શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

શુકદેવજી કહે છે: ત્યારબાદ, જ્યારે ભોર થવાની નજીક આવી અને કૂકરાં બોલવા લાગ્યાં, ત્યારે પોતાના પતિથી વિયોગની પીડામાં રહેલી પત્નીઓએ ફરીથી પતિના આલિંગનમાં શાંતિ અનુભવી. એ સમયે પક્ષીઓ જાગી ઊઠ્યાં અને તેઓ મનદારી વનથી આવતી હલકી પવનની લહેરોમાં પ્રેરાઈને કૃષ્ણની સ્તુતિ કરતાં જાણાતાં, જાણે રાતભર તેઓ કૃષ્ણના ગુણગાનમાં જાગતાં રહ્યા હોય. થોડી ક્ષણ માટે વૈદર્ભી પોતાના પ્રિય પતિના આલિંગનથી વિયોગ સહન કરી શકી નહીં—તે તેમના બાહુમાં સમાઈ ગઈ હતી. બ્રહ્મમુહૂર્તે, માધવ જાગ્યા, જળ સ્પર્શ કર્યું અને નિર્મળ ચિત્તે પોતે જ પોતામાં ધ્યાનમગ્ન થયા—એવા સ્વયંપ્રકાશી, એકમાત્ર, અવિનાશી, સદા શુદ્ધ બ્રહ્મરૂપે, જેમની પ્રકૃતિથી જ પ્રગટ્તિ અને લય થાય છે અને જેમની શક્તિઓ દ્વારા પરમ આનંદ પ્રકાશિત થાય છે. પછી, તેમણે શુદ્ધ જળમાં સ્નાન કર્યું, સ્વચ્છ વસ્ત્ર પહેર્યા અને શ્રેષ્ઠ કર્મકાંડ અનુસરી, અગ્નિમાં હવન કર્યું, સંયમિત વાણીથી બ્રહ્મના મંત્રોચ્ચાર કર્યા. ઉગતા સૂર્યને પ્રણામ કરીને, પોતાના અંતઃકરણના વિવિધ ભાગોને સંતોષ્યા; દેવતાઓ, ઋષિઓ, પિતૃઓ, વડીલ અને બ્રાહ્મણોની પૂજા કરી—સ્વયં સંયમિત રહીને. તેમણે બ્રાહ્મણોને સુવર્ણ શિંગ વાળી, મોતીની માળા ધારણ કરાવેલી, દૂધ આપતી, સ્વસ્થ, વાછરડા વાળી અને સુંદર વસ્ત્ર પહેરાવેલી ગાયો દાનમાં આપી. દિન પ્રતિદિન સજાવટ કરાયેલા બ્રાહ્મણોને ચાંદીના ખુરવાળી ગાયો, સાથે લિનેન, મૃગચર્મ અને તલ પણ આપ્યા. પછી ગાય, બ્રાહ્મણ, દેવતાઓ, વડીલ, ગુરૂ અને સર્વ જીવાતાઓને નમન કરીને, પોતાના જ ઉત્પન્ન થયેલા શુભ પદાર્થોને સ્પર્શી આશીર્વાદ લીધા. માનવસમુદાયના આભૂષણ એવા કૃષ્ણે પોતાને પોતાના વસ્ત્રો, દાગીના, દિવ્ય માળાઓ અને સુગંધિત લિપિથી શોભિત કર્યા. યજ્ઞાગ્નિ તથા દરપણનું દર્શન કર્યું; ગાય, વાછરડા, બ્રાહ્મણો અને દેવતાઓને દાન આપ્યું; પોતાના પ્રજાજનો અને અંતઃપુરની સ્ત્રીઓના મનોભાવને પૂર્ણ કર્યા અને તેમનો આનંદ પ્રાપ્ત કર્યો. કૃષ્ણે પ્રથમ બ્રાહ્મણોને, પછી મિત્રો, સેવકો અને પત્નીઓને માળા, પાન અને સુગંધિત લિપિ વહેંચી, પછી પોતે તેનો આનંદ માણ્યો. એ દરમિયાન, સૂતાએ સુગ્રીવ અને બીજા ઘોડાઓ જોડેલી અદ્ભુત રથ લાવી, કૃષ્ણ સામે નમન કરી ઊભો રહ્યો. કૃષ્ણે રથચાલકનો હાથ પકડી રથ પર આરુઢ થયા, સાથે સત્યકી અને ઉદ્ધવ પણ હતાં—તેવું લાગ્યું જાણે પૂર્વ પર્વત પરથી સૂર્યોદય થયો હોય. અંતઃપુરની સ્ત્રીઓ લજ્જાશીલ અને પ્રેમભરી નજરે તેમને નિહાળતી રહી; મુશ્કેલીથી વિદાય લઈને કૃષ્ણ સ્મિત સાથે તેમનું હૃદય જીતીને નીકળી પડ્યા. વૃષ્ણિ વંશજોના ઘેરા વલયમાં, કૃષ્ણ સુધર્મા સભા મંડપમાં પ્રવેશ્યા—જેમાં બેઠેલા લોકો છ દુ:ખોથી રહિત રહે છે. સર્વોચ્ચ આસનમાં બેસેલા ભગવાન પોતાની તેજસ્વી કિરણોથી દિશાઓ પ્રકાશિત કરતા, પરાક્રમી યાદવોની વચ્ચે જાણે આકાશમાં ચાંદ્રમા તારાઓ વચ્ચે તેજ આપે એમ પ્રગટ થયા. ત્યાં, રાજા, વિધાનકર્તા અને નૃત્યાચાર્યોએ હર્ષ અને વિભિન્ન હાસ્યથી કૃષ્ણની પાસે આવી, અને નૃત્યકારોએ અલગ અલગ તાંડવ નૃત્યો રજૂ કર્યા. મૃદંગ, વીના, મુરજ, વાંસળી અને ઝાંઝના સ્વરો સાથે, તેઓ નૃત્ય, ગાન અને સ્તુતિ કરતા; સૂતા, માગધ અને ભટોએ પણ તેમની પ્રશંસા કરી. કેટલાક બ્રાહ્મણો, જે બ્રહ્મજ્ઞાનમાં નિપુણ હતાં, બેઠા બેઠા પૂર્વ કાળના પુણ્યશાળી રાજાઓની વાર્તાઓ વર્ણવી રહ્યા હતા. એ સમયે, રાજા, એક અનોખી પ્રતિમા ધરાવતો પુરૂષ આવ્યો; દ્વારપાલોએ તેને ભગવાન પાસે જાહેર કર્યો અને અંદર લાવ્યા. તે પુરુષે શ્રીકૃષ્ણને કરજોડીને નમસ્કાર કર્યો અને રાજાઓની તરફથી જરાસંધના બાંધકામાં થયેલી પીડા વર્ણવી. જેઓ જરાસંધના વિજયને સ્વીકાર્યા નહોતા, તેમને જોરથી પકડવામાં આવ્યા છે; બે-બે દસ હજાર રાજાઓ ગિરીવ્રજમાં કેદ છે. તે રાજાઓએ કહ્યું: “કૃષ્ણ, કૃષ્ણ, અનંત આત્મા, આશ્રય લેનારના ભયનો નાશક, અમે સંસારથી ડરતા, મનથી વિભાજિત થઈને તમારી શરણમાં આવ્યા છીએ. જગતમાં અધર્મ વ્યાપી રહ્યો છે, ધર્મની અવગણના થઈ રહી છે; છતાં, આ કૃત્ય પણ તમારું જ આરાધન છે. અહીં જે કોઈ, ભલે તે બળવાન હોય, નિદ્રાહીનના જીવનની આશા અચાનક તોડી નાખે—તેને નમન. પ્રભુ, તમે ધર્મની રક્ષા અને અધર્મના દમન માટે અવતર્યા છો. તમારી આજ્ઞા ભંગ કોણ કરી શકે? કે પોતાનાં કર્મનું ફળ કોણ મેળવે છે—અમે જાણતા નથી. રાજાઓનું સુખ સ્વપ્ન સમાન છે, બીજાઓ પર આધારિત; સતત ભયમાં જીવીએ છીએ, જીવતાં પણ મરેલા જેવી હાલતમાં. આપના દ્વારા પ્રાપ્ત થતું નિર્વ્યાજ આત્માનંદ છોડીને અમે દુઃખી છીએ—શું દયનીય સ્થિતિ છે! તમારી માયામાં ભટકાઈ રહ્યા છીએ. અतः, હે શરણાગત દુઃખહર્તા, અમને, જે મગધરાજના કર્મથી બંધાયેલા છીએ, મુક્ત કરો. તમારે જ, દસ હજાર હાથીની બળશક્તિ ધરાવતા, એ રાજાને પણ રોકી દીધો—જેને સિંહ સમાન ગર્વ હતો અને અમને પોતાના મહેલમાં કેદ કરી દીધા હતા. તે, જે વિશ્વ વિજયમાં આનંદ પામતો અને ગર્વિત હતો, તે પણ તમારી અનંત શક્તિ સામે વારંવાર પરાજિત થયો—તમે બાવીસ વખત તેની મહાન ચક્રવર્તિતાને ભંગ કરી. હવે તે ફરીથી તમારી પ્રજાને પીડાવે છે; હે અજેય, કૃપા કરીને યોગ્ય પગલું ભરો.” પછી દૂતએ કહ્યું: “મગધરાજના બંધનમાં રહી અને આપના દર્શનની તરસથી રાજાઓએ તમારી શરણ લીધી છે. કૃપા કરીને આ પીડિતોને કલ્યાણ આપો.” શુકદેવજી કહે છે: જ્યારે રાજદૂત આ રીતે બોલી રહ્યો હતો, ત્યારે દિવ્ય તેજસ્વી, કેશરી રંગની જટાધારી મહર્ષિ નારદ અચાનક, જાણે સૂર્ય પ્રગટે એમ, અવતર્યા. તેમને જોઈને, જગતના સર્વ સ્વામિ શ્રીકૃષ્ણ પોતાના સભ્યો અને અનુયાયીઓ સાથે ઊભા થયા અને આનંદપૂર્વક માથું નમાવ્યું. યોગ્ય રીતે સન્માન આપી, આસન અર્પણ કરી, શ્રદ્ધા અને ભક્તિપૂર્વક મૃદુ વાણીથી મહર્ષિ નારદને સંતોષ્યા. કૃષ્ણે પૂછ્યું: “આજે ત્રણેય લોકમાં બધું શાંતિથી છે ને? નિર્ભયતા છે ને? ખાતરી છે કે ભગવાનના ગમનથી ધર્મ વધે છે. હે સૃષ્ટિકર્તાઓમાં શ્રેષ્ઠ, તમારા માટે કશું અજ્ઞાત નથી. કહો, પાંડવો શું ઇચ્છે છે?” શ્રી નારદે કહ્યું: “પ્રભુ, મેં ઘણીવાર તમારી માયાનું દર્શન કર્યું છે—જે પાર કરવી અઘરી છે—હે જગતપતિ, માયાધિપતિ, તમે જીવોમાં વિહાર કરો ત્યારે તમારી મહિમા કાઠમાં છુપાયેલા અગ્નિ જેવી ગુપ્ત રહે છે; તેથી કોઈ પણ વસ્તુ મને આશ્ચર્યજનક લાગતી નથી. અહીં તમારા કર્મોને કોણ સમજી શકે? તમે પોતાની માયાથી જગતની રચના અને સંહાર કરો છો; જે દેખાય છે, તે પણ માત્ર બુદ્ધિની પ્રતિબિંબ છે. હું તમને નમું છું, જેમનું સ્વરૂપ સર્વ ભેદથી પર છે. જે આત્માને સંસારમં ભટકતી જિવાતાને મુક્તિ આપે છે, જેને દેહના દુઃખની જાણ નથી, જે પોતાની લીલાથી પોતાની ખ્યાતિ જગાવે છે—એવા અંધકારનાશક ભગવાનમાં હું શરણું લઉં છું. તથાપિ, હે બ્રાહ્મણ, હવે હું કહું છું કે તમારા ભક્ત, તમારા પિતૃપક્ષના પુત્ર, રાજાએ શું આશ્ચર્યજનક કાર્ય આરંભ્યું છે—જે માનવજગતને આશ્ચર્યમાં મૂકે છે.