શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

મહારાજ, permit me to weave for you this divine કથા, જેમ શ્રીમદ્ ભાગવતના પવિત્ર શ્લોકોમાં વર્ણવાયું છે. મહાન ઋષિએ ભગવાનને વિનંતી કરી: “પ્રભુ, હવે મને તમારી કીર્તિથી વિહરતા લોકોમાં જવા દયાપૂર્વક અનુમતિ આપો. હું જગતનું પાવન કરનારાં તમારા લીલા-ગીતો ગાઈને વિહાર કરીશ.” ત્યારે શ્રીકૃષ્ણે હમોળા સ્વરે કહ્યું: “હે પુત્ર, હું ગૃહસ્થધર્મના કર્તા અને વક્તા છું, અને ગૃહસ્થોની અનુમતિથી જ આ જગતનું પાલન કરું છું. એ જ શીખવવા માટે હું અહીં આવ્યો છું. તેથી શોક કરશો નહીં.” પછી શુકદેવજી કહે છે: એ ઋષિએ ગૃહસ્થધર્મના શુદ્ધ આચરણમાં મન લગાવ્યો. ગૃહસ્થ જીવનને પવિત્ર બનાવતાં એણે દરેક ગૃહમાં શ્રીકૃષ્ણના સર્વવ્યાપી સ્વરૂપનું દર્શન કર્યું. વારંવાર કૃષ્ણની અપરિમિત યોગમાયાના વિશિષ્ટ પ્રભાવોને જોઈને એ ઋષિ આશ્ચર્યચકિત અને જિજ્ઞાસુ બન્યા. આ રીતે, શ્રીકૃષ્ણ દ્વારા પૂર્ણ સન્માન પામીને, જે ધન, કામ અને ધર્મના કર્તવ્યમાં મનથી તત્પર હતા, એ ઋષિ આનંદપૂર્વક, કૃષ્ણને જ સ્મરીને, ત્યાંથી વિદાય થયા. શ્રીનારાયણ, સર્વજગતના કલ્યાણ માટે અવતરીને, માનવ જીવનની રીતપદ્ધતિ અનુસરીને, પોતાની પસંદગીની સોળ હજાર સ્ત્રીઓ વચ્ચે, તેમના લજ્જાશીલ, હર્ષિત દૃષ્ટિ અને સ્મિતથી ઘેરાયા હતા અને આનંદથી વિહાર કરતા. હે પ્રિય, શ્રીહરિના જે પણ કર્મો અહીં વર્ણવાયેલા છે—જે જગતની ઉત્પત્તિ અને લયનું કારણ છે અને જેનો બીજો કોઈ ઉદ્દેશ નથી—તેને જે પણ ગાય છે, સાંભળે છે અથવા સ્વીકાર કરે છે, તેમને મોક્ષમાર્ગે ભગવાન પ્રત્યે ભક્તિ ઉત્પન્ન થાય છે. આ રીતે 'કૃષ્ણના ગૃહસ્થ જીવનના દર્શન' નામક ઉનનો સિત્તેરમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે. પછી, શુકદેવજી કહે છે: જ્યારે પ્રભાતની વેળા આવી અને કુકડાઓ બૂમ્યા, ત્યારે વિયોગથી વ્યાકુળ થયેલી પત્નીઓ પોતાના પતિઓના આલિંગનથી શાંત થઈ. પંખીઓ જાગી, તેમનું કલરવ જાણે કૃષ્ણની સ્તુતિ કરતું હતું; મંદારવનથી આવતી શીતલ પવનમાં, તેઓ નિદ્રાવિહિન ગીતો ગાતા. એ સમયે વૈદર્ભી એક ક્ષણ પણ પોતાના પ્રિયના આલિંગન વિના રહી શકી નહીં. બ્રહ્મમુહૂર્તે, શ્રીમાધવ જાગ્યા, જળ સ્પર્શ કર્યું અને નિર્મળ મનથી, પોતે જ પોતાનાં પરમ સ્વરૂપ પર ધ્યાન ધરીને ધ્યાનમગ્ન થયા—જે અંધકારથી પર છે. આ પરમાત્મા, સ્વયં પ્રકાશમાન, એકમાત્ર, અવિનાશી, અને સ્વભાવથી શાશ્વતપવિત્ર છે; જેમના કૌતુકથી જગતની ઉત્પત્તિ અને લય થાય છે અને જેમના આનંદ સ્વરૂપનું પ્રાકટ્ય પણ તેમની શક્તિથી થાય છે. પછી, શુદ્ધ જળમાં સ્નાન કરીને, પવિત્ર વસ્ત્ર ધારણ કરી, શ્રીકૃષ્ણે શ્રેષ્ઠ વિધિ પ્રમાણે અગ્નિહોત્ર કર્યું, સંયમિત વાણીથી બ્રહ્મોચ્ચાર કર્યા. ઉગતા સૂર્યને અર્ઘ્ય આપીને, પોતાના અંગત્વના ભાગોને તૃપ્ત કર્યા; દેવો, ઋષિઓ, પિતૃઓ, વૃદ્ધો અને બ્રાહ્મણોની પૂજા કરી; સ્વયં સંયમિત રહ્યા. બ્રાહ્મણોને તેમણે સુવર્ણ શીંગવાળી, દૂધ આપતી, સુંદર વસ્ત્ર અને મોતીની માળાથી શોભિત, તંદુરસ્ત ગાયો દાનમાં આપી. દરરોજ શોભિત બ્રાહ્મણોને ચાંદીના ખુરવાળી ગાયો, લિનેન, કૃત્ના ચામડા અને તલ દાનમાં આપ્યા. ગાય, બ્રાહ્મણ, દેવતા, વૃદ્ધો, ગુરૂઓ તથા સર્વ જીવોને વંદન કર્યા; પછી પોતાના જ ઉત્પન્ન થયેલા શુભ પદાર્થોને સ્પર્શ કરી આશીર્વાદ લીધા. પછી શ્રીકૃષ્ણ—માનવજાતિના શોભા—પોતાના વસ્ત્ર, આભૂષણ, દૈવીમાળાઓ અને સુગંધિત લિપિથી સજ્જ થયા. યજ્ઞાગ્નિ અને દર્પણનું દર્શન કર્યું; ગાય, વાછરડા, બ્રાહ્મણ અને દેવતાઓને દાન આપ્યું; નાગરિકો અને અંતઃપુરની સ્ત્રીઓ સહિત સર્વ વર્ગોને પ્રસન્ન કરી, તેમનો આશીર્વાદ પ્રાપ્ત કર્યો. પહેલાં બ્રાહ્મણોને, પછી મિત્રો, સેવકો અને પત્નીઓને ફૂલોની માળા, પાન અને સુગંધિત લિપિ વિતરીત કરી; અંતે પોતે તેનો આનંદ માણ્યો. એ સમયે, સૂતાએ સુગ્રીવ અને અન્ય ઘોડાઓ જોડાયેલી અદ્ભુત રથ લાવી, નમન કરીને આગળ રાખી. શ્રીકૃષ્ણે રથચાલકનો હાથ પકડી, સત્યકી અને ઉદ્ધવ સાથે રથ પર આરૂઢ થયા; જાણે પૂર્વ પર્વત પર ઉગતો સૂર્ય. અંતઃપુરની સ્ત્રીઓની લજ્જાશીલ, પ્રેમભરી નજરે તેઓ નિહાળાતા; મોટા જડપથી નહિ, પણ હળવે સ્મિત સાથે બધાની મનહરણ કરીને વિદાય થયા. બધા વૃષ્ણિઓથી ઘેરાયેલા, તેઓ સુધર્મા સભામંડપમાં પ્રવેશ્યા, જ્યાં બેઠેલા કોઈપણ દુઃખની છ લહેરોથી મુક્ત રહે છે. શ્રીકૃષ્ણ સર્વોચ્ચ સિંહાસન પર વિરાજમાન થયા; પોતાના તેજથી દિશાઓ પ્રકાશિત થઈ; વીર યદુઓથી ઘેરાયેલા, જાણે તારાઓ વચ્ચે ચંદ્ર. ત્યાં, સભાપતિ અને નૃત્યગુરૂઓ વિવિધ હાસ્ય અને આનંદથી શ્રીકૃષ્ણ પાસે આવ્યા; નૃત્યકર્તાઓ તાંડવ નૃત્ય કરતા. મૃદંગ, વીના, મુરજ, વાંસળી અને ઝાંઝના સંગીત સાથે તેઓ નૃત્ય, ગીત અને સ્તુતિ કરતા; સૂતા, માગધ અને વંદીઓ પ્રશંસા કરતા. કેટલાંક બ્રાહ્મણો, બ્રહ્મજ્ઞાનમાં પારંગત, ત્યાં બેઠા અને પ્રાચીન પુણ્યશાળી રાજાઓની વાર્તા કહતા. એ સમયે, રાજા, એક અજાણ્યા રૂપવંત પુરૂષ આવ્યા; દ્વારપાલોએ તેમને ભગવાન પાસે જાહેર કર્યા અને અંદર લાવ્યા. તેમણે શ્રીકૃષ્ણને કરજોડીને વંદન કર્યું અને રાજાઓને જણાવ્યું કે જરાસંધે તેમને કેદ કરી દુઃખ આપ્યું છે. જે રાજાઓએ તેની વિજયને સ્વીકાર્યા નહીં, તેમને જરાસંધે બળપૂર્વક બંધક બનાવ્યા; ગિરિવ્રજમાં બે-દસ-હજારના જૂથો કેદ છે. એ રાજાઓએ કહ્યું: “કૃષ્ણ, કૃષ્ણ, અપરિમિત આત્મા, શરણાગતના ભયનો નાશક, અમે ભયભીત અને વિભાજિત મનથી તમારી શરણમાં આવ્યા છીએ.” “જગત અધર્મમાં લીન છે, ધર્મની અવગણના કરે છે; પણ પ્રભુ, આ પણ તમારી જ ઈચ્છાથી થાય છે. જે અહીં, શક્તિશાળી હોવા છતાં, અચાનક જીવનની આશા તોડે છે, તેને વંદન.” “પ્રભુ, તમે ધર્મના રક્ષક અને દુરાચારીના દમન માટે અવતર્યા છો. તમારી આજ્ઞા કોણ ઉલ્લંઘી શકે? કે પછી પોતાનાં કર્મનું ફળ કોણ મેળવે છે? અમને ખબર નથી.” “રાજાઓનું સુખ સ્વપ્ન સમાન છે, પરાધીન છે; સતત ભયથી પીડાતા, અમે જીવતાં મૃત સમાન જીવન જીવીયે છીએ. તમારા દ્વારા પ્રાપ્ત થતું આત્માસુખ છોડી, અમે બહુ દુઃખ પામીએ છીએ—કેમ કે તમારી માયામાં મોહિત છીએ.” “અતેથી, હે પ્રભુ, જે શરણાગતના દુઃખ દૂર કરો છો, અમને જરાસંધના કર્મથી બંધાયેલા છે, મુક્ત કરો. તમે જ, દસ હજાર હાથીની બળશાળી, એ રાજાને રોકી શકો છો, જેમણે અમને પોતાના મહેલમાં કેદ કર્યા છે.” “તે રાજા, જીતમાં આનંદ પામતો અને ગર્વિત, વારંવાર તમારી પાસે પરાજિત થયો—પ્રભુ, તમે તેની મહાન ધરીને બાવીસ વાર યુદ્ધમાં તોડી નાખી. હવે તે તમારી પ્રજાને દુઃખ આપે છે; અજય, કૃપા કરીને યોગ્ય પગલું લો.” પહેલા રાજદૂતએ કહ્યું: “આ રીતે મગધના કેદમાં રહેલા રાજાઓ, તમારી દર્શનકામનાથી, તમારી શરણમાં આવ્યા છે. કૃપા કરીને આ પીડિતોને કલ્યાણ આપો.” શુકદેવજી કહે છે: જ્યારે રાજદૂતએ આ રીતે કહ્યું, ત્યારે દૈવી તેજસ્વી ઋષિ નારદ, પિંગળ જટાધારી, અચાનક સૂર્ય સમાન પ્રકાશથી ઉપસ્થિત થયા. આ રીતે, ભગવતકથાના પવિત્ર શ્લોકો પ્રમાણે, શ્રીકૃષ્ણના ગૃહસ્થ જીવનથી લઈને રાજાઓના દુઃખ અને નારદજીના આગમન સુધીની આ અલૌકિક લીલા વર્ણવાય છે.