશો. એ રાજા જીતવો અઘરો છે, દસ હજાર હાથી જેટલી શક્તિ ધરાવે છે; શક્તિશાળીઓમાં પણ ભીમ સિવાય બીજું કોઈ તેની બરાબરી કરી શકે નહીં. તેને સૈન્ય દ્વારા નહિ, પણ એકલ યુદ્ધમાં જ હરાવવો જોઈએ; તે બ્રાહ્મણોના ભક્ત છે અને ક્યારેય તેમની માંગને ના કહેતો નથી. વૃકોદર (ભીમ) બ્રાહ્મણના વેશમાં જઈને તેની પાસે ભિક્ષા માગે; પછી તમારી હાજરીમાં એકલ યુદ્ધમાં તે તેને નિશ્ચિત રૂપે મારશે—આમાં શંકા નથી. પરમેશ્વર તો જગતના સર્જન અને વિનાશનું કારણ છે; હિરણ્યગર્ભ અને શર્વ પણ તમારી અનાદિ શક્તિના રૂપ છે. તમારા પવિત્ર કાર્યો દેવતાઓના ગૃહોમાં ગવાય છે: રાજાઓના દુશ્મનોને સંહારવું, ગોપીઓ, ગજરાજપત્નીઓ, જનકકન્યાઓ, આશ્રિત માતા-પિતા, ઋષિ-મુનિઓ અને અમારા દ્વારા પણ તમારી મુક્તિની કથા ગવાય છે. કૃષ્ણ, જરાસંધના સંહારથી અનેક હેતુ સિદ્ધ થશે; અને તમે જે યજ્ઞ ઇચ્છો છો, તે પણ પૂર્ણ થશે. શુકદેવજી કહે છે: હે રાજા, ઉદ્ધવના આ શુભ, સર્વ રીતે કલ્યાણકારી વચનોને દેવર્ષિ, યદુ વંશના વડીલો અને શ્રીકૃષ્ણે પણ માન્યતા આપી.