શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

દ્વારકાનગરીના રાજમહેલમાં, રત્નજડિત દીવાદાંજલીઓના તેજથી અંધકાર વિસરાઈ ગયો હતો. વિવિધ બાલ્કનીઓમાં મોરો નૃત્ય કરતા હતા, સુગંધિત ધૂપ અને પવિત્ર અર્પણોનું ગોઠવણ કરવામાં આવ્યું હતું. તે સમયે, ગહન બુદ્ધિવાળા લોકો, બહાર નીકળવાનો માર્ગ જોઈ, ઉંચે અવાજે ગીત ગાતા હતા. એ મહેલમાં, હજારો દાસીઓ વચ્ચે, જેઓ સૌંદર્ય, યુવાની અને વસ્ત્રમાં સમાન હતી, મહર્ષિએ શ્રીકૃષ્ણની રાણીને જોયા, જે સોના ની માઝા વાળી ચામરાથી સત્વતપતિને પંખો કરી રહી હતી. મહર્ષિને જોઈ, ધર્મના સર્વોત્કૃષ્ટ ધારક ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ તરત જ શય્યા પરથી ઊભા થયા, મૌલિરત્નથી શોભતા મસ્તકથી ઋષિના ચરણોમાં નમન કર્યું અને જોડેલા હાથે તેમને પોતાના આસન પર આવકાર્યા. પછી ભગવાને મહર્ષિના ચરણ ધોઈ, તે પાવન જળને પોતાના મસ્તક પર ચઢાવ્યું—જ્યારે તેઓ સ્વયં જગતના આચાર્ય અને ધર્મના સ્વામી છે. તેમનાં પવિત્ર ચરણોને 'બ્રાહ્મણ્યદેવ' તરીકે ઓળખાય છે અને એ જ સર્વોચ્ચ તીર્થ છે. પછી, ભગવાને દેવર્ષિ નારાયણ, જે નરનાં મિત્ર છે અને પ્રાચીન ઋષિ છે, તેમનું શ્રેષ્ઠ રીતે સત્કાર કરીને, મીઠા અને વિધાન મુજબના શબ્દોમાં કહ્યું: "પ્રભુ, આપ માટે અમે શું કરી શકીએ?" શ્રીનારદે જવાબ આપ્યો: "હે જગતપતિ, આપ સર્વના મિત્ર છો, દુષ્ટો પ્રત્યે સંયમ રાખો છો—અમે જાણીએ છીએ કે આપ જગતની કલ્યાણ માટે સ્વેચ્છાએ અવતાર ધારણ કરીને તેનું પાલન કરો છો. આપના મુક્તિપ્રદ ચરણો, જેમને બ્રહ્મા અને અન્ય મહાન બુદ્ધિશાળી હૃદયમાં ધ્યાન કરે છે, અને જે સંસારના કૂવામાં પડેલા લોકોને આધાર આપે છે—એ ચરણો જોઈને હું સતત ધ્યાનમાં ફરું છું. કૃપા કરીને, મને સ્મરણની કૃપા આપો." પછી, એક બીજા દિવસે, નારદજી શ્રીકૃષ્ણની બીજી પત્નીના ગૃહમાં ગયા, ભગવાનની યોગમાયાનું વિલક્ષણ રૂપ જાણવા માટે. ત્યાં તેમણે શ્રીકૃષ્ણને તેમની પ્રિય પત્ની અને ઉદ્ધવ સાથે જૂઆ રમતા જોયા, અને મહાન ભક્તિથી તેમનું ઉઠીને, આસન આપીને અને અન્ય ઉપચારોથી સન્માન કર્યું. ત્યાં શ્રીકૃષ્ણે, જાણે અજ્ઞાની હોય તેમ, પૂછ્યું: "પ્રભુ, આપ ક્યારે પધાર્યા? અમુક અમૂર્ત મનુષ્યો તમારા જેવા પૂર્ણને શું આપી શકે?" તેમ છતાં, "આપના સુંદર અવતાર વિશે કહો," એમ વિનંતી કરી—but નારદજી આશ્ચર્યચકિત થઈ, શાંતપણે બીજા ગૃહમાં ગયા. બીજા ગૃહમાં તેમણે શ્રીગોવિંદને પોતાના નાનાં પુત્રોને આનંદ આપતા જોયા; પછી, તૃતીય ગૃહમાં, તેમને સ્નાનની તૈયારી કરતા જોયા. ક્યાંક તેમણે તેમને અગ્નિમાં હોળી અર્પણ કરતા, પંચમહાયજ્ઞ કરતા, બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવતા અને ક્યાંક પોતે અવશેષ ગ્રહણ કરતા જોયા. કેટલાક સ્થળે, સંધ્યાકાળે, શ્રીકૃષ્ણ વેદોચ્ચાર કરતા, નિયંત્રિત વાણીથી બેઠેલા; બીજાંત્રે, તલવાર અને ઢાલ સાથે ધનુર્ધારી માર્ગે વિહાર કરતા. ક્યાંક, ઘોડા, હાથી અને રથ સાથે, બલરામજીની સાથે પ્રવાસ કરતા; ક્યાંક આરામશય્યા પર કવિઓ દ્વારા સ્તુતિ પામતા. કેટલાક સ્થળે, ઉદ્ધવ જેવા મંત્રીઓ સાથે ચર્ચા કરતા; બીજાંત્રે, મહેલની શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલા જળક્રીડા કરતા. ક્યાંક, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને અલંકૃત ગાયો દાન આપતા; બીજાંત્રે, શુભ કથાઓ અને પુરાણો સાંભળતા. ક્યારેક, પોતાના પ્રિયજન સાથે ઘરમા હાસ્યકથાઓથી હસતા; બીજાંત્રે, ધર્મ, અર્થ અને કામના કાર્યો કરતા. ક્યાંક, એકાંતમાં, પ્રકૃતિથી પરે પરમાત્માનું ધ્યાન કરતા; બીજાંત્રે, ગુરુજનોની સેવા અને ઉપહાર આપતા. કેટલાક સ્થળે, કેશવ treaties કરતા, તો બીજાંત્રે યુદ્ધ કરતા; ક્યાંક બલરામ સાથે ધર્મજનોની કલ્યાણ માટે વિચારવિમર્શ કરતા. યોગ્ય સમયે, તેઓ પોતાના પુત્રો-પુત્રીઓનું સમકક્ષ વર-વધૂ સાથે વિવાહ ગોઠવતા, અને યોગ્ય દાન-સંપત્તિ આપતા. બાળકોના વિદાય અને ઉપનયન જેવા મહોત્સવો ઉજવતા, જેને જોઈ, યોગેશ્વર ભગવાનના વૈભવથી બધા જગત આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા. ક્યાંક, બધા દેવતાઓની મહાયજ્ઞોથી પૂજા કરતા; બીજાંત્રે, તળાવ, બગીચા, મઠ વગેરેથી ધર્મનું પાલન કરતા. કેટલાક સ્થળે, સિંધુ ઘોડા પર શિકાર કરતા, યદુકુળના શ્રેષ્ઠ લોકો સાથે બલિપ્રદાન કરતા. અનાદિ સ્વરૂપે, યોગેશ્વર શ્રીકૃષ્ણ ગૃહના આંતરકક્ષમાં અને અન્યત્ર પણ વિહરતા, વિવિધ અવસ્થાનો અનુભવ કરવા માટે. નારદજીને ભગવાનની યોગમાયાનું મહાન પ્રદર્શન અને માનવસમાન વર્તન જોઈ, સ્મિત સાથે, હૃષીકેશને કહ્યું: "અમે તમારી યોગમાયા જાણીએ છીએ, જે મહામાયાવીઓ માટે પણ ગમ્ય નથી; એ યોગેશ્વરથી તેજસ્વી થાય છે, તમારા ચરણસેવાને કારણે." "પ્રભુ, હવે મને વિદાય આપો; હું તમારા યશથી ભરેલા લોકોમાં જઈ, તમારી લીલાઓનું ગાન કરીને જગતને પવિત્ર કરું." ત્યારે શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: "હું ગૃહસ્થધર્મના કર્તવ્યનો ઉપદેશક અને કર્તા છું, તેમનો અનુમોદન મેળવીને જ કાર્ય કરું છું; એ જ શિખવણી આપવા માટે આ અવતાર લીધો છે—મારા પુત્ર, શોક ન કર." શુકદેવજી કહે છે: "આ રીતે, જ્યારે શ્રીકૃષ્ણ ગૃહસ્થધર્મના પવિત્ર કર્તવ્યોનું પાલન કરતા, ત્યારે મહર્ષિએ દરેક ગૃહમાં એક જ ભગવાનને સર્વવ્યાપી જોઈ લીધા. વારંવાર શ્રીકૃષ્ણની યોગમાયાનું અદભુત દર્શન કરી, જેના શક્તિની સીમા નથી, મહર્ષિ આશ્ચર્યચકિત અને જિજ્ઞાસુ બન્યા." "આ રીતે, શ્રીકૃષ્ણ દ્વારા પૂરેપૂરું સન્માન પામી, જે ધન, ભોગ અને ધર્મમાં મનથી નિષ્ઠાવાન હતા, મહર્ષિ પ્રસન્ન મનથી, તેમનું સ્મરણ કરતા વિદાય પામ્યા." "માનવજીવનના માર્ગે ચાલતા, સર્વજીવોની કલ્યાણ માટે પોતાની શક્તિ ધારણ કરનાર નારાયણ, સોળ હજાર પસંદગીની રાનીઓ વચ્ચે, તેમની લજ્જાશીલ, હસતી દ્રષ્ટિથી ઘેરાઈ, આનંદથી વિહાર કરતા." "શ્રીહરિના જે કાર્ય અહીં થયા—જે સૃષ્ટિ અને પ્રલયના કારણ છે અને બીજું કોઈ લક્ષ્ય ધરાવતા નથી—જે કોઈ ગાય, સાંભળે અથવા મનથી સ્વીકાર કરે, તેની ભક્તિ, મુક્તિના માર્ગે, ભગવાન પ્રત્યે ઉદ્ભવ થાય છે." આ રીતે, 'કૃષ્ણના ગૃહસ્થ જીવનના દર્શન' નામે, ભગવત પુરાણના દશમ સ્કંધના બીજા ભાગના ઓગણસિત્તેરમું અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે. પછી, શુકદેવજી કહે છે: "પછી, જ્યારે પ્રભાત નજીક આવી અને કૂકડીયાંએ ડાકા આપ્યા, ત્યારે વિયોગથી વ્યથિત પત્નીઓ પતિના આવલંબમાં આવી. પક્ષીઓ પણ, મન્દારવનની સુગંધિત પવનથી જાગી, કૃષ્ણની સ્તુતિ કરતા ગીત ગાતા હતાં." "થોડી ક્ષણ માટે, વૈદર્ભી પોતાના પ્રિયના ભેટમાંથી વિયોગ સહન કરી શકી નહીં, કારણ કે એ તેમના ભુજપાશમાં આવી ચૂકી હતી. બ્રહ્મમુહૂર્તે, શ્રીમાધવ ઉઠ્યા, જળ સ્પર્શ કર્યું અને નિર્મળ ચિત્તે, પોતાના પરમ, અજ્ઞાનના પાર, સ્વરૂપનું ધ્યાન કર્યું." "એ જ એકમાત્ર, સ્વયંપ્રકાશ, અવિનાશી, ચિરપવિત્ર, સ્વભાવથી બ્રહ્મ છે—જેનાથી જગતની ઉત્પત્તિ અને લય થાય છે અને જેની શક્તિઓ દ્વારા પરમ આનંદ પ્રસ્ફુટિત થાય છે.