શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ, મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, પોતે પોતાના વસ્ત્રો, અલંકારો, દિવ્ય માળાઓ અને સુગંધિત ચંદનથી શોભિત થયા. તેમણે યજ્ઞાગ્નિ અને દર્પણના દર્શન કર્યા, ગાય, વાછરડા, બ્રાહ્મણો અને દેવતાઓને દાન આપ્યા અને પ્રજાજનો તથા મહેલની સ્ત્રીઓ સહિત સર્વ વર્ગોના મનોકામનાઓ પૂર્ણ કરી, સૌને પ્રસન્ન કર્યા અને તેમના આશીર્વાદ પ્રાપ્ત કર્યા. પછી શ્રીકૃષ્ણે માળાઓ, પાન અને ચંદન પ્રથમ બ્રાહ્મણોને, પછી મિત્રો, સેવકો અને પત્નીઓને આપ્યા અને અંતે પોતે તેનો આનંદ માણ્યો. એ સમયે સુતાએ અદ્ભુત રથ લાવ્યો, જેમાં સુગ્રીવ વગેરે ઘોડા જોડાયેલા હતા; તેણે નમસ્કાર કરીને રથ શ્રીકૃષ્ણ સમક્ષ ઊભો કર્યો. શ્રીકૃષ્ણે રથચાલકનો હાથ પકડીને રથ પર આરૂઢ થયા અને સત્યકી તથા ઉદ્ધવ સાથે, પૂર્વ પર્વત પરથી ઉગતા સૂર્ય જેવો તેજ પાથરતો, રથ પર બેઠા. રાજમહેલની સ્ત્રીઓ લાજભરી પ્રેમભરી નજરોથી તેમને નિહાળતી રહી; અનેક પ્રયત્ન પછી જ તેઓથી વિદાય મેળવી શક્યા. શ્રીકૃષ્ણ હળવાશથી સ્મિત કરતા, સૌના હૃદયને મોહી લીધા. ત્યારબાદ, વૃષ્ણિવંશીઓથી ઘેરાયેલા શ્રીકૃષ્ણ સુધર્મા સભા ગૃહમાં પ્રવેશ્યા, જ્યાં બેઠેલા લોકો છ દુ:ખોથી મુક્ત રહે છે. શ્રીકૃષ્ણ સર્વોચ્ચ સિંહાસન પર બેસતા જ પોતાનું તેજ ચારે દિશામાં પાથરી દીધું; પરાક્રમી યદુઓથી ઘેરાયેલા તેઓ આકાશમાં તારાઓ વચ્ચે ચાંદની જેમ ઝગમગતા લાગ્યા. ત્યાં, સભાપતિ અને નૃત્યાચાર્યો આનંદ અને હાસ્યથી શ્રીકૃષ્ણ પાસે આવ્યા અને નૃત્યકારોએ વિવિધ તાંડવ નૃત્યો કર્યા. મૃદંગ, વીણા, મુરજ, વાંસળી અને ઝાંઝના ધ્વનિ સાથે સૌએ નૃત્ય, ગાન અને સ્તુતિ કરી; સુત, માગધ અને વંદીઓએ ગાન ગાયું. કેટલાક બ્રાહ્મણો બેઠા હતા, જેઓ બ્રહ્મવિદ્યા જાણતા અને પૂર્વકાળના પુણ્યશાળી રાજાઓની કથાઓ વર્ણવી રહ્યા હતા. એ સમયે, રાજા, એક અનોખી મુર્તિવાળા પુરુષ આવ્યા; દ્વારપાલોએ તેમને શ્રીકૃષ્ણને જાણ કર્યા પછી અંદર લાવ્યા. તેમણે શ્રીકૃષ્ણને નમસ્કાર કરી, જોડેલા હાથથી રાજાઓની જરાસંધ દ્વારા થયેલી કેદની દુ:ખદ વાત કહી. જેઓ જરાસંધના વિજયને સ્વીકારી ન શક્યા, એવા રાજાઓને તેણે બળજબરીથી બાંધી દીધા હતા; બે-બે દસ હજારના જૂથો ગિરિવ્રજમાં બંધાયાં છે. એ રાજાઓએ પ્રાર્થના કરી: “કૃષ્ણ, કૃષ્ણ, અપરિમિત આત્મા, આશ્રય લેનારના ભયનો નાશક, અમે સંસારમાંથી ભયભીત અને વિચલિત મનથી તારી પાસે આશ્રય માંગવા આવ્યા છીએ. દુનિયા અધર્મમાં લીન છે, ધર્મનું ધ્યાન નથી; છતાં, આ બધું પણ તારા આરાધનાર્થે જ છે. અહીં જે કોઈ પણ, ભલે તે શક્તિશાળી હોય, નિદ્રાહીનનું જીવન છીનવી લે—એવા તને વંદન છે. હે પ્રભુ, તું ધર્મની રક્ષા અને અધર્મના દમન માટે અવતરી છે; તારા આજ્ઞા કઈ રીતે ટાળી શકે? કે પોતાના કર્મનું ફળ કોણ મેળવી શકે? અમને ખબર નથી. રાજાઓનું સુખ સ્વપ્ન સમાન છે, બીજાઓ પર આધારિત; સતત ભયમાં જીવીએ છીએ, જીવતાં પણ મરણ સમા છીએ. તારા દ્વારા પ્રાપ્ત થતું નિર્વિકાર સ્વસુખ છોડી, અમે મોટું દુ:ખ સહન કરીએ છીએ—કેટલું અફસોસજનક છે, તારી માયાથી મોહિત થઈને! આથી, હે ભગવાન, તારા ચરણો દુ:ખ દૂર કરે છે—મગધના કર્મથી બંધાયેલા અમને મુક્ત કરો. તું દસ હજાર હાથીની તાકાત ધરાવે છે, અને જેણે રાજાને—પશુઓમાં સિંહ સમાન—પાલેસમાં અમને કેદ કર્યા હતા, તેને તું રોકી શક્યો છે. એ રાજા, વિશ્વ વિજયમાં આનંદ પામતો, તારા દ્વારા બાવીસ વાર યુદ્ધમાં હરાયો છે, છતાં હવે તે તારા પ્રજાને પીડાવે છે; હે અજેય, યોગ્ય કાર્ય કરો.” પત્રક કહે છે: “મગધના બંધનથી પીડાતા અને તને જોવા માટે આતુર એવા રાજાઓએ તારા ચરણોમાં આશ્રય લીધો છે. કૃપા કરીને, દુ:ખી લોકોને કલ્યાણ આપો.” શુકદેવ કહે છે: એ રીતે રાજદૂત વાત કરી રહ્યો હતો, ત્યાં જ દિવ્ય તેજવાળા, પીળા જટાવાળા મહર્ષિ નારદ અચાનક સૂર્ય સમા પ્રગટ થયા. તેમને જોઈને, જગતના સર્વાધિપતિ શ્રીકૃષ્ણ પોતાની સભા અને અનુયાયીઓ સાથે ઉભા રહી, આનંદપૂર્વક માથું ઝુકાવી નમસ્કાર કર્યો. યોગ્ય સન્માન અને આસન આપી, શ્રદ્ધા અને ભક્તિથી સુખદ વચનોથી નારદજીને સંતોષ્યા. શ્રીકૃષ્ણે પૂછ્યું: “ત્રણે લોકમાં સર્વે સુખી અને નિર્ભય છે ને? નિશ્ચયે, ભગવાનના ગુણો તેમના સંસારભ્રમણથી વધે છે. હે સર્જકોમાં શ્રેષ્ઠ, તને બધું જ જાણીતું છે; તેથી, પાંડવો શું ઇચ્છે છે, એ જણાવો.” શ્રી નારદે કહ્યું: “હે પ્રભુ, મેં તારી માયા અનેકવાર જોઈ છે—અતિ દુર્લઘ્ય. તું સ્વમાયાથી જગતની રચના અને સંહાર કરે છે, અને સર્વેમાં ફરીને પણ તારો મહિમા ગુપ્ત રહે છે; તેથી, મને કશું આશ્ચર્ય નથી. તારા કર્મોને કોણ જાણે? જગત માત્ર બુદ્ધિના પ્રતિબિંબ સમાન છે; તું સર્વ વિભેદથી પર છે—તને વંદન. જે આત્માને મોક્ષ આપે છે, જે શરીરના દુ:ખ જાણતો નથી, અને પોતાની લીલાથી ખ્યાતિ વધારતો છે—એવા અંધકારહારી તારી શરણમાં છું. છતાં, હે બ્રાહ્મણ, હું તારા ભક્ત, પિતૃપક્ષના પુત્ર, રાજા પાંડુપુત્રની મનોકામના જણાવું છું—તે વિશ્વને આશ્ચર્યમાં મૂકે એવું કાર્ય કરવા જઈ રહ્યો છે. પાંડુપુત્ર, બ્રહ્માની સમાન મહિમા ઈચ્છે છે, તેથી રાજસૂય યજ્ઞથી તારી આરાધના કરવા માંગે છે. એ મહાયજ્ઞમાં દેવતાઓ અને મહાન રાજાઓ ઉત્સાહથી ઉપસ્થિત થશે અને તારો દર્શન કરશે. તારા શ્રવણ, કીર્તન કે સ્મરણથી પણ લોકો પવિત્ર થાય છે—તો જે તને જુએ કે સ્પર્શે, તેઓ કેટલા પવિત્ર થાય! તારા ચરણોની ખ્યાતિ સ્વર્ગ, ભૂમિ અને પાતાળમાં પ્રસિદ્ધ છે; જેના ચરણામૃતને સ્વર્ગમાં મંડાકિની, પાતાળમાં ભોગવતી અને ભૂમિ પર ગંગા કહે છે—તે સર્વ જગતને પવિત્ર કરે છે, તે જળ સર્વેને આશીર્વાદ આપે.” શુકદેવ કહે છે: ત્યારબાદ, પોતાના પક્ષના વિજય ઇચ્છતા સૌ વચ્ચે, હળવાશથી સ્મિત કરતા કેશવએ પોતાના પ્રિય ઉદ્ધવને મીઠા વચનથી કહ્યું: “તું અમારો ચક્ષુ છે, સારો મિત્ર અને યોગ્ય સલાહકાર છે; શું કરવું એ અહીં કહીશ? અમને શ્રદ્ધા છે અને અમે એ પ્રમાણે જ કરશું.” માલિકના આ વચનોથી, સર્વજ્ઞાની હોવા છતાં, ઉદ્ધવએ વિનમ્રતાથી માથું ઝુકાવી આજ્ઞા સ્વીકારી અને ઉત્તર આપ્યો. અહીં સાત્વિત્તરશતાધ્યાય પૂર્ણ થાય છે. શુકદેવ કહે છે: દિવ્ય ઋષિના વચનો સાંભળીને, વિદ્વાનોમાં શ્રેષ્ઠ ઉદ્ધવએ, સભા અને શ્રીકૃષ્ણની મનોભાવના સમજી, આ રીતે કહ્યું: “હે પ્રભુ, જેમ ઋષિએ કહ્યું, તેમ તું યજ્ઞ માટે સલાહકાર બન, પિતૃપક્ષના ભાઈનું રક્ષણ કર, અને આશ્રય લેનારને આશ્રય આપ.